ವಾಟರ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ 2.0: ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಬೆಳಗಾವಿ ಟ್ಯಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಂತರೆ ಮುಂದೇನು? ಕನ್ನಡಿಗರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚುತ್ತಿರುವ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್!

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಬೆಳಗಾವಿ ನೀರಿನ ಬರ! 24/7 ಯೋಜನೆ ಹಗರಣ, 40% ಕಮಿಷನ್ ದಂಧೆ, ಮತ್ತು ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ನಾಟಕದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಮಾರ್ಟಮ್. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ?

ನಮಸ್ಕಾರ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಇವತ್ತು ಒಂದು ಬಹಳ ಸೀರಿಯಸ್ ಆದ, ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಬದುಕಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕನೆಕ್ಟ್ ಆಗುವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡೋಕೆ ಬಂದಿದ್ದೀನಿ. ಸಮ್ಮರ್ ಶುರುವಾಯ್ತು ಅಂದರೆ ಸಾಕು, ನಮ್ಮ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂದಿಗೆ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಢವ ಢವ ಶುರುವಾಗುತ್ತೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೂತಿರುವ ಟೆಕ್ಕಿಗಳು (Techies) ಲೇ-ಆಫ್ (Layoff), ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (Manager) ಟಾರ್ಚರ್, ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಬಗ್ಗೆ ಟೆನ್ಷನ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು, ರೈತರು, ಫೌಂಡ್ರಿ ಮಾಲೀಕರು ಮುಂಜಾನೆ ಎದ್ದು “ಇವತ್ತು ನಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಬರುತ್ತಾ?” ಅನ್ನೋ ಟೆನ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ ಬಾಸ್, ಇದು ನಮ್ಮ ಇವತ್ತಿನ ರಿಯಾಲಿಟಿ.

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ (UN) ಒಂದು ರಿಪೋರ್ಟ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಾಟರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ರಪ್ಟ್ಸಿ’ (Global Water Bankruptcy) ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.¹ ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಗಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ದುಡ್ಡು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಹೇಗೆ ದಿವಾಳಿ ಆಗ್ತೀವೋ, ಹಾಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ನಮಗೆ ಕೊಡುವ ನೀರಿನ ಲಿಮಿಟ್ ಗಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ನೀರನ್ನು ನಾವು ಎಳೆದು ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.¹ ಈ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಓದಿದಾಗ ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು ಒಂದೇ- ಇದು ಬೇರೆ ಎಲ್ಲೋ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆಯೇ, ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕಿತ್ತೂರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನಾಟಕ, 24/7 ವಾಟರ್ ಸಪ್ಲೈ (Water Supply) ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿಯ ಟೆಂಡರ್ ದಂಧೆ, ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಆ ‘40% ಕಮಿಷನ್’ ಆಟದಿಂದಾಗಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಬೆಳಗಾವಿ ಅವಳಿ ನಗರಗಳು ಅಕ್ಷರಶಃ ಡ್ರೈ ಆಗುತ್ತಿವೆ.² ನೀವು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ, ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್, ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ (Startup) ಅಂತ ಎಷ್ಟೇ ಬಿಲ್ಡಪ್ ಕೊಟ್ಟರೂ, ಟ್ಯಾಪ್ ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ನೀರು ಬರದಿದ್ದರೆ ಆ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಗೆ ಏನು ಬೆಲೆ? ಬನ್ನಿ, ಇವತ್ತು ಈ ನೀರಿನ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್, ಪ್ರೈವೇಟೈಸೇಷನ್ (Privatization) ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಲೋಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಪೋಸ್ಟ್-ಮಾರ್ಟಮ್ ಮಾಡೋಣ.

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ 24/7 ವಾಟರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್: ಒಂದು ಮುಗಿಯದ ಪ್ರಹಸನ ಮತ್ತು ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಹಗರಣ

ನಾನು ನಿಮಗೆ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಿಂಪಲ್ ಲೆಕ್ಕ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಜನತೆಗೆ ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ನೀರು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಅಂತ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಶುರು ಮಾಡ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಅರ್ಬನ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (KUIDFC) ಮುಖಾಂತರ L&T ಕಂಪನಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.⁵ ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನ ಬಜೆಟ್ (Budget) ಎಷ್ಟು ಗೊತ್ತಾ? ಬರೋಬ್ಬರಿ 931 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಫಂಡಿಂಗ್ ಕೂಡ ಇದೆ.⁵ 2020 ರ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಶುರುವಾದ ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮುಗಿಯಬೇಕಾಗಿದ್ದು ಯಾವಾಗ? ಯಾವತ್ತೋ ಮುಗಿಯಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಡೆಡ್‌ಲೈನ್ ಅನ್ನು ಜೂನ್ 2027 ರವರೆಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.⁴

ಒಂದು ನಿಮಿಷ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ, 1688 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಹಾಕಬೇಕಿದ್ದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಐದೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿರೋದು ಕೇವಲ 55% ಕೆಲಸ.⁷ 1.2 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕನೆಕ್ಷನ್ ಕೊಡಬೇಕು ಅನ್ನೋ ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಇತ್ತು, ಆದರೆ ಆಗಿರೋದು ಬರೀ 30%.⁷ ಇದಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾಮಿಡಿ (ಅಥವಾ ಟ್ರಾಜೆಡಿ) ಏನಪ್ಪಾ ಅಂದ್ರೆ, ಆಗಲೇ ಹಾಕಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದ 300 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಅನ್ನು ಈಗ ಕಿತ್ತು ಮತ್ತೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹಾಕಬೇಕಾಗಿದೆಯಂತೆ!.⁵ ಹೌದು, ನೀವು ಓದುತ್ತಿರುವುದು ನಿಜ. ಕಾರಣ ಏನು ಅಂತ ಕೇಳಿದರೆ, ಆ ಪೈಪ್‌ಗಳು ಹೈ-ಪ್ರೆಷರ್ (High-pressure) ನೀರಿನ ಫ್ಲೋ ತಡೆಯುವ ಕೆಪಾಸಿಟಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲವಂತೆ.⁵

300 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಂದರೆ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅರ್ಧ ದಾರಿ! ಅಷ್ಟುದ್ದದ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಹಾಕುವಾಗ ಯಾವೊಬ್ಬ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಯಾವೊಬ್ಬ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (Manager) ಕೂಡ ಇದರ ಪ್ರೆಷರ್ ಕೆಪಾಸಿಟಿ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲವೇ? ಅಥವಾ ಕಳಪೆ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ಬಳಸಿ, ಕಮಿಷನ್ ಹೊಡೆಯುವ ಪ್ಲಾನ್ ಇತ್ತೇ? ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಗಳು, ಸಬ್-ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅಲ್ವಾ? ಸಿಮೆಂಟ್ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು (CC Roads) ಅಗೆದು ಪೈಪ್ ಹಾಕಿ, ಮತ್ತೆ ಮುಚ್ಚಿ, ಈಗ ಮತ್ತೆ ಅಗೆಯಬೇಕು ಎಂದರೆ, ಆ ರಸ್ತೆಗಳ ಗತಿ ಏನು? ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಯಾರಿಗೆ? ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ KUIDFC ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು L&T ಕಂಪನಿಯವರು “ಕೋವಿಡ್ ಇತ್ತು, ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಕ್ವಿಸಿಷನ್ ಲೇಟ್ ಆಯ್ತು” ಅಂತ ನೆಪ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಕೂತಿದ್ದಾರೆ.⁷

ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಕಂಪನಿ (CWC) ಮತ್ತು ಖಾಸಗೀಕರಣದ ಆತಂಕ

ಇದು ಸಾಲದು ಅಂತ, ಸರ್ಕಾರ ಈಗ ಹೊಸದೊಂದು ಬಾಂಬ್ ಹಾಕಿದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ‘ಸಿಟಿ ವಾಟರ್ ಕಂಪನಿ’ (CWC) ಎಂಬ ಹೊಸ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಮಾಡೆಲ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಪ್ಲಾನ್ ಮಾಡಿದೆ.¹⁰ ಇದು 2,574 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರಾಂಟ್‌ಗೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆಯಂತೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ (HDMC) ಇರುವ ನಾಯಕರು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರ ಪಾಯಿಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿಡ್ ಆಗಿದೆ- L&T ಕಂಪನಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ 2035ರ ವರೆಗೆ ಆಪರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಮೇಂಟೆನೆನ್ಸ್ (O&M) ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕೊಟ್ಟಿರುವಾಗ, ನಡುವೆ ಈ ಹೊಸ ಕಂಪನಿ ತಂದರೆ L&T ಸುಮ್ಮನೆ ಕೂರುತ್ತಾ? ಅವರು ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಬಹುದು. ಇದರಿಂದ HDMC ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.¹⁰ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ತರಹದ ಖಾಸಗೀಕರಣದಿಂದ (Privatization) ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ನೀರಿನ ಬಿಲ್ (Water Tariff) ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುವ ಭಯವೂ ಇದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಡೆಮೋ ಝೋನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಆದಾಗಲೂ ಜನರಿಗೆ ಬಿಲ್ ಶಾಕ್ ಹೊಡೆದಿತ್ತು.¹¹

ನೀವೇ ನೋಡಿ, ಒಂದು ಕಡೆ 24 ಗಂಟೆ ನೀರು ಕೊಡ್ತೀವಿ ಅಂತ ಹೇಳಿ, ಈಗ 44 ವಾರ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರರಿಂದ ಏಳು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನೀರು ಬರುತ್ತಿದೆ.⁷ ಮೇಯರ್ ಜ್ಯೋತಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು “ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ನೀರು ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ” ಅಂತ ಆಶ್ವಾಸನೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.¹³ 24/7 ಅಂತ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, 3 ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನೀರು ಕೊಡ್ತೀವಿ ಅನ್ನೋದು ಎಂಥಾ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಅಲ್ವಾ?

ಬೆಳಗಾವಿಯ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಮೆಲ್ಟ್ ಡೌನ್ ಮತ್ತು ‘ನಮ್ಮ ನೀರು ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕು’

ಇನ್ನು ನಮ್ಮ ಕುಂದಾ ನಗರಿ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಕಡೆ ಬರೋಣ. ಬೆಳಗಾವಿ ಕೇವಲ ಸ್ವೀಟ್ಸ್ ಗೆ ಮಾತ್ರ ಫೇಮಸ್ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಹಬ್ (Export Hub). ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಂಬಾಗ್ (Udyambag), ಮಚ್ಚೆ (Macche) ಮತ್ತು ಹೊನಗಾ (Honaga) ದಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಏರಿಯಾಗಳಿವೆ. 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಫೌಂಡ್ರಿಗಳಿವೆ, 50,000 ಪವರ್ ಲೂಮ್ ಗಳಿವೆ, ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್, ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಏಕ್ವಸ್ (Aequs) ನಂತಹ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ (Aerospace) ಕಂಪನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಆಪರೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.¹⁵

ಆದರೆ, ಈ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳು ಈಗ ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿವೆ. ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಉದ್ಯಂಬಾಗ್ ಮತ್ತು ಮಚ್ಚೆ ಏರಿಯಾದ ಮೂರು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಘಟಕಗಳು ಬಾಗಿಲು ಹಾಕುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿವೆ.¹⁸ ಫೌಂಡ್ರಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಇಂಥಾ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು “ಬ್ರಿಲಿಯಂಟ್” ಐಡಿಯಾ ಮಾಡಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿರುವ ಹಿಡಕಲ್ ಡ್ಯಾಂನಿಂದ (ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿ) 0.58 ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ (TMC) ಅಥವಾ 45 MLD ನೀರನ್ನು ಬರೋಬ್ಬರಿ 300 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಏರಿಯಾಗಳಿಗೆ ಡೈವರ್ಟ್ (Divert) ಮಾಡಲು ಹೊರಟಿದೆ.¹⁹

ಇದು ಬೆಳಗಾವಿ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ರೊಚ್ಚಿಗೇಳಿಸಿದೆ. “ನಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗ, ನಮ್ಮ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳಿಗೆ ನೀರಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ರೈತರ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಒಣಗುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ನೀರನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಏಕೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೀರಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿ ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಹೋರಾಟ ಶುರುವಾಗಿದೆ. ರೈತರು, ವಕೀಲರು, ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ ‘ನಮ್ಮ ನೀರು ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕು’ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.¹⁹

ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (KIADB) ರೈತರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನೋಟಿಸ್ ನೀಡದೆ, ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿರುವ ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಹಾಕುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳಿವೆ.¹⁹ ಸಚಿವರಾದ ಎಂ.ಬಿ. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು “ನಾವು ಬಳಸುವುದು ಕೇವಲ 0.58 TMC ನೀರು, ಇದರಿಂದ ಬೆಳಗಾವಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಆಗಲ್ಲ” ಎಂದು ಎಷ್ಟೇ ಸಮರ್ಥನೆ ಕೊಟ್ಟರೂ, ಲೋಕಲ್ ಜನರಿಗೆ ಆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ.²⁰

ನಾನು ಕೇಳೋದು ಒಂದೇ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ನೀರು ಕೊಡಬಾರದು ಅಂತ ಯಾರೂ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಪ್ಲಾನ್ ಗಳಿಲ್ಲವೇ? ನರಗುಂದ ಮತ್ತು ನವಲಗುಂದದ ಬಳಿ ಹರಿಯುವ ಬೆನ್ನಿಹಳ್ಳ (Bennihalla) ನದಿಯ ಹೂಳೆತ್ತಿ, ಚೆಕ್ ಡ್ಯಾಂ ಕಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕೊಡುವ ಪ್ಲಾನ್ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ ಗಳು (Activists) ಐಡಿಯಾ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.²¹ ಜೊತೆಗೆ, ಸೀವೇಜ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (STP) ನಿಂದ ಬರುವ ನೀರನ್ನು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಲ್ಲವೇ?.²¹ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕನ್ನಡಿಗರ ನಡುವೆ ನೀರಿನ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವ ಕೆಲಸ ಯಾಕೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ? ಇದು ನಮ್ಮ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂರೋಕ್ರಾಟ್ (Bureaucrats) ಗಳ ಶಾರ್ಟ್-ಸೈಟೆಡ್ (Short-sighted) ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ: ದಶಕಗಳ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು “40% ಕಮಿಷನ್” ರಿಟರ್ನ್ಸ್

ನಮ್ಮ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುವಾಗ ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ ಮತ್ತು ಮಹಾದಾಯಿ (Mahadayi) ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡದಿದ್ದರೆ ಅದು ಅಪೂರ್ಣ. ಇದು ಬರೀ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಅಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಅಪ್ಪಟ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್. ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಬಂದಾಗೆಲ್ಲಾ ಈ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಗೆ ಒದ್ದುಕೊಂಡು ವೋಟ್ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾದಾಯಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು 13.4 ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ ನೀರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಅಲೋಕೇಟ್ (Allocate) ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಗೋವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡ್ಡಗಾಲು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಫಾರ್ ವೈಲ್ಡ್ ಲೈಫ್ (NBWL) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೈಗರ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್ ಅಥಾರಿಟಿ (NTCA) ಯಿಂದ ಇನ್ನು ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಸಿಗದೇ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನೆನೆಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.²⁴ 161 ಕುಟುಂಬಗಳ ಪುನರ್ವಸತಿ (Rehabilitation) ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಸರ ಸಮಿತಿಗಳು ತಗಾದೆ ತೆಗೆದಿವೆ.²⁷ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು “ನಾವು ಟೆಂಡರ್ ಕರೆದು ರೆಡಿ ಇದ್ದೀವಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಡ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಪ್ರಲ್ಹಾದ್ ಜೋಶಿ ಅವರನ್ನು ದೂರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿಪಕ್ಷಗಳು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ದೂರುತ್ತಿವೆ.²⁵

ಈ ಬ್ಲೇಮ್-ಗೇಮ್ (Blame game) ನಡುವೆ, ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಸಾಯುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ, ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ನಿಜಕ್ಕೂ ರೊಚ್ಚಿಗೇಳಿಸುವುದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್- ಅದೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ.

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ “40% ಕಮಿಷನ್” ಆರೋಪ ಮಾಡಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈಗಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೂ ಅದೇ “40% ಕಮಿಷನ್” ದಂಧೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ಸಂಘದ (Contractors Association) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡಿ. ಕೆಂಪಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಂಜುನಾಥ್ ಅವರು ಬಾಂಬ್ ಸಿಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.² ನೀರಾವರಿ, ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 20,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಿಲ್ ಪೆಂಡಿಂಗ್ ಇದೆಯಂತೆ.²

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಆಘಾತಕಾರಿ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ, ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಇಲಾಖೆಯ ಬಿಲ್ ಪಾಸ್ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಮೂಗು ತೂರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಸಂಘ ಓಪನ್ ಆಗಿ ಆರೋಪಿಸಿದೆ. ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವ ಬೋಸರಾಜು ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಸಚಿವ ಸತೀಶ್ ಜಾರಕಿಹೊಳಿ ಅವರ ಅಳಿಯ (ಈಗಿನ ಎಕ್ಸೈಸ್ ಕಮಿಷನರ್) ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಯರೆನ್ಸ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ ಫಿಯರ್ (Interfere) ಆಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳಿವೆ.³

ಒಮ್ಮೆ ಲಾಜಿಕಲ್ ಆಗಿ ಯೋಚಿಸಿ, ನೀರಾವರಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 40% ಕಮಿಷನ್ ಹೊಡೆದರೆ, ಉಳಿದ 60% ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಎಂಥಾ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಕೆಲಸ ಆಗುತ್ತದೆ? ಆ ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ತರ್ತಾರಾ, ಸ್ಟೀಲ್ ತರ್ತಾರಾ ಅಥವಾ ಪೈಪ್ ತರ್ತಾರಾ? ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ 300 ಕಿ.ಮೀ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಒಡೆದುಹೋಗಿರುವುದರ ಹಿಂದೆ (Failure) ಇಂಥದ್ದೇ ಕಮಿಷನ್ ಗೋಲ್ ಮಾಲ್ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಕಾಮಗಾರಿ ಮಾಡುವ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಕಮಿಷನ್ ಕೊಟ್ಟು ಸುಸ್ತಾಗಿದ್ದರೆ, ಆತ ಊರಿಗೆ ನೀರು ಹೇಗೆ ಕೊಡ್ತಾನೆ? ಇದೆಲ್ಲಾ ನೋಡ್ತಿದ್ರೆ ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಜನರ ದಾಹ ತೀರಿಸೋಕೆ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರಾ, ಅಥವಾ ಪಾಲಿಟಿಷಿಯನ್ ಗಳ ದಾಹ ತೀರಿಸೋಕೆ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರಾ ಅನ್ನೋ ಡೌಟ್ ಬರುತ್ತೆ.

ಹಳ್ಳಿಗಳ ಗೋಳು, ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮಾಫಿಯಾ ದಂಧೆ ಮತ್ತು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಕಥೆ

ಸಿಟಿಯವರ ಕಥೆ ಹೀಗಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ದೇವರಿಗೇ ಪ್ರೀತಿ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ 90 ಹಳ್ಳಿಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಭಾರಿ ಅಭಾವ ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಳ್ನಾವರ, ಕುಂದಗೋಳ, ಕಲಘಟಗಿ, ನವಲಗುಂದ, ಮತ್ತು ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೇ ಖಾಸಗಿ ಬೋರ್ ವೆಲ್ ಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದು ನೀರು ಸಪ್ಲೈ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.³⁰ ಇನ್ನು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 423 ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು “ವಾಟರ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ ರಿಸ್ಕ್” (Water Scarcity Risk) ಲಿಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದೆ (ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 327, ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 96).²²

ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ನೀರು ಕೊಡಲು ಫೇಲ್ ಆದ ತಕ್ಷಣ, ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಪ್ರೈವೇಟ್ ವಾಟರ್ ಟ್ಯಾಂಕರ್ (Water Tanker) ಮಾಫಿಯಾ. ಬೆಳಗಾವಿ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ 58 ವಾರ್ಡ್ ಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 10 ವಾರ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ 24×7 ನೀರಿದೆ.³¹ ಉಳಿದೆಡೆ 6-7 ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನೀರು. ಜನ ಕಂಗಾಲಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿದಿನ 50 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಗಳು ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಬೆಲೆಗೆ ರೇಟ್ ಕ್ಯಾಪ್ (Price cap) ಹಾಕಿದ್ದರೂ 12,000 ಲೀಟರ್ ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗೆ 2000 ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಸೂಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.³³ ಇದೇ ಟ್ರೆಂಡ್ ಈಗ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲೂ ಶುರುವಾಗಿದೆ. ಜಸ್ಟ್ ಡಯಲ್ (Justdial) ಮತ್ತು ಆನ್ಲೈನ್ ಬುಕಿಂಗ್ ಡೇಟಾ ನೋಡಿದರೆ, 5000 ಲೀಟರ್ ಗೆ 1500 ರಿಂದ 3000 ರೂ., 10,000 ಲೀಟರ್ ಗೆ 3000 ರಿಂದ 4000 ರೂ., ಹಾಗೂ 30,000 ಲೀಟರ್ ಗೆ 8500 ರೂ. ವರೆಗೆ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.³⁴ ಹೋಟೆಲ್ ಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ (PG) ಗಳು ದಿನವೂ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಜನರ ಜೇಬಿಗೆ ನೇರ ಕತ್ತರಿ.

ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ (Real Estate) ಸೆಕ್ಟರ್ ಕಥೆಯಂತೂ ಹೇಳತೀರದು. ಕೇವಲ ಮೂರರಿಂದ ಏಳು ದಿನಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನೀರು ಬರುವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೊಸ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ? ಡೆವಲಪರ್ ಗಳು ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಿದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಬೋರ್ ವೆಲ್ ಇಲ್ಲದೆ, ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ನೀರು ಇಲ್ಲದೆ ಸೇಲ್ (Sale) ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.³⁵ ಕರ್ನಾಟಕ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ (KCCI) ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರಪೋಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ 24×7 ನೀರಿನ ಸಪ್ಲೈಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ‘ಒಂದು ವಾರ್ಡ್-ಒಂದು ಪಾರ್ಕ್’ (One Ward-One Park) ಮತ್ತು ರೇನ್ ವಾಟರ್ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟಿಂಗ್ (Rainwater Harvesting) ಗೆ ಫಂಡ್ ಮೀಸಲಿಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.³⁶

ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಹೊಡೆತ: ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ, ಬೆಳಗಾವಿ ಕುಂದಾ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ

ನೀರಿನ ಬರ ಕೇವಲ ನಲ್ಲಿಗಳಿಗೆ, ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ನಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಕಲೆ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೂ ಹೊಡೆತ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಕನ್ನಡಿಗರು ಎಲ್ಲೇ ಹೋದರೂ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಊಟ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಟ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ. ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ (Dharwad Peda) ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಕುಂದಾ (Belagavi Kunda) ಕೇವಲ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲ, ಅವು ನಮ್ಮ ಐಡೆಂಟಿಟಿ, ನಮ್ಮ ಹೆಮ್ಮೆ.

175 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ, ಜಿ.ಐ ಟ್ಯಾಗ್ (GI Tag) ಪಡೆದಿರುವ ಧಾರವಾಡ ಪೇಡಾದ ರಹಸ್ಯ ಇರುವುದೇ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ‘ಧಾರವಾಡ ಎಮ್ಮೆಗಳ’ (Dharwadi buffaloes) ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ.³⁷ ಠಾಕೂರ್ (Thakur) ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಶುರುಮಾಡಿದ ಈ ಪೇಡಾ ಇಂದು ಮಿಸ್ಟ್ರಾ ಪೇಡಾ (Mishra Pedha) ಮುಖಾಂತರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲೆವೆಲ್ ತಲುಪಿದೆ.³⁷ ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಂದ ಜಕ್ಕು ಮಾರ್ವಾಡಿ (Jakku Marwadi) ಅವರಿಂದ ಶುರುವಾದ ಬೆಳಗಾವಿ ಕುಂದಾ ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಫೇಮಸ್.⁴⁰ ಆದರೆ ಇವತ್ತು ಈ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಲನ್ ಆಗಿರುವುದು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್.

ಹೈನುಗಾರಿಕೆಗೆ (Dairy production) ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಬೇಕು (Water footprint). ಆಕಳು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು ಬೇಕು, ಅವು ತಿನ್ನುವ ಮೇವು (Fodder) ಬೆಳೆಯಲು ನೀರು ಬೇಕು.⁴¹ ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಯ ನೂರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಮೇವಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಎಮ್ಮೆಗಳ ದಪ್ಪನೆಯ ಕಪ್ಪು ಚರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲನ್ನು (Heat stress) ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಮತ್ತು ಕೆರೆಗಳು (Wallowing ponds) ಬೇಕು. ಆದರೆ ಕೆರೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಣಗಿವೆ.⁴² ಇದರಿಂದ ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಾಲಿನ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾದರೆ ನೇರವಾಗಿ ಪೇಡಾ ಮತ್ತು ಕುಂದಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಕ್ವಾಲಿಟಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳುತ್ತದೆ.⁴¹ ನಮ್ಮ ಲೋಕಲ್ ಐಡೆಂಟಿಟಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ನಮಗೆ ಇವತ್ತು ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.

ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬೆಂಗಳೂರು ವರ್ಸಸ್ ಮಲತಾಯಿ ಧೋರಣೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ

ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ನಾವು ಕನ್ನಡಿಗರು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಾರತಮ್ಯ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬೆಂಗಳೂರು’ (Brand Bengaluru) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಕ್ಯಾಪೆಕ್ಸ್ (Capex) ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.⁴⁴ ಬೆಂಗಳೂರು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರೋತ್ ಎಂಜಿನ್ (Growth Engine), ಐಟಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್, ಅದಕ್ಕೆ ಫಂಡ್ ಬೇಕು, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳೋಣ.

ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಾಡೇನು? ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಭದ್ರಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ (Upper Bhadra Project) 5,300 ಕೋಟಿ ರೂ. ಘೋಷಿಸಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಒಂದೇ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದೆ.⁴⁵ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಾಟರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ (NWDA) ಮೀಟಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ-ಕಾವೇರಿ ಲಿಂಕ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 15.9 TMC ನೀರು ಅಲೋಕೇಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ನಾವು 40-45 TMC ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಡಿಸಿಎಂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.⁴⁶ ಬೇಡ್ತಿ-ವರದಾ ಲಿಂಕ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಗೆ 10,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಬೇಕಾಗಿದೆ.⁴⁶ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಪೇಪರ್ ಮೇಲಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.

ಈ ಮಲತಾಯಿ ಧೋರಣೆಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತು, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷದ (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್) ಶಾಸಕರಾದ ಭರಮಗೌಡ (ರಾಜು) ಕಾಗೆ ಅವರೇ 15 ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯ ಮಾಡುವಂತೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.⁴⁷ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (Human Development Index), ಶಿಕ್ಷಣ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ-ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತೂರು-ಕರ್ನಾಟಕ ಈಗಲೂ ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕೇವಲ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕ ಬೆಳೆದಂತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಖಂಡ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ (Akhanda Karnataka) ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿಧಾನಸೌಧದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.⁴⁷

ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು: ವಾಟರ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ 2.0 ಗೆ ಪರಿಹಾರವೇನು?

ನೋಡ್ರಪ್ಪಾ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಈ ವಾಟರ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ 2.0 ಕೇವಲ ವರುಣ ದೇವನ ಕೋಪದಿಂದ ಅಥವಾ ಮಳೆ ಬಾರದಿರುವುದರಿಂದ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲ; ಇದು ಪಕ್ಕಾ ಮ್ಯಾನ್-ಮೇಡ್ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್ (Man-made disaster).

ಇವತ್ತು ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ತೆಗೆದರೆ ಸಾಕು, ಜನ ನೀರಿಲ್ಲ ಅಂತ ಡ್ಯಾಂ ವಿಡಿಯೋ ಹಾಕಿ ಮೀಮ್‌ಗಳನ್ನು (Memes) ಶೇರ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಫ್ರಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (Frustration) ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. “ನಮ್ಮ ಮಂದಿ ಅಂತ ಹೇಳಕತ್ತೇನಿ, ಶೇರ್ ಮಾಡಿ… ಡ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲ, 42 ಡಿಗ್ರಿ ಟೆಂಪರೇಚರ್” ಅಂತ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ (Instagram) ರೀಲ್ಸ್ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರೆ.⁴⁹ ಆದರೆ ಬರೀ ಟ್ರೋಲ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಡ್ಯಾಂ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಸಿಂಟೆಕ್ಸ್ (Sintex) ಟ್ಯಾಂಕ್ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ.

1. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿ: 40% ಕಮಿಷನ್ ದಂಧೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೂ, 300 ಕಿ.ಮೀ ಅಲ್ಲ 3000 ಕಿ.ಮೀ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಹಾಕಿದರೂ ಅದು ಒಡೆಯುತ್ತದೆ.³ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಆರ್.ಟಿ.ಐ (RTI) ಹಾಕಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು.
2. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಅಕೌಂಟಬಿಲಿಟಿ: L&T ಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ 931 ಕೋಟಿ ರೂ. ಕೊಟ್ಟು 7 ವರ್ಷ ಕಳೆದರೂ 55% ಕೆಲಸ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಎಷ್ಟು “ಸ್ಮಾರ್ಟ್” ಆಗಿದೆ ಅನ್ನೋದು ಅರ್ಥ ಆಗುತ್ತೆ.⁷ ಜೂನ್ 2027 ರ ಹೊಸ ಡೆಡ್‌ಲೈನ್ ಆದರೂ ಮೀಟ್ ಆಗುತ್ತಾ ಅಂತ ಕಣ್ಣಿಡಬೇಕು.⁴
3. ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್: ಬೆಳಗಾವಿಯ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಗಳಿಗೆ ನೀರಿಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಹಿಡಕಲ್ ಡ್ಯಾಂನಿಂದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ನೀರು ಎಳೆಯುವ ಬದಲು ¹⁹, ಬೆನ್ನಿಹಳ್ಳದಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ನದಿಗಳನ್ನು ರಿಜುವುನೇಟ್ (Rejuvenate) ಮಾಡಬೇಕು.²¹ ಮಳೆ ನೀರು ಕೊಯ್ಲು (Rainwater harvesting) ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಗೂ ಕಡ್ಡಾಯ ಆಗಬೇಕು.³⁶

ಟ್ಯಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಂತರೆ, ಕೇವಲ ಬಾಯಾರಿಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ; ಬೆಳಗಾವಿಯ ಫೌಂಡ್ರಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕನ ಉದ್ಯೋಗ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಧಾರವಾಡದ ಎಮ್ಮೆ ಸಾಕುವ ರೈತನ ಆದಾಯ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಟೆಕ್ಕಿಗಳು ಊರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಒಟ್ಟಾರೆ ನಮ್ಮ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಕಾನಮಿ (Economy) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವೂ ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಬಾರಿಯ ಬೇಸಿಗೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ! ಪ್ರಕೃತಿ, ಪಾಲಿಸಿ (Policy) ಮತ್ತು ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್- ಈ ಮೂರರ ಮೇಲೂ ನಾವು ಕಣ್ಣಿಡದಿದ್ದರೆ, ಕನ್ನಡಿಗರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಚಿಂತಿಸದಿದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ‘ನಮ್ಮ ನೀರು’ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರ ಕನ್ನಡಿಗ, ಎಚ್ಚರ!

Works cited

1. Living beyond water limits: What global water bankruptcy means for India, accessed on March 4, 2026, https://www.indiawaterportal.org/environment/sustainability/living-beyond-water-limits-what-global-water-bankruptcy-means-for-india
2. Allegations of 40% kickbacks return to haunt Congress in Karnataka | Bengaluru News, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/40-kickback-claim-returns-to-bug-cong/articleshow/107510771.cms
3. Corruption worse under Siddaramaiah-led Congress rule: Karnataka contractors body, accessed on March 4, 2026, https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/karnataka-contractors-association-alleges-interference-by-ministers-relatives-in-bill-clearances-says-corruption-worse-than-previous-government-2707362-2025-04-11
4. Deadline for Hubballi-Dharwad 24×7 water project extended to June 2027, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/deadline-for-hubballi-dharwad-24×7-water-project-extended-to-june-2027/articleshow/126489204.cms
5. Poor progress in laying distribution network delays Hubballi-Dharwad 24X7 water project, accessed on March 4, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/poor-progress-in-laying-distribution-network-delays-hubballi-dharwad-24×7-water-project-3355306
6. Dharwad: Water Supply Mgmt Not Privatised: Hdmc | Hubballi News – Times of India, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/water-supply-mgmt-not-privatised-hdmc/articleshow/93511814.cms
7. Completion of Karnataka’s 24X7 water supply project in Hubballi-Dharwad likely by March 2027, accessed on March 4, 2026, https://www.projectstoday.com/News/Completion-of-Karnatakas-24X7-water-supply-project-in-Hubballi-Dharwad-likely-by-March-2027
8. Karnataka: 24X7 water supply project completion in Hubbali-Dharwad may take 15 more months – Deccan Herald, accessed on March 4, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/karnataka-24×7-water-supply-project-completion-in-hubbali-dharwad-may-take-15-more-months-3810577
9. Hubballi-Dharwad 24/7 water supply project gets two-year extension, new deadline set for June 2027, accessed on March 4, 2026, https://www.projectstoday.com/News/Hubballi-Dharwad-247-water-supply-project-gets-two-year-extension-new-deadline-set-for-June-2027
10. HDMC general body to decide on city water company plan | Hubballi …, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/hdmc-general-body-to-decide-on-city-water-company-plan/articleshow/127806333.cms
11. Water privatization can only benefit corporate giants Kshitiraj Urs – Mangalore Today, accessed on March 4, 2026, https://www.mangaloretoday.com/mainnewsprint/Water-privatization-can-only-benefit-corporate-giants-Kshitiraj-Urs.html
12. 24/7, ‘Privatisation’ and Water Reform: Insights from Hubli-Dharwad – ielrc.org, accessed on March 4, 2026, https://ielrc.org/Content/a0801.pdf
13. KUIDFC assures twin cities of water supply once in every 3 days by March 31 | Hubballi News – The Times of India, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/kuidfc-assures-twin-cities-of-water-supply-once-in-every-3-days-by-march-31/articleshow/128169345.cms
14. Hubballi-Dharwad Mayor promises water supply once in three days in coming months – The Hindu, accessed on March 4, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/hubballi-dharwad-mayor-promises-water-supply-once-in-three-days-in-coming-months/article70615381.ece
15. Karnataka Urban Water Supply Modernization Project (KUWSMP) – World Bank Documents & Reports, accessed on March 4, 2026, https://documents1.worldbank.org/curated/en/292881636361937743/pdf/Environmental-and-Social-Assessment-of-Continuous-Water-Supply-Project-in-Belagavi-Belgaum-Karnataka.pdf
16. Belagavi: Land, infra issues besiege MSMEs in ‘hydraulic capital of India, accessed on March 4, 2026, https://m.economictimes.com/small-biz/sme-sector/belagavi-land-infra-issues-besiege-msmes-in-hydraulic-capital-of-india/articleshow/107900723.cms
17. Belagavi’s Quiet Rise On Dalal Street: The District Now Hosts A Growing Club Of Listed Companies – All About Belgaum, accessed on March 4, 2026, https://allaboutbelgaum.com/news/belagavi-listed-companies/
18. Farmers resolve not to allow Hidkal water release for industrial area in Dharwad – The Hindu, accessed on March 4, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/farmers-resolve-not-to-allow-hidkal-water-release-for-industrial-area-in-dharwad/article69234732.ece
19. Fight to protect Hidkal dam water intensifies in Belagavi | Hubballi News – The Times of India, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/fight-to-protect-hidkal-dam-water-intensifies-in-belagavi/articleshow/117892840.cms
20. Hidkal: Only 0.58 TMC Of Water Used For HD Industries, Clarifies M B Patil – Belagavi | Belgaum | AllAboutBelgaum, accessed on March 4, 2026, https://allaboutbelgaum.com/news/hidkal-only-0-58-tmc-of-water-used-for-industries-clarifies-m-b-patil/
21. The Goan EveryDay: Belagavi activists want Bennihalla River used for Hubballi-Dharwad region, accessed on March 4, 2026, https://www.thegoan.net/goa-news/%EF%BB%BFbelagavi-activists-want-bennihalla-river-used-for-hubballidharwad-region/125820.html
22. Belagavi braces for water crisis as reservoir levels plummet | Hubballi News – The Times of India, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/belagavi-braces-for-water-crisis-as-reservoir-levels-plummet/articleshow/119492810.cms
23. RTI revelation exposes massive over-allocation of Hidkal dam water to industries | Hubballi News – Times of India, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/rti-revelation-exposes-massive-over-allocation-of-hidkal-dam-water-to-industries/articleshow/121958985.cms
24. Mahadayi row: Scientific report ‘okays’ Karnataka’s Kalasa-Banduri project, Mhadei activists in Goa see red – The Week, accessed on March 4, 2026, https://www.theweek.in/news/india/2025/05/16/mahadayi-row-scientific-report-okays-karnataka-s-kalasa-banduri-project-mhadei-activists-in-goa-see-red.html
25. Karnataka ready, Centre delaying Kalasa Banduri, Mekedatu: CM Siddaramaiah, accessed on March 4, 2026, https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2026/Feb/09/karnataka-ready-centre-delaying-kalasa-banduri-mekedatu-cm-siddaramaiah
26. Shivakumar vows to resume Mahadayiwork, dares Goa govt to block it | Bengaluru News, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/shivakumar-vows-to-resume-mahadayiwork-dares-goa-govt-to-block-it/articleshow/122889426.cms
27. Mahadayi water project to Hubballi-Dharwad hits hurdle again as environment panel flags rehab, wildlife concerns – Deccan Herald, accessed on March 4, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mahadayi-water-project-to-hubballi-dharwad-hits-hurdle-again-as-environment-panel-flags-rehab-wildlife-concerns-3881691
28. Opposition showing its mindset by finding fault with Kalasa-Banduri project: CM Bommai, accessed on March 4, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/opposition-showing-its-mindset-by-finding-fault-with-kalasa-banduri-project-cm-bommai-1176947.html
29. “40% Commission Government” Allegation Back In Karnataka, With A Twist – NDTV, accessed on March 4, 2026, https://www.ndtv.com/india-news/40-government-allegation-back-in-karnataka-but-with-a-twist-5025665
30. 90 villages in Dharwad district may face drinking water crisis this summer | Hubballi News, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/90-villages-in-dharwad-district-may-face-drinking-water-crisis-this-summer/articleshow/128684350.cms
31. Water tanker demand surges in Belagavi city as mercury rises | Hubballi News, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/water-tanker-demand-surges-in-belagavi-city-as-mercury-rises/articleshow/119720016.cms
32. 24X7 water supply extended to four more wards in Belagavi – The Hindu, accessed on March 4, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/24×7-water-supply-extended-to-four-more-wards-in-belagavi/article69944268.ece
33. Despite Karnataka government’s price cap, water continues to cost over ₹2,000 per tanker load – The Hindu, accessed on March 4, 2026, https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/despite-karnataka-governments-price-cap-water-continues-to-cost-over-2000-per-tanker-load/article67942690.ece
34. Popular Water Suppliers More Than 5000 Litres in Line Bazaar, Dharwad – Justdial, accessed on March 4, 2026, https://www.justdial.com/Dharwad/Water-Suppliers-More-Than-5000-Litres-in-Line-Bazaar/nct-11997287
35. ‘Water when you need it’: drawing lessons from practices in Hubli-Dharwad, India | International Development Planning Review, accessed on March 4, 2026, https://www.liverpooluniversitypress.co.uk/doi/10.3828/idpr.2019.31
36. HDMC aims to boost twin-city infra with investment push | Hubballi News, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/hdmc-aims-to-boost-twin-city-infra-with-investment-push/articleshow/128518680.cms
37. Dharwad pedha – Wikipedia, accessed on March 4, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Dharwad_pedha
38. The Rich History of Dharwad Peda – LAL Sweets, accessed on March 4, 2026, https://www.lalsweets.com/blogs/news/the-rich-history-of-dharwad-peda
39. Dharwad Pedha – Journey Of An Iconic Indian Sweet – Inditales, accessed on March 4, 2026, https://inditales.com/dharwad-pedha/
40. Dharwad Peda | redscarab, accessed on March 4, 2026, https://redscarabtravelandmedia.wordpress.com/tag/dharwad-peda/
41. Will the growth of India’s dairy industry put more pressure on water resources? – IWMI, accessed on March 4, 2026, https://www.iwmi.org/news/world-environment-day-will-the-growth-of-indias-dairy-industry-put-more-pressure-on-water-resources/
42. India’s milk industry struggles as the climate changes | News | Eco-Business | Asia Pacific, accessed on March 4, 2026, https://www.eco-business.com/news/indias-milk-industry-struggles-as-the-climate-changes/
43. Milk demand could soon beat production; needs intervention: Heritage’s Brahmani Nara – YouTube, accessed on March 4, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=4lGr_fPeKEs
44. Karnataka Budget 2025 is gift to people: Dy CM DK Shivakumar – Hindustan Times, accessed on March 4, 2026, https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/karnataka-budget-2025-is-gift-to-people-dy-cm-dk-shivakumar-101741408670860.html
45. ‘Dark day for Karnataka’: Congress slams Centre for neglecting state, Bengaluru in Union Budget 2025 | Bangalore News – The Indian Express, accessed on March 4, 2026, https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/dark-day-karnataka-congress-centre-bengaluru-union-budget-2025-9812286/
46. Karnataka seeks larger water share in river linking projects | Bengaluru News, accessed on March 4, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/karnataka-seeks-larger-water-share-in-river-linking-projects/articleshow/126162701.cms
47. ‘North Karnataka needs more districts, better governance and not statehood’, accessed on March 4, 2026, https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2025/Nov/26/north-karnataka-needs-more-districts-better-governance-and-not-statehood
48. Siddaramaiah says government is committed to addressing regional imbalance – The Hindu, accessed on March 4, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/siddaramaiah-says-government-is-committed-to-addressing-regional-imbalance/article69005707.ece
49. Social Media Erupts With Posts Of Distress As Bengaluru Faces Its Worst Water Crisis, accessed on March 4, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=BA67jR3_7Bk
50. Opinion: Vernacular memes are taking over India’s digital feed – Manifest, accessed on March 4, 2026, https://www.manifest-media.in/advertising/260226/opinion-vernacular-memes-are-taking-over-indias-digital-feed.html
51. Hubli Dharwad people start saving water !! #youtubeshorts #kannada #northkarnataka #watercrisis – YouTube, accessed on March 4, 2026, https://m.youtube.com/shorts/EqhWi5-qjes