ಬಂದವರ ಮುಂದೆ ಶೋ-ಆಫ್ : ಮದುವೆ ಸಾಲದ ಅಸಲಿ ಸತ್ಯ!

ನಮಸ್ಕಾರ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ “ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ನಡಿಗ”. ಇವತ್ತು ನಾನು ಮಾತಾಡೋಕೆ ಹೊರಟಿರೋ ವಿಷಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಖಾರವಾಗಿದೆ. ನಿಮಗೆ ಕೋಪ ಬರಬಹುದು, ನನ್ನನ್ನು ಬೈದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಹಿಯಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾವೆಲ್ಲಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಟಿ ಅಥವಾ ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನ ಟೆಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (Tech Parks) ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಒದ್ದಾಡಿಕೊಂಡು, ಬಾಸ್ (Boss) ಬೈಗುಳ ತಿಂದುಕೊಂಡು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿಯುತ್ತೇವೆ. ಐಟಿ (IT) ಇರಲಿ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ (Corporate) ಇರಲಿ, ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಆಗಿರಲಿ, ಒಂದೊಂದು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ನಾವು ನಮ್ಮ ರಕ್ತ, ಬೆವರು ಸುರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ದುಡ್ಡನ್ನು ಮದುವೆ ಅನ್ನೋ ಎರಡು ದಿನದ ನಾಟಕಕ್ಕೆ, ಕೇವಲ “ಜನ ಏನಂತಾರೆ” ಅನ್ನೋ ಬೂಟಾಟಿಕೆಗೆ ಸುರಿದು, ಇಡೀ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಲದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಾಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಅನ್ನೋದನ್ನ ಇವತ್ತು ನಾನು ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಡ್ತೀನಿ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ತಲಾ ಆದಾಯ (Per capita GDP) ಸುಮಾರು ೩.೩ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಿದೆ, ಅಂದರೆ ನಾವು ಭಾರತದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಶೇ. ೭೭ ರಷ್ಟು ಮುಂದಿದ್ದೀವಿ, ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಎಕಾನಮಿ [1]. ಆದರೆ ಈ ದುಡ್ಡೆಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗ್ತಿದೆ? ನಮ್ಮ ಮಿಡಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ (Middle-class) ಕನ್ನಡಿಗರು ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು (Wealth) ಬರೀ ಎರಡು ದಿನದ “ಮದುವೆ ಶೋ-ಆಫ್” ಗಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಬನ್ನಿ, ಯಾವುದೇ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ, ನೇರವಾಗಿ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರೋಣ. ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮೈಂಡ್‌ಸೆಟ್ (Mindset) ಹೇಗೆ ಹಾಳಾಗಿದೆ, ಮದುವೆಯ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮಾಫಿಯಾ ನಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುಲಿಯುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದೇ ದುಡ್ಡನ್ನು ಸ್ಟಾಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ (Stock Market) ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ್ದರೆ ನೀವು ಹೇಗೆ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಿರಿ ಅನ್ನೋದನ್ನ ಡೇಟಾ (Data) ಸಮೇತ ಪ್ರೂವ್ ಮಾಡ್ತೀನಿ.

ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪುತ್ತಿರುವ ಮದುವೆಯ ಬಜೆಟ್ (Budget): ಒಂದು ಹಾರ್ಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಚೆಕ್

೨೦೨೪-೨೦೨೫ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನೇ ನೋಡಿದರೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದಂತಹ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಿಡಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಮದುವೆಯ ಬಜೆಟ್ ೫ ಲಕ್ಷದಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ೫೦ ಲಕ್ಷದವರೆಗೂ ಹೋಗುತ್ತದೆ [2]. ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ಮೆಟ್ರೋ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ ಮದುವೆ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದರೂ ೧೫ ರಿಂದ ೪೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳು ಬೇಕೇಬೇಕು [2].

ಯಾಕೆ ಇಷ್ಟು ದುಡ್ಡು? ನಾವೇನು ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರ ವಂಶದವರಾ? ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ಬದುಕಿಡೀ ಕೂಡಿಟ್ಟ ದುಡ್ಡು, ಅಥವಾ ನಾವು ಪರ್ಸನಲ್ ಲೋನ್ (Personal Loan) ತಂದ ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಅಂತ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ್ದೀರಾ?

ನಮ್ಮ ಜನರಿಗೆ ಮದುವೆ ಅಂದ್ರೆ ಎರಡು ಮನಸ್ಸುಗಳ ಮಿಲನ ಅನ್ನೋದು ಮರೆತುಹೋಗಿದೆ. ಅದೀಗ ಯಾರು ಎಷ್ಟು ದುಡ್ಡು ಖರ್ಚು ಮಾಡ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಎಂತಹ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ, ಯಾರು ಎಂತಹ ಹಾಲ್ ಬುಕ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳೋ ಒಂದು ಇವೆಂಟ್ (Event) ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ.

೧. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪಗಳ ಬಿಲ್: ಎರಡು ದಿನದ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ!

ಮದುವೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖರ್ಚು ಶುರುವಾಗುವುದೇ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದಿಂದ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ, ಮೈಸೂರು, ಅಥವಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪವನ್ನು ಬುಕ್ ಮಾಡುವುದು ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕೇವಲ ೪೮ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಲು ನಾವು ಸುರಿಯುವ ದುಡ್ಡು ನೋಡಿದರೆ ತಲೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: [3, 4]

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಸುಗತೆ ಗಾರ್ಡನ್ ಅಥವಾ ಹನುಮಂತಪ್ಪ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದಂತಹ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದಿನದ ಬಾಡಿಗೆ ೪೫,೦೦೦ ದಿಂದ ೮೦,೦೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ [3]. ಅದೇ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜಯನಗರ, ಕೋರಮಂಗಲ ಅಥವಾ ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಭಾಗದ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪಗಳಿಗೆ ಹೋದರೆ, ಬೇಸಿಗೆಯ ಸೆಕೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು AC ಹಾಲ್ ಬೇಕೇಬೇಕು ಎಂಬ ಹಠಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರೆ, ದಿನದ ಬಾಡಿಗೆ ೨.೫ ಲಕ್ಷದಿಂದ ೫ ಲಕ್ಷದವರೆಗೂ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ [4].

ಒಬ್ಬ ಮಿಡಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಟೆಕ್ಕಿ (Techie) ತನ್ನ ಇಡೀ ವರ್ಷದ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ಗೆ ಬಾಡಿಗೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಮದುವೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಅವನಿಗೂ ಸೇರಿರಲ್ಲ, ಅವನ ಅಪ್ಪನಿಗೂ ಸೇರಿರಲ್ಲ. ಆದರೂ “ನಮ್ಮ ಮರ್ಯಾದೆ” ಅಂತ ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಹೋಗ್ತಾನೆ.

೨. ಬಾಳೆ ಎಲೆ ಊಟ: ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಎಸೆಯುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು

ಕನ್ನಡಿಗರ ಮದುವೆ ಅಂದರೆ ಊಟ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಬರುವ ನೆಂಟರು, ಪರಿಚಯಸ್ಥರು, ಸಿಲ್ಕ್ ಬೋರ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ದಾಟಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಆಫೀಸ್ (Office) ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು—ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಊಟ ಹಾಕುವುದು ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿಚಾರ. ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ಊಟದ ಮೆನು (Menu) ನೋಡಿದರೆ, ಅದು ಫೈವ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಮೆನುವನ್ನೇ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಿಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಥವಾ ಗೌಡರ ಮದುವೆಯ ಊಟದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ೨೪ ಬಗೆಯ ಐಟಂಗಳು ಇರುತ್ತವೆ [5].

• ಬೆಳಗಿನ ತಿಂಡಿ: ಇಡ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ಬೋಂಡಾ, ಪೈನಾಪಲ್ ಕೇಸರಿ, ಕಾಶಿ ಹಲ್ವಾ, ಉಪ್ಪಿಟ್ಟು, ದೋಸೆ [5].
• ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ (ಬಾಳೆ ಎಲೆ): ಸಬಕ್ಕಿ ಪಾಯಸ, ಪೈನಾಪಲ್ ಗೊಜ್ಜು, ಕೋಸಂಬರಿ, ಪುಳಿಯೋಗರೆ, ಬಿಸಿಬೇಳೆಬಾತ್, ಮಜ್ಜಿಗೆ ಹುಳಿ, ಕಡ್ಲೆಬೇಳೆ ಪಾಯಸ, ಜಾಮೂನ್, ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್, ಬೀಡಾ [5, 6].

ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಒಂದು ಪ್ಲೇಟ್ ಊಟಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ₹೪೦೦ ರಿಂದ ₹೯೦೦ ರವರೆಗೆ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ [3, 4, 7]. ಮದುವೆಗೆ ೧೦೦೦ ಜನರನ್ನು ಕರೆದರೆ, ಕೇವಲ ಊಟದ ಬಿಲ್ ೭ ರಿಂದ ೧೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಲಾಜಿಕ್ (Logic) ಬಳಸಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ. ನಿಮ್ಮ ಮದುವೆಗೆ ಬರುವವರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೮೦ ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಇರಲ್ಲ. ಅವರು ಕೇವಲ ಮುಖ ತೋರಿಸಿ, ಊಟ ಹೊಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬರುವವರು. ೨೪ ಐಟಂಗಳನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆ ಮೇಲೆ ಬಡಿಸಿದರೂ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ತಿನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ೫-೬ ಐಟಂಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ. ಉಳಿದಿದ್ದೆಲ್ಲಾ ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಊಟ ಹಾಕಿದರೂ, ಊಟದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಮ್ಮಿ ಆದರೂ ಸಾಕು, “ಅವರ ಮದುವೆ ಊಟ ಸರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ” ಅಂತ ಮೂದಲಿಸುವ ಜನರೇ ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು [8]. ಇಂಥವರಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮನ ಬೆವರಿನ ದುಡ್ಡನ್ನು ಯಾಕೆ ಸುಡಬೇಕು?

೩. ಪ್ರೀ-ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಶೂಟ್ (Pre-Wedding Shoot): ಇನ್ಸ್‌ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಹುಚ್ಚು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಜೀವನ

ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಮದುವೆ ದಿನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ಸ್ಟೇಜ್ ಮೇಲೆ ಒಂದೆರಡು ಫೋಟೋ ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಮದುವೆ ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಖುಷಿ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಂದು, ಮದುವೆಗೂ ಮುನ್ನ “ಪ್ರೀ-ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಶೂಟ್” ಮಾಡಿಸುವುದು ಒಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಟ್ರೆಂಡ್ (Trend) ಆಗಿದೆ.

ನಿಮ್ಮ ಇನ್ಸ್‌ಟಾಗ್ರಾಮ್ (Instagram) ರೀಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (Reels) ಬಾಲಿವುಡ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಡು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಡ್ರೋನ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮುಂದೆ ಓಡಾಡಲು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಂದಿ ಹಿಲ್ಸ್, ಲಾಲ್‌ಬಾಗ್, ಕಬ್ಬನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನಂತಹ (Elements Resort) ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೂಟ್ ಮಾಡಿಸಲು ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ [9, 10, 11].

ಬರೀ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ದುಡ್ಡು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನಂತಹ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಕೇವಲ ಲೊಕೇಶನ್ ಬಾಡಿಗೆಗೇ ₹೪,೯೦೦ ದಿಂದ ₹೧೭,೮೦೦ ವರೆಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು [12]. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೇಕಪ್ (Makeup) ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್‌ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ₹೫,೦೦೦ ದಿಂದ ₹೧೦,೦೦೦ [12].

ಯಾಕ್ರೀ ಈ ಹುಚ್ಚು? ನೀವು ಯಾರು ಅಂತ ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಜೀವನ ಮಾಡುವ ಸಂಗಾತಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಜನರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಲೈಕ್ಸ್ ಪಡೆಯಲು, ನೀವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ ನಕಲಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಈ ದುಡ್ಡನ್ನು ಸುರಿಯುವುದು ಅಪ್ಪಟ ದಡ್ಡತನ.

೪. ಆಭರಣಗಳು (Jewelry) ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆ: ಮದುವೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಧುವಿಗೆ ಮೈಸೂರು ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆ (Mysore Silk) ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಒಡವೆಗಳು ಕಡ್ಡಾಯ. ಕನಿಷ್ಠ ೩ ರಿಂದ ೫ ರೇಷ್ಮೆ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ [13]. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಾರ, ವಂಕಿ, ತಾಳಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿನ್ನದ ಒಡವೆಗಳಿಗೆ ಮದುವೆಯ ಒಟ್ಟು ಬಜೆಟ್‌ನ ಶೇ. ೫೦ ರಿಂದ ೭೦ ರಷ್ಟು ದುಡ್ಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ [2].

ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ಕೃತಕ (Gold-plated) ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವಂಕಿ ಅಥವಾ ಬ್ರೈಡಲ್ ಸೆಟ್‌ಗಳು ₹೧,೫೦೦ ದಿಂದ ₹೧೦,೦೦೦ ದವರೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ [14, 15]. ಇವುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡರೂ ಮದುವೆ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅದು ಅಸಲಿಯೋ ನಕಲಿಯೋ ಅಂತ ಬಂದು ಚೆಕ್ ಮಾಡಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಮಾಜದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಪ್ಪಟ ಚಿನ್ನವೇ ಬೇಕು, ಬೀಗರ ಮುಂದೆ ನಮ್ಮ ಸ್ಟೇಟಸ್ ತೋರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಹೆಣ್ಣಿನ ಕುಟುಂಬಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಚಿನ್ನ ಖರೀದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು, ಪ್ರತಿದಿನ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಓಡಾಡಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಶೋ-ಆಫ್‌ಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಡೆಡ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ (Dead Investment).

ಸಾಲದ ಭಯಾನಕತೆ ಮತ್ತು ಡೆಬ್ಟ್-ಟ್ರ್ಯಾಪ್ (Debt-Trap) ನ ದುಃಸ್ವಪ್ನ: ನೈಜ ಕಥೆಗಳು

ನಾನು ಮೇಲಿಂದ ಹೇಳ್ತಾ ಇರೋದು ಕೇವಲ ಖರ್ಚಿನ ಲೆಕ್ಕ. ಆದರೆ ಈ ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತೆ? ನಮ್ಮ ಮಿಡಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಲೆ ೨೦-೩೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಕ್ಯಾಶ್ (Cash) ಯಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಕೌಂಟ್‌ನಲ್ಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ಈ ಮದುವೆಗಳು ನಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ? ಉತ್ತರ ಒಂದೇ: ಸಾಲ. ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವನದ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಕರಗಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಪರ್ಸನಲ್ ಲೋನ್ (Personal Loan), ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ (Credit Card), ಅಥವಾ ಊರಿನ ಸಾಹುಕಾರರ ಬಳಿ ಅತಿಯಾದ ಬಡ್ಡಿ ದರಕ್ಕೆ ಸಾಲ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ [2, 16].

ರೆಡ್ಡಿಟ್ (Reddit) ನಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಕಥೆ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡಿದ ಒಂದು ನೈಜ ಕಥೆ ಎಂತಹವರ ಕರುಳನ್ನೂ ಹಿಂಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಬಿಹಾರದ ಕಥೆಯಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿ-ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲೂ ದಿನನಿತ್ಯ ನಡೆಯುವ ಕಥೆ.

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಕುಟುಂಬವೊಂದು, ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ ಕೇವಲ ೫ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ. ಮಗಳ ಮದುವೆಗೆ, ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮರ್ಯಾದೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭರ್ಜರಿ ಊಟ, ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಶೋ-ಆಫ್‌ಗಾಗಿ ₹೧೫ ಲಕ್ಷ ಸಾಲ ಮಾಡಿದರು [16, 17]. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೋನ್ ಸಿಗದ ಕಾರಣ ಊರಿನ ಸಾಹುಕಾರರ (Local moneylenders) ಬಳಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಶೇ. ೫-೧೦ ರಷ್ಟು ಮೀಟರ್ ಬಡ್ಡಿಗೆ ಸಾಲ ತಂದರು [16]. ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಮಗನಿಗೆ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (Engineering) ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ (Campus) ನಲ್ಲಿ ಐಟಿ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿ ಸಾಲ ತೀರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಆತನಿಗೆ ಕೆಲಸ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ [16].

ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಏನಾಯಿತು ಗೊತ್ತಾ?

• ದುಡ್ಡಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಹುಡುಗ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಕ್ಕನ ಮದುವೆಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ [16].
• ಸಾಲದ ಹೊರೆಯಿಂದ ಆತನ ವಯಸ್ಸಾದ ತಂದೆ, ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮರ್ಯಾದೆ ಇದ್ದ ಮನುಷ್ಯ, ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೀನಿಂಗ್ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು [17].
• ತಾಯಿ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ದೆಹಲಿಯ ಏಮ್ಸ್ (AIIMS) ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನರಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆಕೆಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಮಾತನಾಡಲೂ ಮಗನಿಗೆ ಭಯ [16].
• ಊರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಊಟವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮಂಡಕ್ಕಿ (ಪಫ್ಡ್ ರೈಸ್) ತಿಂದು ಮಲಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂತು [16].

ಸ್ವಲ್ಪ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ಊರಿನವರ ಮುಂದೆ ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ, ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಕಮಾನು ಕಟ್ಟಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಲು, ಸ್ವಂತ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಉಪವಾಸ ಮಲಗುವಂತಹ ದುಸ್ಥಿತಿ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಿ? “ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದು ೧೫ ಲಕ್ಷ, ಆದ್ರೆ ಊಟ ಮಾಡೋಕೆ ಮನೇಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಇಲ್ಲ” – ಇದೇ ನಮ್ಮ ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದ ಕನ್ನಡಿ.

ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ (Credit Card) ಸುಳಿ: ಹನುಮಕೊಂಡದ ಭಾಸ್ಕರ್ ಕಥೆ

ಸಣ್ಣ ಊರುಗಳ ಕಥೆ ಬಿಡಿ, ಸಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಐಟಿ ಅಥವಾ ಮಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರ ಕಥೆ ಕೇಳಿ. ತೆಲಂಗಾಣ-ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿ ಮೈಂಡ್‌ಸೆಟ್ ಇರುವ ಹನುಮಕೊಂಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾಸ್ಕರ್ ಎಂಬ ಯುವಕನ ತಿಂಗಳ ಸಂಬಳ ಕೇವಲ ₹೧೫,೦೦೦ [18]. ಮದುವೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಆರಾಮಾಗಿದ್ದವನು, ಮದುವೆಯ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸ್ನೇಹಿತನ ಮಾತಿಗೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ [18].

ಆನ್‌ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್, ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಮದುವೆಯ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಖರ್ಚು ಅಂತ ಶುರುವಾಗಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ ಐದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಂದ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಪಡೆದು ₹೪ ಲಕ್ಷ ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ [18]. “ಒಂದು ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಬಿಲ್ ಕಟ್ಟಲು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ದುಡ್ಡು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ಈಗ ೧.೫ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಮನೆಗೆ ರಿಕವರಿ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಬಂದು ಗಲಾಟೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ” ಎಂಬುದು ಆತನ ಅಳಲು [18].

ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಮಿನಿಮಮ್ ಡ್ಯೂ (Minimum Due) ಕಟ್ಟುವುದು ಅಂದರೆ ಸಾಲದ ಬಾವಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಿದ್ದಂತೆ. ಬಡ್ಡಿಯ ಮೇಲೆ ಬಡ್ಡಿ ಸೇರಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸರ್ವನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪರ್ಸನಲ್ ಲೋನ್ (Personal Loan) ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ: ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀವೇ ಗುಲಾಮರು!

ಮದುವೆಗೆಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಪರ್ಸನಲ್ ಲೋನ್ ತರ್ತೀರಾ? ೨೦೨೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ ಪರ್ಸನಲ್ ಲೋನ್ ಬಡ್ಡಿ ದರಗಳು ಹೇಗಿವೆ ಗೊತ್ತಾ?

• ಖಾಸಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು (Private Banks): ಶೇ. ೯.೯೯ ರಿಂದ ಶೇ. ೨೨ ರವರೆಗೆ [19]
• ಸರ್ಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು (Public-sector Banks): ಶೇ. ೧೦.೩೦ ರಿಂದ ಶೇ. ೧೬.೫೦ ರವರೆಗೆ [19]
• NBFC ಗಳು: ಶೇ. ೧೦.೫೦ ರಿಂದ ಶೇ. ೪೪ ರವರೆಗೆ [19]
• ಫಿನ್‌ಟೆಕ್ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳು (Fintech Apps): ಶೇ. ೧೨ ರಿಂದ ಶೇ. ೩೬ ರವರೆಗೆ [19]

ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ನೋಡೋಣ. ನಿಮ್ಮ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರ್ಯಾದೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮದುವೆಗಾಗಿ ಕೇವಲ ₹೧೦ ಲಕ್ಷ ಪರ್ಸನಲ್ ಲೋನ್ ಅನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಶೇ. ೧೩ ರ ಬಡ್ಡಿ ದರದಲ್ಲಿ ೫ ವರ್ಷಗಳ (೬೦ ತಿಂಗಳು) ಅವಧಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ನಿಮ್ಮ ಲೈಫ್ ಹೇಗೆ ನರಕ ಆಗುತ್ತೆ ನೋಡಿ:

ಎರಡು ದಿನದ ಊಟ, ಫೋಟೋಶೂಟ್ ಮತ್ತು ಡೆಕೋರೇಶನ್‌ಗಾಗಿ, ನೀವು ಮುಂದಿನ ೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ನಿಮ್ಮ ಸಂಬಳದಿಂದ ₹೨೨,೭೫೩ ಕತ್ತರಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (Manager) ಎಷ್ಟೇ ಟಾರ್ಚರ್ ಕೊಟ್ಟರೂ, ವೀಕೆಂಡ್ (Weekend) ನಲ್ಲಿ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡರೂ ನೀವು ತುಟಿ ಬಿಚ್ಚುವಂತಿಲ್ಲ. ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಲೇ-ಆಫ್ (Layoff) ಆದರೂ ನೀವು ಅಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಇಎಂಐ (EMI) ಎಂಬ ಕುಣಿಕೆ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಈ ನಿಮ್ಮ ದಡ್ಡತನವನ್ನೇ ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ.

ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ: ಅವಳ ಮಾತಿನ ಭಯದಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಗಂಡಸರು

ಈ ಸಾಲದ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕವಲ್ಲ. ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ, ನಂತರ ಇಎಂಐ ಕಟ್ಟಲಾಗದೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಷ್ಟೋ ಗಂಡಸರು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಕೋಪತಾಪಗಳಿಗೂ ಹೆದರಿ, ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ [21].

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ರೂಪಾ ರಾವ್ ಅವರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, “ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ”, “ಆಫೀಸ್‌ನಿಂದ ಬಂದ್ಮೇಲೆ ಮೂಡ್ ಆಫ್ ಆಗಿರ್ತೀಯಾ”, “ನೀನು ಗಂಡಸೇ ಅಲ್ಲ” ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಗಂಡಸರು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ [21]. ಹೆಂಡತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸಲು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ದುಡಿದು, ಲೋನ್ ಕಟ್ಟಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮದುವೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಬದುಕಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಗಬೇಕೆ ಹೊರತು, ನಿರಂತರ ಆತಂಕದ ಜೈಲಾಗಬಾರದು.

ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಹೊರಟ, ಸ್ವಂತ ಬಿಸಿನೆಸ್ (Business) ಕಟ್ಟಿ ಕೋಟಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಅನಾಥ ಕನ್ನಡಿಗ ಯುವಕನಿಗೆ, ಆತನ ಬಳಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಜಾಬ್ (Government Job) ಇಲ್ಲ, ಆತನಿಗೆ ಯಾರು ನೆಂಟರಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಮಾಜ ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ [22]. ಆದರೆ ಅದೇ ಯುವಕ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಸಾಲ ಮಾಡಿ, ಕಾರು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತಂದು ಶೋ-ಆಫ್ ಮಾಡಿದರೆ ಈ ಸಮಾಜ ತಲೆಬಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂಥಾ ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನ ಮೈಂಡ್‌ಸೆಟ್ ನಮ್ಮದು!

ಕಾಂಪೌಂಡಿಂಗ್ ಕರಾಮತ್ತು (The Magic of Compounding): ಶೋ-ಆಫ್ ಬದಲಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ

ನಾನು ಬರೀ ಬೈಯೋದಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಹಾರವನ್ನೂ ಕೊಡ್ತೀನಿ. ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಜಿಕಲ್ (Logical) ಆಗಿ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ.

ಮದುವೆಗೆಂದು ಸುರಿಯುವ ೨೫ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಖರ್ಚು ಮಾಡದೆ, ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ೫ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಉಳಿದ ೨೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಭಾರತದ ಸ್ಟಾಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ (Nifty 50) ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಫಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ (Index Fund) ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಗೊತ್ತೇ?

ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ (Nifty 50) ಅಂದ್ರೆ ಏನು? ಅದು ನೀಡುವ ಅದ್ಭುತ ರಿಟರ್ನ್ಸ್

ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ ಅಂದರೆ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ೫೦ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಮೂಹ (TCS, Reliance, Infosys, HDFC ಇತ್ಯಾದಿ). ಕಳೆದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಡೇಟಾವನ್ನು (Data) ನೋಡಿದರೆ, ಭಾರತದ ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೇ. ೧೧.೪೨% ದಿಂದ ಶೇ. ೧೨.೯೨% ರಷ್ಟು ರಿಟರ್ನ್ಸ್ (CAGR) ನೀಡಿದೆ [23, 24, 25].

ಗಮನಿಸಿ: ಅಮೇರಿಕಾದ US Stock Market ನ S&P 500 ಕಳೆದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. ೧೦.೭% ರಿಟರ್ನ್ಸ್ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮ ಭಾರತದ ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ ಶೇ. ೧೧.೫% ಕೊಟ್ಟಿದೆ [23]. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತಗಳು ಸಹಜ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ೨೦೦೮ರ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ೨೦೨೦ರ ಕೋವಿಡ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಬಿದ್ದಿತ್ತು), ಆದರೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೇಲೆರಿದೆ [23, 26].

ಕಾಂಪೌಂಡಿಂಗ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ: ೨೦ ಲಕ್ಷ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ೨ ಕೋಟಿ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತೆ?

ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿದ ₹೨೦ ಲಕ್ಷವನ್ನು ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಫಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇ. ೧೨ ರ ಅಂದಾಜು ರಿಟರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೂಡಿಕೆ (Lump sum investment) ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ “ಕಾಂಪೌಂಡಿಂಗ್ ಎನ್ನುವುದು ಜಗತ್ತಿನ ಎಂಟನೇ ಅದ್ಭುತ”.

ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ (Compound Interest Calculator) ಸೂತ್ರ ಪ್ರಕಾರ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದಾಗ [27, 28]:

• ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಸಲು (Principal): ₹೨೦,೦೦,೦೦೦
• ಅಂದಾಜು ವಾರ್ಷಿಕ ಬಡ್ಡಿ (Return): ಶೇ. ೧೨%
• ಹೂಡಿಕೆಯ ಅವಧಿ (Tenure): ೨೦ ವರ್ಷಗಳು

(ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವು ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾಂಪೌಂಡಿಂಗ್ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ [29], ಇದು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರವಾದ ವಾಸ್ತವ).

ನೋಡಿದಿರಾ ಕನ್ನಡಿಗರೇ? ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ೨೦ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಊಟ, ಫೋಟೋ, ಡೆಕೋರೇಶನ್‌ಗೆ ಸುರಿದರೆ, ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೊನ್ನೆ (Zero). ಅದು ಡಿಪ್ರಿಶಿಯೇಟಿಂಗ್ ಅಸೆಟ್ (Depreciating Asset). ಅದೇ ಹಣವನ್ನು ಸ್ಟಾಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟರೆ, ನಿಮ್ಮ ೪೫ ಅಥವಾ ೫೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಕೌಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿರುತ್ತವೆ! ಇದು ಅಪ್ರಿಶಿಯೇಟಿಂಗ್ ಅಸೆಟ್ (Appreciating Asset).

ಇದೇ ೨ ಕೋಟಿ ಹಣದಿಂದ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕನಸಿನ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮಕ್ಕಳ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಹುದು, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಎದುರು ಕೈ ಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲದೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ (Startup) ಶುರು ಮಾಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಾಲದ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ, ಯಾರ ಹಂಗೂ ಇಲ್ಲದೆ ನೆಮ್ಮದಿಯ ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಬಹುದು.

ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಿಗ ಯುವಕರು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಡೇಟಾ ಸೈನ್ಸ್ (Data Science), ಕೋಡಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ (Laptop) ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ಲೈಂಟ್ (Client) ಗೆ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಲಾಭ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಜೀವನದ ದುಡ್ಡಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬಂದಾಗ, “ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮನ ಆಸೆ ಕಣ್ರೀ”, “ಸಮಾಜದ ಮರ್ಯಾದೆ ಕಣ್ರೀ” ಅಂತ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಶೇ. ೧೩ ರ ಬಡ್ಡಿಗೆ ಪರ್ಸನಲ್ ಲೋನ್ ತಂದು ಶೋ-ಆಫ್ ಮಾಡುವುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಶುದ್ಧ ದಡ್ಡತನ.

ಸಮಾಜದ ಬೂಟಾಟಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾವು ಬದಲಾಗಬೇಕಾದ ದಾರಿ

ಈ ಡೆಬ್ಟ್-ಟ್ರ್ಯಾಪ್‌ಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಥಿತಿ. “ಸಮಾಜ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?”, “ನೆಂಟರು ಏನಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?” ಎಂಬ ಭಯವೇ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದೆ. ಯಾರು ಈ ಸಮಾಜ?

ನಿಮ್ಮ ಮದುವೆಗೆ ಬರುವ ಆ ೧೦೦೦ ಜನ ಯಾರು? ಅವರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ನಿಮ್ಮ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ? ನಾಳೆ ನಿಮಗೆ ಹುಷಾರಿಲ್ಲದೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸೇರಿದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಇಎಂಐ ಕಟ್ಟಲು ಇವರಾರಾದರೂ ಬರ್ತಾರಾ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಸುರಿದು ಡೆಕೋರೇಶನ್ ಮಾಡಿದರೂ, ಯಾವೊಬ್ಬ ನೆಂಟನೂ ನಿಂತು “ವಾಹ್! ಎಂಥಾ ಹೂವಿನ ಅಲಂಕಾರ” ಅಂತ ಹೇಳಲ್ಲ. ಊಟದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಸಾಕು, ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಕೈ ತೊಳೆಯುತ್ತಾ “ಏನ್ ಮದುವೆನೋ ಮಾರಾಯ, ಊಟಾನೆ ಸರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ” ಅಂತ ಮೂದಲಿಸಿ ಹೋಗುವವರೇ ಈ ಸಮಾಜ. ಇಂಥವರಿಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮನ ಕಷ್ಟದ ದುಡ್ಡನ್ನು, ನಿಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಸುಡಬೇಕೆ?

ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಮಂತ್ರ ಮಾಂಗಲ್ಯದ ಆದರ್ಶ

ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಈ ಅಬ್ಬರ, ಆಡಂಬರ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದರು. ತಮಗಿದ್ದ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಭಾವ, ಸಂಪರ್ಕಗಳಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಮಗ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರ ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಹಾಕಿದ ಮೊದಲ ನಿಯಮ: “ಐವತ್ತು ಜನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಅಲ್ಲಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ” [30].

ಅದರಂತೆ ಕೇವಲ ೩೬ ಆಪ್ತರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ, ಆಡಂಬರ ಅಥವಾ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ “ಮಂತ್ರ ಮಾಂಗಲ್ಯ” ದ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು [30]. ಅಂತಹ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಚಿಂತನೆಯ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾವು, ಕುವೆಂಪು ಅವರ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾವು, ಇಂದು ಇನ್ಸ್‌ಟಾಗ್ರಾಮ್ ರೀಲ್ಸ್ (Reels) ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರೀ-ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಶೂಟ್ ಹುಚ್ಚಿಗಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಸಾಲ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಾವೆಲ್ಲಾ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿದ್ಯಾವಂತರು ಅಂತ ನೀವೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಜನ ಮೌಢ್ಯ ಮತ್ತು ಅದ್ದೂರಿತನದ ಅಡ್ಡಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ [30]. ಶುಭ, ಅಶುಭ, ವಾಸ್ತು, ಜಾತಕ, ವರದಕ್ಷಿಣೆ, ವರೋಪಚಾರಗಳ ಸಂಬಂಧದ ಯಾವುದೇ ರೂಢಿಗತ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ ಬಾಳುವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆನಂದ, ನೆಮ್ಮದಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡದು [30].

ಮದುವೆಗೂ ಮುನ್ನ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಗ್ಗೆ (Financial Compatibility) ಮಾತನಾಡಿ

ಇಂದು ಕೆಲವು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು ಈ ಕೊಳೆತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ತಿರುಗಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆನ್‌ಲೈನ್ (Online) ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಬ್ಲಾಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (Financial Blogs) ನೋಡುವಂತೆ, ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ೨೫ ಲಕ್ಷದ ಮದುವೆಗಿಂತ, ಕೇವಲ ೨-೫ ಲಕ್ಷದ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮದುವೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ [2].

ಮದುವೆಗೂ ಮುನ್ನ ನಿಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗೆ ನೀವು ಕೇಳಬೇಕಾದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ: “ಹಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದವೇನು? ನಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಗುರಿಗಳು ಯಾವುವು?” [31]. ಅನೇಕ ಬಾರಿ, ಹಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ [31]. ದುಡ್ಡಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗುರಿಗಳಿದ್ದರೆ, ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಬರುವ ಎಷ್ಟೋ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಮದುವೆಗೆಂದು ಕೂಡಿಟ್ಟ ಹಣವನ್ನು ಮದುವೆಯ ನಂತರ ದಂಪತಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚ ಸುತ್ತಲು, ಅಥವಾ ಭವಿಷ್ಯದ ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ, ಮನೆ ಖರೀದಿಯ ಡೌನ್-ಪೇಮೆಂಟ್ (Down-payment) ಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಟ್ರೆಂಡ್ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕಿದೆ.

ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು (The Concluding Verdict)

ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಕನ್ನಡಿಗರೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಿ. ಮದುವೆ ಎಂಬುದು ನಿಮ್ಮ ಸ್ಟೇಟಸ್ ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ದಿನದ ಫೋಟೋಶೂಟ್ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಮೂವತ್ತು-ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಒಡನಾಟ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಾಟ. ಕೇವಲ ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಪೈನಾಪಲ್ ಗೊಜ್ಜು ಮತ್ತು ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ತಿನ್ನಿಸಿ “ಭೇಷ್” ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಎಂಐ (EMI) ಕಟ್ಟಲು ಮುಡಿಪಾಗಿಡಬೇಡಿ.

ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು (Wealth) ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಶೋ-ಆಫ್ ಮಾಡುವವನು ಒಳಗೊಳಗೇ ಸಾಲದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಕಾರ್ಡ್ ಬಿಲ್ ಕಟ್ಟಲು ಅವನ ಬಳಿ ದುಡ್ಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜ ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೋಡಿ ನಿಮಗೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ನೀವು ಮಾಡಿದ ಡೆಕೋರೇಶನ್ ಮತ್ತು ಹಾರಿಸಿದ ಡ್ರೋನ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾವನ್ನು ನೋಡಿಯಲ್ಲ.

ಮದುವೆಗೆ ಮಾಡುವ ಖರ್ಚನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ. ಸಿಂಪಲ್ ಆಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ. ಉಳಿದ ಹಣವನ್ನು ನಿಫ್ಟಿ ೫೦, ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್ (Mutual Fund) ಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ (Invest) ಮಾಡಿ. ಕನ್ನಡಿಗರು ಭಾವುಕತೆಯಿಂದ, “ಅಯ್ಯೋ ಪಾಪ” ಅನ್ನೋ ಮೈಂಡ್‌ಸೆಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ದುಡ್ಡಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ (Practical) ಯೋಚಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಮಿಡಲ್ ಕ್ಲಾಸ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (Financial Freedom) ಸಾಧ್ಯ. ದಪ್ಪ ಚರ್ಮದ ಸಮಾಜದ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಕಿವುಡರಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ನಿಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಿ. ದುಡ್ಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ, ಶೋ-ಆಫ್ ಮಾಡಿದರೆ ಸಿಗುವುದು ಕೇವಲ ಸಾಲದ ಶೂಲ!