🚨 ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿಯ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸರ್ವರ್‌ಗಳು: ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಸುರಿದರೂ ‘ಸೇವಾ ಸಿಂಧು’ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಂಟಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಕ್ರಾಶ್ ಆಗೋದು ಯಾಕೆ? 🚨

ನಮಸ್ಕಾರ ಕನ್ನಡಿಗರೇ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಟೆಕ್ ಬ್ಲಾಗರ್. ಇವತ್ತು ನಾನು ಯಾವುದೇ ಹೊಸ Startup ಬಗ್ಗೆಯಾಗಲಿ, IT ಲೇ-ಆಫ್ (Layoff) ಬಗ್ಗೆಯಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕದ H1-B Visa ಕಷ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಲಿ ಮಾತಾಡೋಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ದಿನನಿತ್ಯ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಅಪ್ಪಟ ‘ಸರ್ಕಾರಿ ದುಃಸ್ವಪ್ನ’ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡ್ತೀನಿ. “The Voice of Kannadiga” ದ ಈ ವಿಶೇಷ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ನೇರವಾಗಿ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬರ್ತೀನಿ.

ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರು ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ‘ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ’. ನಮ್ಮ ಐಟಿಪಿಎಲ್ (ITPL), ಮಾನ್ಯತಾ ಟೆಕ್ ಪಾರ್ಕ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತಿರೋ ನಮ್ಮ ಟೆಕ್ಕಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಗೆ, ಅಮೆಜಾನ್‌ನಂತಹ ಬೃಹತ್ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನ ಮೈನ್ಟೇನ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ. Black Friday ಸೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ರೂ ಆ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಕ್ರಾಶ್ ಆಗಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅದೇ ನಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯೋಕೆ ‘ಸೇವಾ ಸಿಂಧು’ (Seva Sindhu) ಓಪನ್ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಥವಾ ರೇಷನ್ ಕಾರ್ಡ್ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು, ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಲು ಹೋದರೆ, ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸೋದು ಒಂದೇ: “503 Service Unavailable” ಅಥವಾ “Server Down”.

ಇದೇನಿದು ವಿಪರ್ಯಾಸ? ನಮ್ಮ ಟೆಕ್ಕಿಗಳು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಓಡಿಸ್ತಾರೆ, ಆದ್ರೆ ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿರೋ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಒಂದೆರಡು ಲಕ್ಷ ಜನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದ್ರೆ ಸಾಕು, ಉಸಿರು ಚೆಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ.¹ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಐಟಿ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ಗೆ (IT Infrastructure) ಅಂತ ಎತ್ತಿಡ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಕಾಮನ್ ಮ್ಯಾನ್ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ) ತಮ್ಮ ದಿನಗೂಲಿ ಬಿಟ್ಟು, ಬೆಳಗ್ಗೆ 5 ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಬಂದು ಸೈಬರ್ ಕೆಫೆಗಳ ಮುಂದೆ ಅಥವಾ ಬೆಂಗಳೂರು ಒನ್ (Bangalore One), ಗ್ರಾಮ ಒನ್ (Grama One) ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ಕರ್ಮ ಯಾಕೆ ಬಂತು? ಬನ್ನಿ, ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ನಾಟಕದ ಹಿಂದಿರೋ ಅಸಲಿ ಟೆಕ್ ಕಹಾನಿ, ಹಳೆಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ದೋಷಗಳು, ಮತ್ತು “ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್” ಅನ್ನೋ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಜಾತಕವನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳ್ತೀನಿ.

೧. ಕ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಥಿಯರಿ (Queuing Theory) ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಸಿಂಧು: ಟೆಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಏನಾಗ್ತಿದೆ?

ನಮ್ಮ ಜನರಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಅನ್ಸುತ್ತೆ, “ಯಾಕ್ರೀ ಈ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೀಗೆ ಫ್ರೀಜ್ ಆಗ್ತಾವೆ?” ಅಂತ. ಇದನ್ನ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಕೆ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸಿಂಪಲ್ ಆಗಿ ‘Queuing Theory’ (ಕ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಥಿಯರಿ) ಮತ್ತು ‘High Concurrency’ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳ್ತೀನಿ.³

ನೀವು ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೀರಾ ಅಂತ ಇಟ್ಕೊಳ್ಳಿ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಿಎಂಟಿಸಿ (BMTC) ಬಸ್ಸಿಗೆ ೫೦ ಜನ ಹತ್ತಬಹುದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ರೆ ೭೦ ಜನ ಹತ್ತಬಹುದು. ಆದ್ರೆ, ಒಮ್ಮೇಲೆ ೫೦೦ ಜನ ಅದೇ ಬಸ್ಸಿಗೆ ನುಗ್ಗಿದ್ರೆ ಏನಾಗುತ್ತೆ? ಬಸ್ಸು ಮುಂದೆ ಹೋಗೋದೂ ಇಲ್ಲ, ಒಳಗೆ ಇರೋರಿಗೆ ಉಸಿರಾಡೋಕೂ ಆಗಲ್ಲ. ಸೇವಾ ಸಿಂಧು ಪೋರ್ಟಲ್ ಕಥೆನೂ ಸೇಮ್ ಟು ಸೇಮ್!

ಯಾವುದೇ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಕ್ರಾಶ್ ಆಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ “High Concurrency” (ಅಂದ್ರೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಳಕೆದಾರರು ಲಾಗಿನ್ ಆಗುವುದು). ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯೂಸರ್ ಲಾಗಿನ್ ಆದಾಗಲೂ ಸರ್ವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ‘Database Connection’ ಕ್ರಿಯೇಟ್ ಆಗುತ್ತೆ. ಸೇವಾ ಸಿಂಧು ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ‘ಗೃಹ ಜ್ಯೋತಿ’ ಅಥವಾ ‘ಯುವನಿಧಿ’ ನೋಂದಣಿ ಶುರುವಾದಾಗ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕನ್ನಡಿಗರು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಪೋರ್ಟಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. M/M/1 ಕ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಕಾರ (Single-server queue model), ಸರ್ವರ್‌ಗೆ ಬರುವ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ (Arrival rate), ಆ ಸರ್ವರ್ ಅದನ್ನು ಪ್ರೊಸೆಸ್ ಮಾಡುವ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ (Service rate) ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಪೋರ್ಟಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಫ್ರೀಜ್ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.³

API ಲ್ಯಾಟೆನ್ಸಿ (API Latency) ಅನ್ನೋ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರು: ಸೇವಾ ಸಿಂಧು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸರ್ವರ್ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲ್ಲ. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಆಧಾರ್ ದೃಢೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ UIDAI ಸರ್ವರ್‌ಗೆ ಕನೆಕ್ಟ್ ಆಗ್ಬೇಕು, ನಿಮ್ಮ ಕರೆಂಟ್ ಬಿಲ್ ಚೆಕ್ ಮಾಡೋಕೆ ಬೆಸ್ಕಾಂ (BESCOM) ಅಥವಾ ಮೆಸ್ಕಾಂ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ಗೆ ಕನೆಕ್ಟ್ ಆಗ್ಬೇಕು, ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ರೇಷನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಚೆಕ್ ಮಾಡೋಕೆ ‘ಕುಟುಂಬ’ (Kutumba) ಡೇಟಾಬೇಸ್‌ಗೆ ಹೋಗ್ಬೇಕು.² ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು API ನಿಧಾನವಾದರೂ ಸಾಕು, ಇಡೀ ಪ್ರೊಸೆಸ್ ಜಾಮ್ ಆಗುತ್ತೆ. ಒಂದು OTP ಬರೋಕೆ ೫ ನಿಮಿಷ ಲೇಟ್ ಆದ್ರೆ, ಆ ೫ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸರ್ವರ್‌ನ ಮೆಮೊರಿಯನ್ನು ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ ಹೀಗೆ ಕಾಯ್ತಾ ಕೂತಾಗ ಸರ್ವರ್ ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಆಗಿ “503 Invalid Account ID” ಅಥವಾ “Service Unavailable” ಅಂತ ಎರರ್ (Error) ಹೊಡೆಯುತ್ತೆ.⁶

೨. NIC ಯ ‘ServicePlus’ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್: ಹಳ್ಳಿ ಸೈಕಲ್‌ಗೆ ಹೈವೇ ರೇಸ್ ಕೊಟ್ಟಂತೆ

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಯಾಕಿದೆ ಅಂದ್ರೆ, ಈ ಸೇವಾ ಸಿಂಧು ಮಾಡಿರೋ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿನೇ ತೀರಾ ಹಳೇದು ಮತ್ತು ವೀಕ್ ಆಗಿದೆ. ಸೇವಾ ಸಿಂಧು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ (NIC) ಡೆವಲಪ್ ಮಾಡಿರೋ “ServicePlus” ಅನ್ನೋ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಮೇಲೆ ರನ್ ಆಗ್ತಿದೆ.⁵ ಈ ServicePlus ಡೆವಲಪ್ ಆಗಿದ್ದು 2011-2012ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಅದೂ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ.⁹

ಇದೊಂದು Low-Code/No-Code (LCNC) ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್. ಅಂದ್ರೆ, ಕೋಡಿಂಗ್ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೇ ಇರೋ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೂಡ ಸುಲಭವಾಗಿ ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರಾಪ್ (Drag and Drop) ಮಾಡಿ ಒಂದು ಫಾರ್ಮ್ ರೆಡಿ ಮಾಡಬಹುದು ಅಂತ ಇದನ್ನ ಮಾಡಿದ್ರು.⁷ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಜನ ಬರ್ತ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್, ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಅಪ್ಲೈ ಮಾಡೋಕೆ ಈ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಓಕೆ. ಆದ್ರೆ, ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ 1.2 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರು ‘ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ’ ಯೋಜನೆಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಲು ಬಂದಾಗ, ಈ LCNC ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಅಕ್ಷರಶಃ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.¹⁰

ಇವತ್ತಿನ ಝೊಮ್ಯಾಟೊ (Zomato), ಸ್ವಿಗ್ಗಿ (Swiggy) ಅಥವಾ ಅಮೆಜಾನ್ (Amazon) ಆಪ್‌ಗಳು ‘Microservices’ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೌಡ್ ಆಟೋ-ಸ್ಕೇಲಿಂಗ್ (Auto-scaling) ಬಳಸ್ತಾವೆ. ಅಂದ್ರೆ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆದ ತಕ್ಷಣ ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ತಾನಾಗಿಯೇ ಜಾಸ್ತಿ ಆಗ್ತಾವೆ.¹¹ ಆದ್ರೆ ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದವರು ಇನ್ನು ಅದೇ ಹಳೆಯ Monolithic (ಒಂದೇ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಲಾಕ್) ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಟ್ಕೊಂಡು, ಸ್ಟೇಟ್ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ (KSDC) ನ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರನ್ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಎಷ್ಟೇ RAM ಆಡ್ ಮಾಡಿದ್ರು, ಎಷ್ಟೇ ಹೊಸ ಮಷಿನ್ ಹಾಕಿದ್ರು, ಮೂಲ ಕೋಡ್ (Code) ಸರಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರೋದ್ರಿಂದ ಕ್ರಾಶ್ ಆಗೋದು ನಿಲ್ಲೋದೇ ಇಲ್ಲ.³ ಇದನ್ನ ಫಿಕ್ಸ್ ಮಾಡೋಕೆ ಈಗ ServicePlus 2.0 ತರೋ ಪ್ಲಾನ್ ಇದೆಯಂತೆ ¹⁰, ಆದ್ರೆ ಅದು ಬಂದು ಸರಿಯಾಗೋಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜನರ ತಾಳ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗಿರುತ್ತೆ.

೩. ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳ ನೈಜ ಕಥೆ: ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪರದಾಟ

2023ರ ಜೂನ್-ಜುಲೈ ತಿಂಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಬಂತು, ೫ ಗ್ಯಾರಂಟಿಗಳನ್ನ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ರು. ಉಚಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೊಡೋ ‘ಗೃಹ ಜ್ಯೋತಿ’ ಯೋಜನೆಗೆ ಜೂನ್ 15ಕ್ಕೆ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಶುರು ಅಂತ ಹೇಳಿ, ಸರ್ವರ್ ರೆಡಿ ಇಲ್ಲ ಅಂತ ಜೂನ್ 18ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಿದ್ರು.¹³ ಜೂನ್ 18ರಂದು ಭಾನುವಾರ, ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಜನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ೫ ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಆನ್ಲೈನ್ ಅಲ್ಲಿ ಕೂತ್ರು. ಆದ್ರೆ ಆಗಿದ್ದೇನು? ಮೊದಲನೇ ದಿನವೇ ಪೋರ್ಟಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಡೆಡ್! ಕೇವಲ 55,000 ಜನ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಮಾಡೋಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸರ್ವರ್ ಮಲಗಿಬಿಡ್ತು.¹³

ನಾನು ನನ್ನ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ (ಈಗ X) ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಹಾಗೆ, ಜನ ಬಗೆಬಗೆಯ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನ ಹೇಳಿಕೊಳ್ತಾ ಇದ್ರು. ಇಂಧನ ಇಲಾಖೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ QR ಕೋಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಯಾವ ಪೇಜ್ ಓಪನ್ ಆಗ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.¹⁵ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಲಾಗಿನ್ ಆದ್ರೆ Captcha ಬರ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. Captcha ಬಂದ್ರೆ ಬೆಸ್ಕಾಂ ಅಕೌಂಟ್ ನಂಬರ್ ಹಾಕಿದಾಗ ಡೇಟಾ ಫೆಚ್ (Fetch) ಆಗ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲಾ ಆದ್ಮೇಲೆ ಆಧಾರ್ ನಂಬರ್ ಹಾಕಿ ಕಾಯ್ತಾ ಕೂತ್ರೆ OTP ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಬರ್ತಿತ್ತು.¹⁶ ಒಬ್ರು ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಅಲ್ಲಿ ಬರೆದ್ರು: “ಇದೊಂದು ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಫೇಕ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ತರಹ ಡಿಸೈನ್ ಆಗಿದೆ, ನನಗೆ ಇದು ಅಸಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಹೌದೋ ಅಲ್ವೋ ಅನ್ನೋ ಡೌಟ್ ಬಂತು” ಅಂತ!.¹⁶ ಈ ಟೆಕ್ ಗ್ಲಿಚ್‌ಗಳನ್ನ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳೋಕೆ ನಮ್ಮ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಿಗಳು “ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದವರೇ ನಮ್ಮ ಪೋರ್ಟಲ್ ಹ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ” ಅಂತ ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟು ನಗೆಪಾಟಲಿಗೀಡಾದರು!.¹⁸

ಬೆಂಗಳೂರು ಒನ್ (Bangalore One) ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ಕೆಫೆಗಳ ಲೂಟಿ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು, ಅದರಲ್ಲೂ ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡೋರು, ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡೋರು ಈ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಆಪ್‌ಗಳನ್ನ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.¹⁷ ಅವರು ತಮ್ಮ ೩೦೦-೪೦೦ ರೂಪಾಯಿ ದಿನದ ಕೂಲಿ ಬಿಟ್ಟು, ಬೆಂಗಳೂರು ಒನ್ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮ ಒನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮುಂದೆ ಬೆಳ್ಳಂಬೆಳಗ್ಗೆ ಹೋಗಿ ಕ್ಯೂ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾಯ್ತು.¹⁹ ಅಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ರೆ, ೪ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇದ್ರೆ ೨ ಕೆಟ್ಟಿರುತ್ತೆ. ಸ್ಟಾಫ್‌ಗಳು ಲಾಗಿನ್ ಮಾಡೋಕೆ ಹೋದ್ರು ಅದೇ ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್. ಜಯನಗರ, ಕಸ್ತೂರಿನಗರದ ಬೆಂಗಳೂರು ಒನ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಕಾದು ಕಾದು ಸುಸ್ತಾಗಿ, ಕೊನೆಗೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಜೊತೆ ಜಗಳ ಶುರುವಾಗಿ, ಪೊಲೀಸರನ್ನ ಕರೆಯಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿತ್ತು.¹⁹

ಇದೇ ಚಾನ್ಸ್ ಅಂತ ಸೈಬರ್ ಕೆಫೆಗಳು (Cyber Cafes) ಹಗಲು ದರೋಡೆಗೆ ಇಳಿದವು. ಉಚಿತವಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಬೇಕಾದ ಗೃಹ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಗೆ, ಸೈಬರ್ ಕೆಫೆಯವರು ೫೦ ರಿಂದ ೩೦೦ ರೂಪಾಯಿವರೆಗೆ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡೋಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ರು.¹⁷ ರಾಯಚೂರು, ಧಾರವಾಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕಡೆ ಪೊಲೀಸರು ಇಂತಹ ಸೈಬರ್ ಕೆಫೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಕ್ಯಾನ್ಸಲ್ ಮಾಡಿದ್ರು, ಆದ್ರೂ ಈ ದಂಧೆ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.²⁰ ಬಡವರ ಮನೆಗೆ ೨೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಬರೋಕು ಮುಂಚೆನೇ, ಸರ್ವರ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಇಂದಾಗಿ ಅವರು ೩೦೦ ರೂಪಾಯಿ ದಂಡ ಕಟ್ಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. “ಬಡವರ ಪರ ಸರ್ಕಾರ” ಅಂತ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳೋರಿಗೆ, ಈ ಬಡವರ ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲವಾ?

೪. ಕ್ಲೌಡ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಹಗರಣ (Data Value Solutions Scam): ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ!

ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಫೇಲ್ ಆಗಿರೋದ್ರ ಹಿಂದೆ ಬರೀ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಾಸನೆಯೂ ಇದೆ. ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ವರ್ ತಾಳ್ತಾ ಇಲ್ಲ, ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಗ್ತಿದೆ ಅಂತ ಹೇಳಿ, ನಮ್ಮ ಇ-ಆಡಳಿತ (e-Governance) ಇಲಾಖೆ ಏನ್ ಮಾಡ್ತು ಗೊತ್ತಾ? ಖಾಸಗಿ ಕ್ಲೌಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ (Cloud Hosting) ತಗೊಳ್ಳೋಕೆ ಮುಂದಾಯ್ತು. ಇದು ಒಳ್ಳೇ ನಿರ್ಧಾರನೇ, ಆದ್ರೆ ಅವರು ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಯಾರಿಗೆ ಅನ್ನೋದೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಸಲಿ ಮ್ಯಾಟರ್.

ಜೂನ್ 28, 2023 ರಂದು, ಫೈನಾನ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇ-ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆ ಸೇರಿ ‘ಡೇಟಾ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್’ (Data Value Solutions) ಅನ್ನೋ ಕಂಪನಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 63 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಕ್ಲೌಡ್ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕೊಟ್ರು.²² ಇಲ್ಲಿ ಕೆಟಿಪಿಪಿ (KTPP) ಕಾಯ್ದೆಯ 4(G) ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು (Exemption) ದುರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಯಾವುದೇ ಓಪನ್ ಟೆಂಡರ್ ಕರೆಯದೆ, ಬ್ಯಾಕ್-ಡೋರ್ ಮೂಲಕ ಈ ಕಂಪನಿಗೆ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕೊಡಲಾಯಿತು.²²

ಅತಿ ಭಯಾನಕ ವಿಚಾರ ಅಂದ್ರೆ, ಈ ‘ಡೇಟಾ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್’ ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಈ ಹಿಂದೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ನಕಲಿ ಪೇಮೆಂಟ್ ಗೇಟ್‌ವೇ (Fake Payment Gateways) ಮಾಡಿ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಜೈಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದಿದ್ದ!.²² ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕನ್ನಡಿಗರ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾಹಿತಿಗಳಾದ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ನಂಬರ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಕೌಂಟ್ ಡೀಟೇಲ್ಸ್, ಫೋನ್ ನಂಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಇಂತಹ ಕಳಂಕಿತ, ಸ್ಕ್ಯಾಮ್-ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರೋ ಕಂಪನಿಯ ಕೈಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? ಬೇರೆ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ರೇಟ್‌ಗೆ ಸರ್ವೀಸ್ ಕೊಡೋಕೆ ರೆಡಿ ಇದ್ರೂ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಣೆ ಹಾಕಿದ್ದು ಯಾಕೆ? ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಇದನ್ನ “ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನೆಗ್ಲಿಜೆನ್ಸ್” (Criminal Negligence) ಅಂತ ಕರೆದರೂ, ಸರ್ಕಾರ ಮಾತ್ರ ಈ ಬಗ್ಗೆ ತುಟಿ ಬಿಚ್ಚಿಲ್ಲ.²² ಇದು ಕೇವಲ ದುಡ್ಡಿನ ಪೋಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಡೇಟಾ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ (Data Security) ಜೊತೆ ಆಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಆಟ. ಇಂತಹ ಕಳಪೆ ವೆಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಇಟ್ಕೊಂಡು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಮಾಡಿದ್ರೆ, ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್ ಆಗದೆ, ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ ತರಹ ಫಾಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ? ನೀವು ಯೋಚಿಸಿ.

೫. ಇ-ಸ್ವತ್ತು 2.0 (e-Swathu 2.0) ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ 2.0: “ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್” ಅಂದ್ರೆ ಲಂಚದ ಕೋಡ್-ವರ್ಡ್!

ಸರ್ಕಾರ “ಪೇಪರ್‌ಲೆಸ್, ಫೇಸ್‌ಲೆಸ್” (Paperless, Faceless) ಆಡಳಿತ ತರ್ತೀವಿ ಅಂತ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೆ.¹ ಆದ್ರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಆಫೀಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ಲಂಚ ಹೊಡೆಯೋಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೂಲ್’ ಆಗಿವೆ.

ಎ. ಇ-ಸ್ವತ್ತು 2.0 ರ ಪ್ಲಾಪ್ ಶೋ:

ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2025 ರಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ತಿಗಳ (Panchayat limits) ಇ-ಖಾತಾ ಪಡೆಯಲು ‘ಇ-ಸ್ವತ್ತು 2.0’ (e-Swathu 2.0) ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ನಮ್ಮ ಐಟಿ/ಬಿಟಿ ಸಚಿವ ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಖರ್ಗೆ ಅವರು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಲಾಂಚ್ ಮಾಡಿದ್ರು.²⁴ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ, ಕೇವಲ ಎರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪೋರ್ಟಲ್‌ಗೆ ಬಂದ ಒಟ್ಟು ಅರ್ಜಿಗಳು 44,508. ಆದ್ರೆ ಅಪ್ರೂವ್ ಆಗಿ ಇ-ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಕೇವಲ 7,978 ಜನರಿಗೆ! ಅಂದ್ರೆ ಸಕ್ಸಸ್ ರೇಟ್ (Success Rate) ಕೇವಲ 18%.²⁶ ಉಳಿದ 82% ಅರ್ಜಿಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳಿಂದ (Software Glitches) ಪೆಂಡಿಂಗ್ ಬಿದ್ದಿವೆ.

ಇದರಲ್ಲಿರೋ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಬಗ್‌ಗಳು (Bugs) ಎಂತದ್ದು ಅಂದ್ರೆ, ಗುಂಟೆ (Guntas) ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ಸ್ (Cents) ಜಾಗದ ಅಳತೆಯನ್ನು ಚದರ ಮೀಟರ್‌ಗೆ (Square meters) ಕನ್ವರ್ಟ್ ಮಾಡುವಾಗ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಶನ್ ತಪ್ಪಾಗ್ತಿದೆ. Form-11B ಯಿಂದ Form-11A ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವಾಗ ಸರ್ವರ್ ಎರರ್ ಬರ್ತಿದೆ.²⁶ ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (MCC) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ NIC ಸರ್ವರ್‌ಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ (ಜನವರಿ 2026ರ ವರೆಗೆ) ಇ-ಖಾತಾ ವಿತರಣೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಗಿತ್ತು.²⁴

ಇದರಿಂದ ಕಾಮನ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಆಗಿರೋ ಕಷ್ಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ. ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಖರ್ಚಿಗೆ, ಅಥವಾ ಮಗಳ ಮದುವೆಗೆಂದು ತಮ್ಮ 20×30 ಸೈಟ್ ಮಾರಿಕೊಳ್ಳೋಣ ಎಂದರೆ, ಇ-ಖಾತಾ ಇಲ್ಲದೆ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಆಗ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ಡೀಲ್‌ಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸಲ್ ಆಗಿ ಜನ ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸರ್ವರ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್‌ನಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು 3500 ಕೋಟಿ ರೂ. ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಅಂತ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.²⁸ ಕೊನೆಗೆ ಸಚಿವ ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಖರ್ಗೆ ಅವರು ಇದು NIC ಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ದೋಷ ಅಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಇದನ್ನ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಅಶ್ವಿನಿ ವೈಷ್ಣವ್ ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆಯುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂತು.²⁶

ಬಿ. ಕಾವೇರಿ 2.0 ಮತ್ತು ಆಫೀಶಿಯಲ್ ಲಂಚ:

ಸಬ್-ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿ ನೋಂದಣಿಗಾಗಿ ತಂದ ಕಾವೇರಿ 2.0 (Kaveri 2.0) ಕಥೆಯೂ ಇದೇ. ನೀವು ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಮಾಡೋಕೆ ಹೋದಾಗ ಆಫೀಸರ್ “ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್ ಇದೆ, ನಾಳೆ ಬನ್ನಿ” ಅಂತ ಕಳಿಸ್ತಾರೆ. ಆದ್ರೆ, ಅದೇ ಆಫೀಸ್ ಹೊರಗಡೆ ಇರೋ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಗೆ (Brokers) 10,000 ದಿಂದ 40,000 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ “ಮ್ಯಾಂಡೇಟರಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್” (ಲಂಚ) ಕೊಟ್ಟರೆ, ಅದೇ ಕಾವೇರಿ ಸರ್ವರ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮಾಡಿದಂತೆ ಫಾಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತದೆ!.³¹ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ತಂದಿದ್ದು ಕರಪ್ಷನ್ (Corruption) ನಿಲ್ಲಿಸೋಕೆ. ಆದ್ರೆ ಇವತ್ತು “ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್” ಅನ್ನೋದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಹೆದರಿಸಿ ದುಡ್ಡು ಕೀಳುವ ಕೋಡ್-ವರ್ಡ್ ಆಗಿದೆ.

ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ 2.0 ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಸೈಬರ್ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಆರ್ಟಿಫಿಷಿಯಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ (AI) ಬಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು “DDoS (Distributed Denial of Service)” ಅಟ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದರು.³² ಪ್ರತಿದಿನ ಕೇವಲ 2.5 ಲಕ್ಷ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಮಾಡುವ ಈ ಸರ್ವರ್‌ಗೆ, ಏಕಾಏಕಿ 20 ಲಕ್ಷ ನಕಲಿ ಸರ್ಚ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು (Encumbrance Certificate ಗಾಗಿ) ಕಳುಹಿಸಿ ಇಡೀ ಪೋರ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದಿನಕ್ಕೆ 8,500-9,000 ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಆಗಬೇಕಿದ್ದ ಕಡೆ, ಕೇವಲ 556 ರಿಜಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಆಗಿ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾಯಿತು.³³ ಭಾರತದ ಐಟಿ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗೆ ಬೇಸಿಕ್ ಫೈರ್‌ವಾಲ್ (Firewall) ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದರೆ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಅವಮಾನ ಬೇರೊಂದಿಲ್ಲ.

೬. KEA ಪೋರ್ಟಲ್ ಕ್ರಾಶ್: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಜೊತೆ ಚೆಲ್ಲಾಟ

ಬರೀ ರೈತರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ಕೂಡ ಈ ಕಳಪೆ ಸರ್ವರ್‌ಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನರಳುತ್ತಿದೆ. ಸಿಇಟಿ (CET) ಮತ್ತು ನೀಟ್ (NEET) ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (KEA) ಓಪನ್ ಮಾಡಿದ ಪೋರ್ಟಲ್, ಲಾಂಚ್ ಆದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಶ್ ಆಯಿತು.³⁴ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಕೋರ್ಸ್ ಆಯ್ಕೆ (Option Entry) ಮಾಡಲು ಪರದಾಡಿದರು.

ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕೇಳಿದ್ರೆ, KEA ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದೇನು ಗೊತ್ತಾ? “ನಮಗೆ ಸ್ಟೇಟ್ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್‌ನಿಂದ (KSDC) 10 ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಕೆಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದವು (Malfunctioning)!”.³⁴ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಲಾಗಿನ್ ಆಗುವಾಗ ಅದು ಕೆಟ್ಟುಹೋದ ಸರ್ವರ್‌ಗೆ ಕನೆಕ್ಟ್ ಆದ್ರೆ Error ಬರ್ತಿತ್ತು. ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಎಂಬ ನೆಪದಲ್ಲಿ AWS, Azure ನಂತಹ ಸೇಫ್ ಆದ, ಆಟೋ-ಸ್ಕೇಲ್ ಆಗುವ ಕ್ಲೌಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸದೆ, ಸರ್ಕಾರ ಕೇವಲ ಸ್ಟೇಟ್ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್‌ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಅನಾಹುತಗಳು ಆಗ್ತಾನೇ ಇವೆ.³⁴

೭. ಬಜೆಟ್, CAG ರಿಪೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಭಯಾನಕ ಸತ್ಯ

ಈಗ ಬನ್ನಿ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕಡೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಟೆಕ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಇದ್ರೂ, ಸರ್ಕಾರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದುಡ್ಡು ಕೊಡೋಕೆ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿಲ್ಲ ತಾನೇ? ಅನ್ನೋ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿಮಗೆ ಬರಬಹುದು. 2025-26ರ ಸಾಲಿನ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಸಿಎಂ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯನವರು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಬಜೆಟ್ ಗಾತ್ರ ಬರೋಬ್ಬರಿ 4.09 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. (Rs 4,09,549 Crores).³⁶ ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5 ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ 51,034 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ!.³⁶

ನೋಡೋಕೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಂತರಿಕ ಸತ್ಯ ಬೇರೆಯದೇ ಇದೆ. ಸಿಎಜಿ (CAG – Comptroller and Auditor General) ತನ್ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. 2023-24ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ ಕೇವಲ 1.8% ರಷ್ಟು ಬೆಳೆದರೆ, ಈ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಖರ್ಚು (Expenditure) ಬರೋಬ್ಬರಿ 12.5% ರಷ್ಟು ಜಿಗಿದಿದೆ!.⁴⁰ ಇದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು 9,271 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಕಂದಾಯ ಕೊರತೆಗೆ (Revenue Deficit) ತಳ್ಳಿದೆ.⁴¹

ಇದರ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀಳುತ್ತಿರೋದು ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ (Infrastructure) ಮೇಲೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಿಲ್ಕ್ ಬೋರ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಮಾಡೋಕೆ, ಗುಂಡಿ ಬಿದ್ದಿರೋ ರಸ್ತೆ ಮುಚ್ಚೋಕೆ, ಅಥವಾ ಹೊಸ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಕಟ್ಟೋಕೆ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಔಟ್‌ಲೇ (Capital Outlay) ಮಾಡಬೇಕು. ಆದ್ರೆ, ಗ್ಯಾರಂಟಿಗಳಿಗೆ ದುಡ್ಡು ಹೊಂದಿಸಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 5,200 ಕೋಟಿ ರೂ. ಕಡಿತ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಅಂತ CAG ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ.⁴² “ಇದೇ ಟ್ರೆಂಡ್ ಮುಂದುವರಿದರೆ 2028ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಲ 1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ದಾಟಲಿದೆ” ಅಂತ CAG ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.⁴²

ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಸ್ಕೀಮ್‌ಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಬಡವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡೋದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನ ತಲುಪಿಸುವ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್’ (Digital Pipeline) ತೂತಾಗಿದೆ. ಆ ತೂತಿನ ಮೂಲಕ ಭ್ರಷ್ಟರು, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ದುಡ್ಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಹೊರತು, ಅರ್ಹರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

೮. ರಸ್ತೆ ಮೇಲಿನ ಅಸಹಾಯಕತೆ: ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಧ್ವನಿ

ನಾನು ಕೇವಲ ಡೇಟಾ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾ ಹೋದ್ರೆ ಅದು ಕಾಮನ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಕನೆಕ್ಟ್ ಆಗಲ್ಲ. ರಿಯಲ್ ಲೈಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಏನಾಗ್ತಿದೆ ನೋಡಿ:

• ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮುನ್ನೇಕೊಳಾಲು ರಸ್ತೆ: ರೆಡ್ಡಿಟ್ (Reddit) ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಯುವಕ ತನ್ನ ಏರಿಯಾ (Munnekollal) ರಸ್ತೆಯ ಭಯಾನಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಫೋಟೋ ಹಾಕಿ, “ಕಳೆದ ೩ ವರ್ಷದಿಂದ ಈ ರಸ್ತೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ, ಮಳೆ ಬಂದರೆ ಮಣ್ಣು-ಕೆಸರು. ಬಿಬಿಎಂಪಿ (BBMP) ಗೆ, ಸಿಎಂ ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ನೂರಾರು ಬಾರಿ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ್ರು, ಸಹಾಯ (Sahaaya 2.0) ಆಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಹಾಕಿದ್ರು ಯಾವ ರಿಪ್ಲೈ ಇಲ್ಲ. ನಾವ್ಯಾಕೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಟ್ಬೇಕು?” ಅಂತ ಅಸಹಾಯಕತೆಯಿಂದ ಕೇಳ್ತಾನೆ.⁴³
• ಕೋರಮಂಗಲದ ಕರುಣಾಜನಕ ಸ್ಥಿತಿ: ಕ್ಯಾಲೆಬ್ ಫ್ರೀಸೆನ್ ಅನ್ನೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೋರಮಂಗಲದ ಒಡೆದ ಫುಟ್‌ಪಾತ್ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಮಾಡ್ತಾನೆ. ಆ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ “Resolved” (ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಅಂತ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಬರುತ್ತೆ. ಆದ್ರೆ ಗ್ರೌಂಡ್ ಲೆವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದ್ರೆ ಆ ಗುಂಡಿ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತೆ! ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಕಣ್ಣೊರೆಸುವ ತಂತ್ರವಾಗಿವೆ.⁴⁵
• ಭಾಷಾ ದೌರ್ಜನ್ಯ: ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಗೃಹ ಜ್ಯೋತಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಲು ಹೋದ್ರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇರಲ್ಲ. ಚಂದಾಪುರ ಎಸ್‌ಬಿಐ (SBI) ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ “ನಾನು ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡಲ್ಲ, ದಿಸ್ ಇಸ್ ಇಂಡಿಯಾ” ಅಂತ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡ್ತಾರೆ.⁴⁶ ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನ ಕನ್ನಡಿಗರು ಪ್ರತಿದಿನ ಫೇಸ್ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರೆ.

೯. ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನ (The Final Verdict)

ಒಬ್ಬ ಪ್ರೌಡ್ ಕನ್ನಡಿಗನಾಗಿ (Proud Kannadiga), ಐಟಿ ಸಿಟಿಯ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿ ನನಗೆ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದಾಗ ಅತೀವ ಬೇಸರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಟೆಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂತು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ನಮಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮದೇ ರಾಜ್ಯದ, ನಮ್ಮದೇ ಜನರ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ದುಡ್ಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇ-ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾತ್ರ ಇಷ್ಟು ಕಳಪೆಯಾಗಿರೋದು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನ ಸಂಗತಿ.

“The Voice of Kannadiga” ದಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನನ್ನ ನೇರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ServicePlus ನಿಂದ Microservices ಕಡೆಗೆ: ಆ ಹಳೆಯ LCNC (Low Code/No Code) ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿ. ServicePlus 2.0 ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ Microservices-based ಕ್ಲೌಡ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಅನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಮಾಡಿ.¹⁰
2. ಆಟೋ-ಸ್ಕೇಲಿಂಗ್ ಕ್ಲೌಡ್ (Auto-Scaling Cloud): KSDC ಯ ಹಳೆಯ ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಭಾರಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಬಂದಾಗ ತಾನಾಗಿಯೇ ಸ್ಕೇಲ್-ಅಪ್ (Scale-up) ಆಗುವಂತಹ AWS ಅಥವಾ Azure ನಂತಹ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಬಳಸಿ.⁴
3. 4(G) ವಿನಾಯಿತಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಿ: “ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ” ಅನ್ನೋ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಟೆಂಡರ್ ಕರೆಯದೆ ಡೇಟಾ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ ಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್‌ನಂತಹ (Data Value Solutions) ಕಳಂಕಿತ, ಜೈಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದವರ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕೊಡೋದನ್ನ ನಿಲ್ಲಿಸಿ.²² ನಮ್ಮ ಜನರ ಡೇಟಾವನ್ನು ಸೇಫ್ ಆಗಿಡಿ.
4. ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ಅಪ್ ಇಡಿ: “ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್” ಅಂತ ಹೇಳಿ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಂಚ ಕೇಳೋ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೇಸ್ ಹಾಕಿ. ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕ್ರಾಶ್ ಆದಾಗ, ಆಫ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನುವಲ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪರ್ಯಾಯ (Parallel) ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲೇಬೇಕು.²⁹

ಸರ್ಕಾರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧ ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಅಂತ ಬರೆದು ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಆ ದುಡ್ಡು ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಬಡವನಿಗೆ, ಯಾವುದೇ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಸೈಬರ್ ಕೆಫೆಯವನಿಗೆ ಲಂಚ ಕೊಡದೆ, ಒಂದೇ ಕ್ಲಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ (Single Click) ತಲುಪುವಂತಹ ಸದೃಢ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಸೇತುವೆ’ಯನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು.

ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ನೀವು ಎಷ್ಟೇ ಕೋಟಿ ಸುರಿದರೂ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಪಾಲಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ಕೇವಲ “503 Service Unavailable” ಆಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಿ!

Works cited

1. Karnataka: Taking the governance to the doorsteps of Citizens – Informatics, accessed on March 10, 2026, https://informatics.nic.in/files/websites/april-2024/karnataka.php
2. Karnataka’s Major eGovernance Initiatives – eGov Magazine – Elets Technomedia, accessed on March 10, 2026, https://egov.eletsonline.com/2023/04/karnatakas-major-egovernance-initiatives/
3. Why Application Servers Crash and How to Avoid It | Linux Journal, accessed on March 10, 2026, https://www.linuxjournal.com/article/4878
4. Service Concurrency – Oracle Help Center, accessed on March 10, 2026, https://docs.oracle.com/en/cloud/paas/autonomous-database/serverless/adbsb/manage-service-concurrency.html
5. Karnataka: Taking the governance to the doorsteps of Citizens – Informatics, accessed on March 10, 2026, https://informatics.nic.in/files/websites/october-2024/karnataka.php
6. Seva Sindhu Portal Karnataka: Apply, Login, Track Status 2026, accessed on March 10, 2026, https://sevasindhukarnataaka.com/
7. Seva Sindhu: Complete Guide to Karnataka’s Digital Services Portal – Bhoomi RTC, accessed on March 10, 2026, https://www.rtcbhoomi.in/seva-sindhu/
8. Seva Sindhu Others – NeGD, accessed on March 10, 2026, https://negd.gov.in/isl/Directory/statedata/404
9. ServicePlus – A Versatile and Secure Solution for Service Delivery | National Informatics Centre | India, accessed on March 10, 2026, https://www.nic.gov.in/serviceplus-a-versatile-and-secure-solution-for-service-delivery/
10. ServicePlus 2.0: AI-Driven Digital Framework | PDF | Governance – Scribd, accessed on March 10, 2026, https://www.scribd.com/document/939125469/DoE-OM-Dated-03-10-2023-on-Revised-SFC-FormatV2
11. 7 ways to build scalable platforms that serve high traffic | ConnectWise, accessed on March 10, 2026, https://www.connectwise.com/blog/7-ways-to-build-scalable-platforms-that-serve-high-traffic
12. High-Concurrency and High-Performance Application of Microservice Order System Based on Big Data – ResearchGate, accessed on March 10, 2026, https://www.researchgate.net/publication/361613269_High-Concurrency_and_High-Performance_Application_of_Microservice_Order_System_Based_on_Big_Data
13. Amid reports of portal crash, 55,000 register for Gruha Jyoti scheme in Karnataka, accessed on March 10, 2026, https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2023/Jun/19/amid-reports-of-portal-crash-55000register-for-gruha-jyoti-scheme-inkarnataka-2586352.html
14. Karnataka Gruha Jyothi Scheme: Registration portal crashes; consumers in the dark, accessed on March 10, 2026, https://thefederal.com/states/south/karnataka/karnataka-gruha-jyothi-scheme-registration-portal-crashes-consumers-in-the-dark
15. Early birds only lose out on sleep – Bangalore Mirror, accessed on March 10, 2026, https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/early-birds-only-lose-out-on-sleep/articleshow/101088620.cms
16. Is the Sevasindhu portal working for anyone? : r/karnataka – Reddit, accessed on March 10, 2026, https://www.reddit.com/r/karnataka/comments/14gp638/is_the_sevasindhu_portal_working_for_anyone/
17. From glitchy portals to printing shops: Bengalureans resort to all means to access Gruha Jyothi – Citizen Matters, accessed on March 10, 2026, https://citizenmatters.in/free-electricity-gruha-jyothi-seva-sindhu-portal-registration-middlemen-poor/
18. BJP-led Centre has hacked portal for free-electricity scheme, claims Karnataka minister Jarkiholi – India Today, accessed on March 10, 2026, https://www.indiatoday.in/india/story/centre-hacked-gruha-jyothi-registration-portal-claims-karnataka-minister-satish-jarkiholi-2395523-2023-06-20
19. Hundreds of applicants queue up at Bangalore One centres as registration for Gruha Lakshmi begins – The Hindu, accessed on March 10, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/hundreds-of-applicants-queue-up-at-bangalore-one-centres-as-registration-for-gruha-lakshmi-begins/article67126645.ece
20. FIR against three Raichur cyber cafes for taking money to enrol into Gruha Lakshmi Scheme, accessed on March 10, 2026, https://www.hindustantimes.com/india-news/police-shut-down-cyber-cafes-in-raichur-district-for-charging-money-for-gruha-lakshmi-scheme-enrollment-101690313902285.html
21. ‘Gruha Lakshmi’ scheme enrolment: 3 cyber cafes in Karnataka’s Raichur shut for charging beneficiaries | Bangalore News – The Indian Express, accessed on March 10, 2026, https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/gruha-lakshmi-scheme-enrolment-3-cyber-cafes-in-karnatakas-raichur-shut-for-charging-beneficiaries-8859179/
22. Karnataka: Congress govt accused of awarding contract to scam-tainted firm for guarantee scheme cloud services – Organiser Weekly, accessed on March 10, 2026, https://organiser.org/2025/06/03/295188/bharat/karnataka-congress-govt-accused-of-awarding-contract-to-scam-tainted-firm-for-guarantee-scheme-cloud-services/
23. Seva Sindhu Portal Registration, Services and Benefits – ClearTax, accessed on March 10, 2026, https://cleartax.in/s/seva-sindhu-portal
24. E-Swathu 2.0 hit by technical glitches: Priyank Kharge – The Hindu, accessed on March 10, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/e-swathu-20-hit-by-technical-glitches-priyank-kharge/article70560884.ece
25. Karnataka Launches e-Swathu 2.0: How to Apply and Download e-Khata Documents, accessed on March 10, 2026, https://www.psuconnect.in/news/karnataka-launches-e-swathu-2-0-how-to-apply-and-download-e-khata-documents
26. E-Swathu 2.0 snags slow property certificates, only 18% cases approved in Karnataka | Bengaluru News – The Times of India, accessed on March 10, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/e-swathu-2-0-snags-slow-property-certificates-only-18-cases-approved-in-karnataka/articleshow/127826991.cms
27. Karnataka flags issues with e-Swathu 2.0 software used by rural property owners to Union Ministry | Bangalore News – The Indian Express, accessed on March 10, 2026, https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/karnataka-flags-issues-e-swathu-2-0-software-rural-property-registration-union-ministry-10503251/
28. E-Swathu 2.0 chaos brings property deals to halt – Bangalore Mirror, accessed on March 10, 2026, https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/e-swathu-2-0-chaos-brings-property-deals-to-halt/articleshow/128054312.cms
29. E-Khata Crisis: Flawed System Hurts Karnataka Economy – Deccan Herald, accessed on March 10, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/mysuru/enforcement-of-e-khata-system-has-paralysed-property-transactions-former-mayor-shivakumar-3885221
30. Priyank Kharge writes to Union Minister Ashwini Vaishnaw on e-Swathu issues, accessed on March 10, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/priyank-kharge-writes-to-union-minister-ashwini-vaishnaw-on-e-swathu-issues-3870356
31. Server down becomes code for graft in Karnataka’s sub-registrar offices | Bengaluru News, accessed on March 10, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/server-down-becomes-code-for-graft-in-karnatakas-sub-registrar-offices/articleshow/123078769.cms
32. Karnataka’s Kaveri 2.0 Portal Targeted In DDoS Attack, Disrupting Property Registrations, accessed on March 10, 2026, https://bwsecurityworld.com/technology/karnatakas-kaveri-2-0-portal-targeted-in-ddos-attack-disrupting-property-registrations/
33. AI-based attack responsible for Kaveri portal crash, suspects Karnataka Stamps and Registration Department | Bangalore News – The Indian Express, accessed on March 10, 2026, https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/ai-attack-kaveri-portal-crash-karnataka-stamps-registration-department-9819793/
34. Common Entrance Test option entry begins, but server crash leaves students frustrated | Bengaluru News – Times of India, accessed on March 10, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/common-entrance-test-option-entry-begins-but-server-crash-leaves-students-frustrated/articleshow/122371907.cms
35. KEA Portal Glitch: Karnataka Students Anxious as Option Entry Deadline Extended, accessed on March 10, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/students-get-anxious-as-kea-portal-crashes-again-on-day-2-3626627
36. An Analytical Study of Karnataka State Budget 2025– 26: Fiscal Priorities, Social Commitments, And Economic Implications – IJSART, accessed on March 10, 2026, https://ijsart.com/public/storage/paper/pdf/IJSARTV11I6103786.pdf
37. Karnataka Budget 2025 Highlights: From Haj Bhavan to a double decker flyover in Bengaluru; Key announcements by CM Siddaramaiah – The Economic Times, accessed on March 10, 2026, https://m.economictimes.com/news/india/karnataka-budget-2025-highlights-from-haj-bhavan-to-a-double-decker-flyover-in-bengaluru-key-announcements-by-cm-sidda/articleshow/118776990.cms
38. Karnataka Budget 2025: Key takeaways – Deccan Herald, accessed on March 10, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/karnataka-budget-2025-key-takeaways-3436976
39. Karnataka Budget Analysis 2025-26 – PRS India, accessed on March 10, 2026, https://prsindia.org/files/budget/budget_state/karnataka/2025/Karnataka_State_Budget_Analysis_2025-26.pdf
40. CAG flags fiscal burden due to Karnataka government’s guarantee schemes| India News, accessed on March 10, 2026, https://www.hindustantimes.com/india-news/cag-flags-fiscal-burden-due-to-karnataka-government-s-guarantee-schemes-101755718015116.html
41. Cong guarantee schemes are straining Karnataka finances: CAG – The Times of India, accessed on March 10, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/india/cong-guarantee-schemes-are-straining-karnataka-finances-cag/articleshow/123395486.cms
42. CAG Warns: Karnataka’s Guarantee Schemes May Strain State Finances – YouTube, accessed on March 10, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=e_lV_7yyKpk
43. Helpless common man : r/Bengaluru – Reddit, accessed on March 10, 2026, https://www.reddit.com/r/Bengaluru/comments/1gcglsp/helpless_common_man/
44. GBA – Greater Bengaluru Authority, accessed on March 10, 2026, https://bbmp.gov.in/
45. Online fixes ignore real street problems – Bangalore Mirror, accessed on March 10, 2026, https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/civic/online-fixes-ignore-real-street-problems/articleshow/127892713.cms
46. Kannada vs Hindi Row at SBI Branch in Bengaluru: Manager Refuses to Speak Kannada | Sparks Protests – YouTube, accessed on March 10, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=GkNMbzAJD5E
47. SBI Manager Refuses to Speak Kannada in Bengaluru, Sparks Massive Protests – YouTube, accessed on March 10, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=CrChQiR5UTs
48. ‘No Kannada in Bangalore One centers’: Man shares an ordeal of a daily wage worker who wants to update Aadhar | Bengaluru – Hindustan Times, accessed on March 10, 2026, https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/no-kannada-in-bangalore-one-centers-man-shares-an-ordeal-of-a-daily-wage-worker-who-wants-to-update-aadhar-101734685586039.html