ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಅಸಲಿ ಬಣ್ಣ: ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣವೋ ಅಥವಾ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮರಣಶಾಸನವೋ?

ನೀವು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೀರಂತೆ ಊಹಿಸಿ… ಬಸ್ ಬರ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಈಗಾಗಲೇ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಒಳಗೆ ನಿಂತವರು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕೆಲವರು ಸೀಟಿಗಾಗಿ ಜಗಳ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಡ್ರೈವರ್ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಗಾಡಿ ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗೆ ಟಿಕೆಟ್ ಕೊಡಲು ಜಾಗವೇ ಇಲ್ಲ. ನೀವು ಹೊರಗೆ ನಿಂತು ನೋಡುತ್ತೀರಾ… “ಇದೇನಾ ನಮ್ಮ ಫ್ರೀ ಬಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ?” ಅನ್ನೋ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ನಿಜವಾದ ಕಥೆಯ ಆರಂಭ

ನಮಸ್ಕಾರ ಕನ್ನಡಿಗರೇ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ‘ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ನಡಿಗ’ (The Voice of Kannadiga) ದಿಂದ. ಇವತ್ತು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಒಂದು ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಹಿಯಾದ, ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯವಾದ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಮ್ಮ ಐಟಿ (IT) ಕಾರಿಡಾರ್‌ಗಳ ಏಸಿ (AC) ರೂಮುಗಳಲ್ಲಿ ಕೂತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕುಟ್ಟುವಾಗ ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಅಸಲಿ ಕಷ್ಟಗಳು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವೀಕೆಂಡ್ (Weekend) ಬಂದರೆ ಪಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಬಿರಿಯಾನಿ ತಿಂದು, ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ (Pan-India) ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಬರುವ ನಮಗೆ, ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಜನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿಜವಾದ ಪಾಡು ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇವತ್ತು ನಾನು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯಾದ, ನಮ್ಮ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ಸುಗಳ ದಿನನಿತ್ಯದ ನರಕದ ಕಥೆಯಾದ ‘ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ’ಯ (Shakti Scheme) ಅಸಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡಲಿದ್ದೇನೆ. ಜೂನ್ 11, 2023 ರಂದು ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಡಿಸಿಎಂ ಡಿ.ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕವೇ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತ್ತು. “ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಫ್ರೀ ಬಸ್” ಅಂದಾಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಖುಷಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಫ್ರೀ ಬಸ್ಸಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಕಣ್ಣೀರು, ನಮ್ಮ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ (KSRTC, BMTC, NWKRTC, KKRTC) ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಬೆನ್ನೆಲುಬು, ಮತ್ತು ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳ ಕಥೆ ಯಾರಿಗೂ ಬೇಡವಾಗಿದೆ.

ಬನ್ನಿ, ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಪರ-ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ, ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡಿಗನಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಒಳಹೊರಗುಗಳನ್ನು, ಅದರ ಲಾಭ-ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರೌಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿಯನ್ನು (Ground Reality) ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬಿಡಿಸಿಡುತ್ತೇನೆ.

1. ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಓಪನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುವ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು

ಯಾವುದೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್ (Budget) ಸಿನಿಮಾ ರಿಲೀಸ್ ಆದಾಗ ಫಸ್ಟ್ ಡೇ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ನೋಡಿ ನಾವು ಹೇಗೆ ಬೆರಗಾಗ್ತೀವೋ, ಹಾಗೆ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ದಿನದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಇತ್ತು. ಕೇವಲ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಮೊದಲನೇ ದಿನವೇ ಬರೋಬ್ಬರಿ 8.84 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಶುರುವಾದ ಈ ಯೋಜನೆ, ಕೇವಲ ಐದಾರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 100 ಕೋಟಿ ಟ್ರಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, 2,397.80 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಿಲ್ ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದಿಟ್ಟಿತ್ತು.

ಇವತ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಸುಮಾರು 680 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಫ್ರೀ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಎಂಟಿಸಿ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 5.06 ಲಕ್ಷದಿಂದ 12.72 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ ಶೇ. 151 ರಷ್ಟು ಜಿಗಿದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ದಿನಕ್ಕೆ 84.5 ಲಕ್ಷದಿಂದ 1.06 ಕೋಟಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದೆ.

ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಸಾಧನೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ದೊಡ್ಡ ನಂಬರ್‌ಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಕಥೆ ಅಡಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳು, ವಯಸ್ಸಾದ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಪಾಪದ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಈ 1 ಕೋಟಿ ಜನರ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರಲು ರೆಡಿ ಇದ್ದಾರಾ? ಇಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಕ್ಷರಶಃ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುತ್ತಿದೆ.

2. ಹಳ್ಳಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲಿಗೆ ‘ಶಕ್ತಿ’ ತಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ (ಒಳ್ಳೆಯ ಮುಖ)

ನಾನು ಬರೀ ನೆಗೆಟಿವ್ (Negative) ಮಾತಾಡಲು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಲಾಭವಾಗಿದೆ. ನಾವು ನೀವು ಆಫೀಸ್ (Office) ಕ್ಯಾಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುವಾಗ 100 ರೂಪಾಯಿ ಹೋದರೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದಿನಗೂಲಿ ಮಾಡುವ, ಬೀದಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಮಾರುವ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ 50 ರೂಪಾಯಿ ಉಳಿದರೂ ಅದು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ.

ತಾರಾ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಲೋಕನೀತಿ-ಸಿಎಸ್‌ಡಿಎಸ್ (CSDS) ನಡೆಸಿರುವ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶೇ. 91ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಎದೆಯುಬ್ಬಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಶೇ. 80ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ವಾರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 1,000 ರೂಪಾಯಿವರೆಗೂ ಬಸ್ ಚಾರ್ಜ್ ಉಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸಣ್ಣ ವಿಚಾರವಲ್ಲ ಕನ್ನಡಿಗರೇ.

ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮತ್ತೊಂದು ವರದಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಶುರುವಾದ ಮೇಲೆ ಶೇ. 10.5ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಬಳದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ (Paid work) ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ತಮ್ಮದೇ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಒಳಗೆ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು, ಈಗ ಬಸ್ಸು ಫ್ರೀ ಇರುವುದರಿಂದ ಪಕ್ಕದ ತಾಲೂಕು, ಪಕ್ಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬೇರೆ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 14ರಿಂದ ಶೇ. 24ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಂಡ್ಯದ ಕಡೆ ನೋಡಿ; ಅಲ್ಲಿನ ರಸ್ತೆ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಫ್ರೀ ಬಸ್ ಹಿಡಿದು ಮೈಸೂರಿನ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೋಲ್‌ಸೇಲ್ (Wholesale) ರೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿನಸಿ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ತಂದು ತಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿ ಲಾಭ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಎಂಪವರ್‌ಮೆಂಟ್ (Empowerment).

ಉಳಿಸಿದ ದುಡ್ಡನ್ನು ನಮ್ಮ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿರುವ ಡೇಟಾ ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ:

ಉಳಿತಾಯದ ಹಣದ ಬಳಕೆ	ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ (ಶೇಕಡಾವಾರು)	ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?
ಮನೆ ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ದಿನಸಿ	27.00%	ದುಡ್ಡು ನೇರವಾಗಿ ಮನೆಯ ಊಟಕ್ಕೆ, ರೇಷನ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.
ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಖರ್ಚು	27.50%	ಬಡವರು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲು ಈ ದುಡ್ಡು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ	18.75%	ಮಕ್ಕಳ ಸ್ಕೂಲ್ ಫೀಸ್, ಬುಕ್ಸ್ ತರಲು ತಾಯಂದಿರು ಈ ಹಣ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ವಂತ ಉಳಿತಾಯ	16.88%	ಕಷ್ಟದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

(ಮೂಲ: ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭದ ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿ )

ಈ ಟೇಬಲ್ ನೋಡಿದರೆ ನಿಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ಬಡ ಮಹಿಳೆಯ ಕೈಗೆ ದುಡ್ಡು ಸಿಕ್ರೆ ಅದು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೆ ಅಂತ. ಅದು ನೇರವಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಾನು ಖಂಡಿತ ಮೆಚ್ಚುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ… ಹೌದು, ಇಲ್ಲಿಂದ ಶುರುವಾಗುತ್ತೆ ನೋಡಿ ನಮ್ಮ ಅಸಲಿ ಸಮಸ್ಯೆ.

3. ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕಣ್ಣೀರು (ಕರಾಳ ಮುಖ)

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಫ್ರೀ ಬಸ್ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಸರಿ. ಆದರೆ ಹತ್ತಲು ಬಸ್ಸುಗಳೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಏನು ಮಾಡೋದು? ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ದಿಢೀರ್ ಅಂತ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬಸ್ಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತ್ರ ಅದೇ ಹಳೆಯ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದೆ.

ನೀವು ನಂಬ್ತೀರೋ ಬಿಡ್ತೀರೋ, ಇವತ್ತಿಗೂ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,800 ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ನೇರವಾದ ಬಸ್ ಸೌಕರ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ! ಮಹಿಳೆಯರು, ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳು, ಕಾಲೇಜು ಹುಡುಗರು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದವರು ಬಸ್ ಹತ್ತಲು ದಿನಾ 2 ಕಿಲೋಮೀಟರ್, 3 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಹೋಗಬೇಕಾದ ದುಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳ ರಸ್ತೆಗಳು ಹೇಗಿವೆ ಅಂತ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ. ಗುಂಡಿ ಬಿದ್ದಿರುವ, ಮಳೆ ಬಂದರೆ ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಯಾಗುವ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಆಗಲ್ಲ ಅಂತ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ (KSRTC), ವಾಯುವ್ಯ (NWKRTC) ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (KKRTC) ನಿಗಮಗಳು ಕೈಚೆಲ್ಲಿ ಕೂತಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ರಸ್ತೆ ಸರಿಮಾಡಿ ಅಂತ ಕೇಳಿದರೆ, ಅವರ ಹತ್ತಿರ ದುಡ್ಡಿಲ್ಲ ಅನ್ನೋ ಉತ್ತರ ಬರುತ್ತೆ.

ಇನ್ನು ಬಸ್ಸುಗಳ ಕಂಡೀಷನ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (KKRTC) ಭಾಗದ ಬಸ್ಸುಗಳ ಕಥೆ ಕೇಳಿದರೆ ಕಣ್ಣೀರು ಬರುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದರೆ ಸಾಕು, ನಮ್ಮ ಹೈಟೆಕ್, ಐಷಾರಾಮಿ (Luxury) ಸ್ಲೀಪರ್ ಬಸ್ಸುಗಳ ಛಾವಣಿ (Roof) ಸೋರಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಏನು ಐಡಿಯಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಗೊತ್ತಾ? ಬಸ್ಸುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಟಾರ್ಪಾಲಿನ್ (Tarpaulin) ಹಾಕಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ! ಅಂದರೆ, ನಾವು ಯಾವುದೋ ಹಳೆ ಕಾಲದ ಟೆಂಟ್ ಸಿನೆಮಾ ಟಾಕೀಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡ್ತಾ ಇಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಸುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡ್ತಾ ಇದ್ದೀವಿ.

ಒಳಗಡೆ ಕೂತ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮಳೆಗೆ ನೆನೆಯದಿರಲು ಬಸ್ಸಿನ ಒಳಗೆ ಕೊಡೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕೂರುವಂತಹ ಅವಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಬಸ್ಸಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು ಮುಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಸೀಟುಗಳ ಕೆಳಗೆ ನೀರು ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ, ತಿಗಣೆ ಮತ್ತು ಸೊಳ್ಳೆಗಳ ಕಾಟ ವಿಪರೀತವಾಗಿದೆ. ಇಂಜಿನ್ ಹೊಗೆ ಬಸ್ಸಿನ ಒಳಗೆ ಬಂದು ಜನರ ಬಟ್ಟೆ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತಿದೆ, ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವ ವಾತಾವರಣ ಇದೆ ಎಂದು ಧಾರವಾಡ, ಕಲ್ಬುರ್ಗಿ ಭಾಗದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಆಕ್ರೋಶ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.

ಹಳೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಗುಜರಿಗೆ (Scrap) ಹಾಕುವ ಸಮಯ ಬಂದರೂ ಹೊಸ ಬಸ್ಸುಗಳ ಖರೀದಿ ಆಮೆ ವೇಗದಲ್ಲಿದೆ. ಕೇವಲ ವಾಯುವ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದಲ್ಲಿಯೇ (NWKRTC) 2025-26ರ ವೇಳೆಗೆ 289 ಬಸ್ಸುಗಳು ಗುಜರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿವೆ. 2026-27ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇನ್ನೂ 500 ಬಸ್ಸುಗಳು 15 ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿ ಗುಜರಿ ಸೇರಲಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಇರುವ ಬಸ್ಸುಗಳೇ ಕಮ್ಮಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಗುಜರಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಉಳಿಯುವುದು ಏನು?

ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ಸುಗಳ ಒಟ್ಟು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ:

ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ	ಒಟ್ಟು ಬಸ್ಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ	ಪರಿಸ್ಥಿತಿ
ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ (KSRTC)	8,759 ಬಸ್ಸುಗಳು	ಹಳೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ.
ಬಿಎಂಟಿಸಿ (BMTC)	7,051 ಬಸ್ಸುಗಳು	ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ನರಳುತ್ತಿವೆ, ಓವರ್ ಕ್ರೌಡ್.
ವಾಯುವ್ಯ ಸಾರಿಗೆ (NWKRTC)	5,289 ಬಸ್ಸುಗಳು	ಗುಜರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಬಸ್ಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಜಾಸ್ತಿ.
ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ (KKRTC)	4,929 ಬಸ್ಸುಗಳು	ನಿರ್ವಹಣೆ (Maintenance) ಅತಿ ಕಳಪೆ, ಸೋರುತ್ತಿರುವ ಬಸ್ಸುಗಳು.
ಒಟ್ಟು	26,028 ಬಸ್ಸುಗಳು	1 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊರುವ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕುದುರೆಗಳು!

(ಮೂಲ: ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ )

ಈ 26 ಸಾವಿರ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ 1 ಕೋಟಿ ಜನ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಬಸ್ಸಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಜನ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ನೀವೇ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ.

4. ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಮೇಲೆಯೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಿರುವ ಚಾಲಕರು ಮತ್ತು ನರಕ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರ್ವಾಹಕರು

ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಿಲ್ಕ್ ಬೋರ್ಡ್ ಸಿಗ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ ನಮಗೆಷ್ಟು ಟೆನ್ಷನ್ (Tension), ಫ್ರಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (Frustration) ಆಗುತ್ತೋ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಕಷ್ಟ ನಮ್ಮ ಬಸ್ ಡ್ರೈವರ್ ಗಳಿಗೆ ದಿನನಿತ್ಯ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಐಟಿ (IT) ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೇ-ಆಫ್ (Layoff) ಆದಾಗ ಟೆಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಸ್ಟ್ರೆಸ್ (Stress) ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಮಾತಾಡ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, 60-70 ಜನ ಹತ್ತಬೇಕಾದ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 100-120 ಜನರನ್ನು ಕುರಿಗಳ ತರಹ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ಆ ಬ್ರೇಕ್ ಇಲ್ಲದ, ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಸರಿಯಿಲ್ಲದ ಬಸ್ಸನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರು ಮಾತಾಡ್ತಾರೆ?

ಇವರ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಎಷ್ಟು ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಬಸ್ ಓಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾರ್ಟ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ (ಹೃದಯಾಘಾತ) ಆಗಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುತ್ತಿರುವ ಘಟನೆಗಳು ಕರುಳು ಹಿಂಡುವಂತಿವೆ. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಜವಾದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲೇಬೇಕು:

1. ರಾಜೀವ್ ಬೀರಸಾಲ ಚಕ್ಕಣ್ಣಿ (56 ವರ್ಷ): ಬೆಂಗಳೂರು-ಹರಿಹರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಜಹಂಸ ಬಸ್ ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು, ನೆಲಮಂಗಲ ಟೋಲ್ ಬಳಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಎದೆನೋವಿಗೆ ತುತ್ತಾದರು. ತನಗೆ ಹಾರ್ಟ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ, ತಾನು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದರೂ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದು ಬಸ್ಸನ್ನು ಸೇಫ್ ಆಗಿ ರಸ್ತೆ ಬದಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ 5 ಜನರ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿ, ಅದೇ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದು ಸತ್ತರು. ಸತತ 20 ವರ್ಷ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ದುಡಿದ ಜೀವವದು.
2. ಬಿ. ರಾಮಚಂದ್ರ (53 ವರ್ಷ): ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಡೋಣಿಮಲೈಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಸ್ಸಿನ ಚಾಲಕ ಇವರು. ನೆಲಮಂಗಲ ಬೈಪಾಸ್ ಬಳಿ ತೀವ್ರ ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ವಿಪರೀತ ನೋವಿನಲ್ಲೂ 54 ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿದ್ದ ಬಸ್ಸನ್ನು ಎಡಭಾಗಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗೆ “ನೀನೇ ಹತ್ತಿರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಬಸ್ ಓಡಿಸು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಇಂಜಿನ್ ಬಾನೆಟ್ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.
3. ಕೆ. ಚನ್ನೇಗೌಡ (53 ವರ್ಷ): ಮಂಡ್ಯದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಇವರಿಗೂ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಮೇಲೆಯೇ ಹಾರ್ಟ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ ಆಯಿತು. 30 ಜನರ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಏಷ್ಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬಳಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಿಧನರಾದರು.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಾವುಗಳಲ್ಲ. ಇವು ಕೆಲಸದ ವಿಪರೀತ ಒತ್ತಡ, ಸರಿಯಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ದಿನವಿಡೀ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹದಗೆಟ್ಟ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಿಸುವ ಟೆನ್ಷನ್‌ನಿಂದ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಸಾವುಗಳು. 40 ವರ್ಷ ದಾಟಿದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಜಯದೇವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಲು ನಿಗಮವು 1,200 ರೂ. ಕೊಡುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವುದು ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ನರಕಯಾತನೆಯಲ್ಲಿ. 2016ರಿಂದೀಚೆಗೆ ನಿಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಹೊಸ ನೇಮಕಾತಿಗಳಾಗಿಲ್ಲ (Recruitment). ಇರುವ 34,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾರ ಬಿದ್ದಿದೆ.

ಇನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಷ್ಟವಂತೂ ದೇವರಿಗೇ ಪ್ರೀತಿ. ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿ ಟಿಕೆಟ್ ಕೊಡಲು ಜಾಗವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಫ್ರೀ ಟಿಕೆಟ್ (Zero Ticket) ಕೊಡುವಾಗ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಚೆಕ್ ಮಾಡಬೇಕು, ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂಟ್ರಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಪೀಕ್ ಅವರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (Peak hours) ಸರ್ವರ್ ಡೌನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಝೀರೋ ಟಿಕೆಟ್ ಕೊಡಲೇಬೇಕು. ಆದರೆ ವಿಪರೀತ ರಶ್ ಇರುವಾಗ ಯಾರಾದರೂ ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆಯದೆ ಇಳಿದು ಹೋದರೆ, ಚೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ (Checking Squad) ಬಂದು ಪಾಪ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗೆ ದಂಡ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ, ಅಫೆನ್ಸ್ ಮೆಮೊ (Offence memo) ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸಸ್ಪೆಂಡ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇನ್ಸೆಂಟಿವ್ (Incentive) ಆಸೆಗೆ ಬಿದ್ದು, ಸುಳ್ಳು ಝೀರೋ ಟಿಕೆಟ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ 108 ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಾಮರಾಜನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಗಂಡಸರಿಗೆ ಟಿಕೆಟ್ ದುಡ್ಡು ಇಸ್ಕೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಫ್ರೀ ಟಿಕೆಟ್ ಕೊಟ್ಟು ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೂರು ಬಂದರೆ ಡ್ರೈವರ್ ಮತ್ತು ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಾಪ, ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂಚು ಜಾಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, “ಹತ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯ?

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಘೋರವಾದ ವಿಚಾರ ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರೈವರ್ ಮತ್ತು ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ, ವಯಸ್ಸಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಶೌಚಾಲಯದ (Toilet) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಸರಿಯಿಲ್ಲ. ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ (Satellite Bus Stand) ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯಗಳು ಗಬ್ಬು ನಾರುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವತಃ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವ ರಾಮಲಿಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕ್ಲಾಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಕ್ಲೀನ್ ಮಾಡುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿದೆ.

ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ದೂರದೂರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಯ್ಲೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಹೈವೇ ಪಕ್ಕದ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಪರದಾಡುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ನಮ್ಮ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೇವಲ ಫ್ಲೈಬಸ್ (Flybus) ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಈ ಕನಿಷ್ಠ ಸೌಲಭ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಎಂಟು-ಹತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಟಾಯ್ಲೆಟ್ ಗೂ ಹೋಗದೆ, ಮೂತ್ರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಸ್ ಓಡಿಸಿದರೆ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಏನಾಗಬೇಕು?

5. ಬಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನ ಯುದ್ಧಕಾಂಡ: ಗಂಡಸರ ಗೋಳು ಮತ್ತು ಸೀಟಿಗಾಗಿ ಜಗಳಗಳು

ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ, ಅದರಲ್ಲೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವವರ ಪಾಲಾಗಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೆಟ್ಟು ತಿಂದಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು.

ಸರ್ಕಾರ ಒಂದು ನಿಯಮ ಮಾಡಿತ್ತು: ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಟಿಕೆಟ್ ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು ಅಂತ. ಆದರೆ ಈ ನಿಯಮ ಕೇವಲ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿದೆ. ಯಾವ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸೀಟು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು ಟಿಕೆಟ್ ತಗೊಂಡ ಗಂಡಸರು ದಿನಬೆಳಗಾದರೆ ನಿಂತುಕೊಂಡೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕು.

ಆದರೆ, ಬಿಎಂಟಿಸಿ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ 40 ಸೀಟುಗಳಿದ್ದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 14 ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ದಣಿದು ಬಂದ ಗಂಡಸು ಕೂತರೆ ಮುಗಿಯಿತು ಕಥೆ! ಬಿಎಂಟಿಸಿ ಚೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂದು 100 ರೂ. ಫೈನ್ (Penalty) ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ! ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಶುರುವಾದ ಮೇಲೆ ಹೀಗೆ ಫೈನ್ ಕಟ್ಟುವ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿದೆ. 2023-24ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕೂತದ್ದಕ್ಕೆ ಗಂಡಸರಿಂದ 4.6 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ದಂಡ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗಂಡಸರ ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಹೆಂಗಸರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಹೆಂಗಸರ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ಕೂತರೆ ದಂಡ. “ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು ಟಿಕೆಟ್ ತಗೊಂಡ್ರೂ ನಮಗೆ ಸೀಟಿಲ್ಲ, ಫ್ರೀಯಾಗಿ ಹೋಗೋರಿಗೆ ಸೀಟು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕು, ಇದು ಯಾವ ನ್ಯಾಯ?” ಎಂದು ಗಂಡಸರ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ (Bruised ego) ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಬಿಎಂಟಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇದರ ಪರಿಣಾಮ? ಅನೇಕ ಪುರುಷರು ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕಾರ್-ಪೂಲಿಂಗ್ (Carpooling), ರೈಲುಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. “ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಹೋಗೋ ಬದಲು, ನಾಲಕ್ಕು ಜನ ಸೇರಿ ಕ್ಯಾಬ್ ಮಾಡ್ಕೊಂಡು ಹೋಗ್ತೀವಿ” ಅನ್ನೋ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಬಸ್ಸಿನ ಸೀಟಿಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೈಡ್ರಾಮಾ ಮತ್ತು ಜಗಳಗಳು ದಿನನಿತ್ಯದ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿವೆ, ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ (Social Media) ವೈರಲ್ ಆಗುತ್ತಿವೆ.

• ಬೆಳಗಾವಿಯ ಹುಕ್ಕೇರಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸೀಟಿಗಾಗಿ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಕೂದಲು ಹಿಡಿದು, ಜಡೆ ಎಳೆದಾಡಿಕೊಂಡು ರಸ್ತೆ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಒದ್ದಾಡಿಕೊಂಡ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದೆ.
• ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪೀಣ್ಯ ಬಳಿ ಬಿಎಂಟಿಸಿ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೀಟಿನ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಡ್ರೈವರ್ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಆತನ ಕಪಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದರೆ, ತಿರುಗಿ ಆ ಡ್ರೈವರ್ ಕೂಡ ಆಕೆಗೆ ಹೊಡೆದ ವಿಡಿಯೋ ವೈರಲ್ ಆಗಿ ದೊಡ್ಡ ರಾದ್ಧಾಂತವೇ ಆಯಿತು.
• ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಸೀಟಿಗಾಗಿ ಗಂಡಸು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸಿನ ನಡುವೆ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕುಸ್ತಿ ನಡೆದಿದೆ.

ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾಷಾ ವಿವಾದಗಳು ಕೂಡ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಸುಳೇಭಾವಿ ಬಳಿ ಬಸ್ ಹತ್ತಿದ ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು, ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡದಿದ್ದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಿಗ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗೆ ಅವಾಜ್ ಹಾಕಿ, ತಮ್ಮ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಕರೆಸಿ ಡ್ರೈವರ್ ಮತ್ತು ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮೇಲೆ ಮನಬಂದಂತೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದ ಭಯಾನಕ ಘಟನೆಯೂ ನಡೆದಿದೆ. ನಮ್ಮ ನೆಲದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮವರ ಮೇಲೆಯೇ ಹಲ್ಲೆ!

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪರದಾಟ: ಈ ರಶ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ಮಕ್ಕಳು. ಕಲಬುರಗಿಯ ಅಫಜಲ್ಪುರ, ವಾಸ್ತರಿ, ಹಿಂಚಗೇರಾ, ಕೇಶಾಪುರ ಮುಂತಾದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ಮಕ್ಕಳು ಬಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಕಾದು ಕಾದು ರೋಸಿಹೋಗಿ ರಸ್ತೆ ತಡೆದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದ ಘಟನೆಯೂ ನಡೆದಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬಸ್ಸುಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲಾಗದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. “ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ 10 ಗಂಟೆಗೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದ್ರೆ, ಬಸ್ ಸಿಗದೆ 12 ಗಂಟೆಗೆ ಹೋಗ್ತೀವಿ, ಎಕ್ಸಾಮ್ ಟೈಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಗತಿ ಏನು?” ಎಂದು ಹುಡುಗರು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ 55 ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ಇದ್ದರೂ, ನೂರಾರು ಜನರನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಿ ಎಂದು ಎಬಿವಿಪಿ (ABVP) ಮುಂತಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಬೀದಿಗಿಳಿದಿವೆ.

6. ಖಾಲಿ ಜೇಬು, ಸಾಲದ ಶೂಲ: ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಮರಣಶಾಸನ

“ಫ್ರೀ ಬಸ್” ಎಂದು ಹೇಳಿ ವೋಟ್ ಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭ, ಆದರೆ ಆ ಬಸ್ಸಿಗೆ ಡೀಸೆಲ್ ಹಾಕಲು, ಪಾರ್ಟ್ಸ್ ತರಲು, ಟೈರ್ ಹಾಕಿಸಲು ಯಾರು ದುಡ್ಡು ಕೊಡಬೇಕು? ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಲ್ಕು ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು (KSRTC, BMTC, NWKRTC, KKRTC) ತೀವ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ, ಆಕ್ಸಿಜನ್ (Oxygen) ಇಲ್ಲದೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಕಳೆದ ಎರಡುವರೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಫ್ರೀ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳು ಬರೋಬ್ಬರಿ 17,647.5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿವೆ (ಟಿಕೆಟ್ ಮೌಲ್ಯದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ). ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಕೇವಲ 13,073 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮಾತ್ರ. ಅಂದರೆ, ಇನ್ನು 4,573.8 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡದೇ ಬಾಕಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ!

ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸರ್ಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಾಕಿ ಹಣದ ಕರಾಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ	ಬಾಕಿ ಇರುವ ಮೊತ್ತ (ಕೋಟಿ ರೂ. ಗಳಲ್ಲಿ)	ನಿಗಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ
2023 – 2024	1,180.6 ಕೋಟಿ ರೂ.	ನೌಕರರ ಸಂಬಳ ಏರಿಕೆಗೆ ಕತ್ತರಿ ಬಿತ್ತು.
2024 – 2025	1,170.5 ಕೋಟಿ ರೂ.	ಹೊಸ ಬಸ್ಸುಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಕಾಸಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು.
2025 – 2026 (ಫೆಬ್ರವರಿವರೆಗೆ)	2,222.7 ಕೋಟಿ ರೂ.	ಪಿಎಫ್ (PF), ಗ್ರಾಚುಟಿ ಕೊಡಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೋನ್ ಮೊರೆ!
ಒಟ್ಟು ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತ	4,573.8 ಕೋಟಿ ರೂ.	ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದಿವಾಳಿತನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ!

(ಮೂಲ: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ವರದಿಗಳು )

ನೀವೇ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ, 4,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ದುಡ್ಡು ಬರದೇ ಇದ್ದರೆ ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆ ತಾನೇ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 2020-21 ರಿಂದ 2024-25ರ ನಡುವೆ ಒಟ್ಟು 7,469.5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿವೆ (ಕೋವಿಡ್ ನಷ್ಟವೂ ಸೇರಿ). ಈ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬಾಕಿ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಬದುಕಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ (KSRTC) ತಿಂಗಳಿಗೆ 1.97 ಕೋಟಿ ರೂ. ಬಡ್ಡಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದೆ. ಬಿಎಂಟಿಸಿ (BMTC) ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ದಾರುಣ; ಅವರು ತಿಂಗಳಿಗೆ 2.24 ಕೋಟಿ ರೂ. ಬಡ್ಡಿ ಕಟ್ಟುವ ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಬಳ ಮತ್ತು ಏರಿಯರ್ಸ್ (Arrears – 38 ತಿಂಗಳ ಬಾಕಿ) ಸಿಗದೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಮುಷ್ಕರ (Strike) ನಡೆಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ 2,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಸಾಲ (Loan) ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪಿಎಫ್ (PF) ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಬಿಲ್ ಕಟ್ಟುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. 1,271 ಕೋಟಿ ರೂ. ಏರಿಯರ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿಂದ ತರುತ್ತಾರೆ? ಸಾಲ ಮಾಡಿ ತುಪ್ಪ ತಿನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಮ್ಮದಾಗಿದೆ. ಸಚಿವ ರಾಮಲಿಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಅವರು, ಬಸ್ ಚಾರ್ಜ್ ಅನ್ನು ಶೇ. 15ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಇದೇ ನಷ್ಟ ಕಾರಣ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಫ್ರೀ ಕೊಟ್ಟು, ಆ ಹೊರೆಯನ್ನು ಗಂಡಸರ ಟಿಕೆಟ್ ರೇಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸರಿದೂಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ಮತ್ತು ಆಟೋ ಚಾಲಕರ ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯ: ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಗಮಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಆಟೋ ಚಾಲಕರು ಬೀದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಡರೇಷನ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸ್ಟೇಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (Federation of Karnataka State Private Transport Associations) ನಾಯಕ ಎಸ್. ನಟರಾಜ್ ಶರ್ಮಾ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಶೇ. 50-60ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡಿದೆ.

ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 5 ಲಕ್ಷ ಆಟೋ, 3 ಲಕ್ಷ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು 55 ಸಾವಿರ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಸೇರಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 2,500 ಕೋಟಿ ರೂ. ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. 20 ಲಕ್ಷ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಇದು ಜೀವನಾಧಾರ. ಆದರೆ, ಫ್ರೀ ಬಸ್ ಬಂದಾಗಿನಿಂದ ಇವರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲೋನ್ (Loan), ಇಎಂಐ (EMI), ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ (Insurance) ಕಟ್ಟಲಾಗದೆ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಕಲಾಗದೆ ಪರದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ‘ಬೆಂಗಳೂರು ಬಂದ್’ ಕೂಡ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಅನ್ಯಾಯ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡಿಗ ಬಸ್ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ (Registration) ಆದ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 60,000 ರೂ. ಆಲ್-ಇಂಡಿಯಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಟ್ಟಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದರ್ಬಾರ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಸ್ ಮಾಲೀಕರು 82,000 ದಿಂದ 1.58 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಾರೆ! ಈ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ನಾವೂ ನಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಮಾಡಿಸುತ್ತೇವೆ, ಇಲ್ಲವೇ ನಮಗೂ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಿ ಎಂದು ಬಸ್ ಮಾಲೀಕರು ಆಕ್ರೋಶ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಎಂಟಿಸಿ ತನ್ನ ಲಿಮಿಟ್ ಅನ್ನು 25 ಕಿ.ಮೀ. ನಿಂದ 40 ಕಿ.ಮೀ. ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣೀರು ಬಟ್ಟೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.

7. ಬಜೆಟ್ ಆಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚುವ ಭರವಸೆಗಳು

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಸರ್ಕಾರ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಮಾತೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅವರ ಬಹುದೊಡ್ಡ ವೋಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (Vote bank). 2025-26ರ ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 5,300 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಹೊಸ ಭರವಸೆಗಳೇನು? ಪಿಎಂ ಇ-ಡ್ರೈವ್ (PM e-DRIVE) ಮತ್ತು ಇತರೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 14,750 ಹೊಸ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು (EV) ತರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 9,000 ಬಸ್ಸುಗಳು ಬಿಎಂಟಿಸಿಗೆ ಸೇರಲಿವೆ. ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು (ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್) ಪಿಪಿಪಿ (PPP) ಮಾಡೆಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಆಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ‘ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್’ (Project Majestic) ಯೋಜನೆ ಕೂಡ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ 1,000 ಹೊಸ ಡೀಸೆಲ್ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆ (GCC) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಕೆ.ಆರ್. ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಬನ್ನಿ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ 120 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು 5,600 ಹೊಸ ಬಸ್ಸುಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಆದೇಶ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಇದೆಲ್ಲವೂ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ, ಬಜೆಟ್ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಕೇಳಲು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಹೊಸ ಬಸ್ಸುಗಳು ಟೆಂಡರ್ (Tender) ಮುಗಿದು, ರಸ್ತೆಗೆ ಇಳಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ.

8. ‘ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ನಡಿಗ’ದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು: ಸಬಲೀಕರಣದ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಳಿವೂ ಮುಖ್ಯ

ಕನ್ನಡಿಗರೇ, ನಾನು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ, ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗುವ ವೃದ್ಧೆಯರಿಗೆ ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ‘ಶಕ್ತಿ’ ತುಂಬಿದೆ. ಅವರು ಉಳಿಸುತ್ತಿರುವ ನೂರು-ನಾನೂರು ರೂಪಾಯಿಗಳು ಅವರ ಮನೆಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿವೆ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಎಜುಕೇಶನ್ ಗೆ (Education) ಸಹಾಯವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಡೀ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು, ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗವನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ?

ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು ಹತ್ತುವ ಗಂಡಸರಿಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಜಾಗವಿಲ್ಲ, ಫ್ರೀಯಾಗಿ ಓಡಾಡುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಸುರಕ್ಷತೆ ಇಲ್ಲ. ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಟಿಗಾಗಿ ದಿನನಿತ್ಯ ರಂಪಾಟ, ಕೂದಲು ಎಳೆದಾಟ, ಮಾರಾಮಾರಿ. ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಹಿಡಿದ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾರ್ಟ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ, ಟಿಕೆಟ್ ಹರಿಯುವ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಟಾಯ್ಲೆಟ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲ. ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿ ಇವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ನೌಕರರ ಪಿಎಫ್ ಕಟ್ಟಲು ಸಾಲ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳ ಚಾಲಕರು ಇಎಂಐ ಕಟ್ಟಲಾಗದೆ ಸಾಲದ ಶೂಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಬಸ್ಸಿಗಾಗಿ ರಸ್ತೆ ತಡೆದು ಕೂರುವ, ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬೀಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.

ಬರೀ ವೋಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ, ಸರಿಯಾದ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (Planning) ಇಲ್ಲದೆ ತಂದ ಯೋಜನೆಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರ ಮೇಲೆಯೇ ತಿರುಗಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಉದಾಹರಣೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣ ಖಂಡಿತಾ ಆಗಬೇಕು. ಆದರೆ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ರಸ್ತೆಗಳು, ನಮ್ಮ ಬಸ್ಸುಗಳು, ನಮ್ಮ ಡ್ರೈವರ್-ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಪ್ರಾಣ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸಬಲೀಕರಣವೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಬಸ್ಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಡಬಲ್ ಮಾಡದೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಂಬಳ-ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಡದೆ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ದುಡ್ಡು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡದೆ ಕೇವಲ ‘ಫ್ರೀ… ಫ್ರೀ… ಫ್ರೀ…’ ಎಂದು ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೆದರೆ, ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಕೇವಲ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ (Museum) ನೋಡಲು ಮಾತ್ರ ಸಿಗಬಹುದು. ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೀವಂತಿಕೆ ಹೋದರೆ, ಆಮೇಲೆ ಫ್ರೀ ಟಿಕೆಟ್ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಏನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ?

ಸರ್ಕಾರ ಈಗಲಾದರೂ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು, ಬಾಕಿ ಇರುವ ದುಡ್ಡನ್ನು ತಕ್ಷಣ ರಿಲೀಸ್ (Release) ಮಾಡಬೇಕು. ಗುಜರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಬಸ್ಸುಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಹೊಸ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ತರಬೇಕು. ಡ್ರೈವರ್ ಮತ್ತು ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಗಳ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಸಾರಿಗೆ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕೋಮಾ (Coma) ಸ್ಟೇಜ್ ಗೆ ಹೋಗುವುದು ಗ್ಯಾರಂಟಿ.

ನೀವೇನಂತೀರಾ ಕನ್ನಡಿಗರೇ? ನಿಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈ ಬಸ್ಸುಗಳ ಕಥೆ ಹೇಗಿದೆ? ನನಗೆ ಕಮೆಂಟ್ ಮಾಡಿ ತಿಳಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಜೈ ಭುವನೇಶ್ವರಿ.