ಬಿಸಿಲ ನಾಡಿನ ಬೆಂಕಿ ಕಥೆ: ಯಾದಗಿರಿಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಭಯಾನಕತೆ ! ನೀರಿಲ್ಲ, ಕರೆಂಟ್ ಇಲ್ಲ, ಪ್ಲಾನ್ ಅಂತೂ ಮೊದಲೇ ಇಲ್ಲ

ನಮಸ್ಕಾರ ಕನ್ನಡಿಗರೇ. ನಾನು ನಿಮ್ಮ “ದ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ನಡಿಗ”. ವೀಕೆಂಡ್ (Weekend) ಬಂತು ಅಂದ್ರೆ ಸಾಕು, ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಐಟಿ (IT) ಮಂದಿಗೆಲ್ಲ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಟ್ರಿಪ್ ಹೋಗೋಣ, ಯಾವ ಪಬ್‌ಗೆ ಹೋಗೋಣ ಅನ್ನೋ ಪ್ಲಾನ್‌ಗಳು ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಸಿ (AC) ಆನ್ ಮಾಡ್ಕೊಂಡು, ಲೇ-ಆಫ್ (Layoff), ಎಚ್‌ಆರ್ (HR) ಪಾಲಿಸಿ, ಹೆಚ್‌ಒನ್-ಬಿ (H1-B) ವೀಸಾ ಅಂತ ನಾವೆಲ್ಲ ಬ್ಯುಸಿಯಾಗಿರ್ತೀವಿ. ಆದ್ರೆ, ನಾವು ಯಾವತ್ತಾದ್ರೂ ಸಿಲ್ಕ್ ಬೋರ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ (Traffic) ದಾಟಿ, ನಮ್ಮದೇ ರಾಜ್ಯದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಡೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದ್ದೀವಾ? ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ (Pan-India) ಲೆವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸ್ಟೇಟ್ ನಂಬರ್ ಒನ್, ನಮ್ ಹತ್ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ (Startup) ಗಳಿವೆ ಅಂತ ನಾವು ಕಾಲರ್ ಎಗರಿಸ್ತೀವಿ. ಆದ್ರೆ, ಇದೆಲ್ಲದರ ಮಧ್ಯೆ ನಮ್ಮದೇ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನ ಒಂದು ಹನಿ ಕುಡಿಯೋ ನೀರಿಲ್ಲದೆ, ಚರಂಡಿ ನೀರು ಕುಡಿದು ಸಾಯ್ತಾ ಇದಾರೆ ಅನ್ನೋದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಾ?

ಇವತ್ತು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಒಂದು ಸೀರಿಯಸ್ ಮ್ಯಾಟರ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡೋಕೆ ಬಂದಿದ್ದೀನಿ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಪಾರ್ಟಿ ಪರ ಅಥವಾ ವಿರೋಧ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಅಪ್ಪಟ ವಾಸ್ತವ. ಯಾದಗಿರಿಯ ಬೇಸಿಗೆ ಬಂತೆಂದರೆ ಸಾಕು, ಅದೊಂದು ರಿಪೀಟ್ ಆಗುವ ನೈಟ್‌ಮೇರ್ (Nightmare). ಸುಡುವ ಬಿಸಿಲು, ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿರೋ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ಗಳು, ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗಿರುವ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಫೇಲ್ಯೂರ್—ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇವತ್ತು ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಾರ್ಟಮ್ ಮಾಡೋಣ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬರ್ತವೆ, ಹೋಗ್ತವೆ. ಬಜೆಟ್ (Budget) ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ಅನೌನ್ಸ್ ಆಗುತ್ತೆ. ಆದ್ರೆ ಯಾದಗಿರಿಯ ಜನತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಅದೇ ಹಳೇ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಕಥೆ. ಬನ್ನಿ, ಗ್ರೌಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಏನಿದೆ ಅಂತ ನೋಡೋಣ.

1. ಸುಡುವ ಬಿಸಿಲು: ಮನುಷ್ಯರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಜೀವಭಯ!

ಮೊದಲನೇದಾಗಿ, ಈ ವರ್ಷದ ಬಿಸಿಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡೋಣ. 2024 ಮತ್ತು 2025ರ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನ ನೋಡಿದ್ರೆ, ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೊಂದು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಹೈ ಟೆಂಪರೇಚರ್ ವರ್ಷ.¹ ನಾವೆಲ್ಲ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಾರ್ಮಿಂಗ್, ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್ ಅಂತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾನ್ಸಿಯಾಗಿ ಮಾತಾಡ್ತೀವಿ. ಆದ್ರೆ ಅದರ ರಿಯಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ನೋಡಬೇಕಾದ್ರೆ ನೀವು ಯಾದಗಿರಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳು ಶುರುವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಟೆಂಪರೇಚರ್ 40-42°C ದಾಟಿ ಹೋಗುತ್ತೆ.²

ಹವಾಮಾನ ಇಲಾಖೆ (IMD) ಡೇಟಾ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕದ 15 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹೀಟ್‌ವೇವ್ (Heatwave) ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಡೇಂಜರ್ ಝೋನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕಲಬುರಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.² ಈ ಬಿಸಿಲು ಅಂದ್ರೆ ಸುಮ್ನೆ ಬೆವರು ಬರೋ ಬಿಸಿಲಲ್ಲ ಬಾಸ್, ಇದು ಮನುಷ್ಯರನ್ನ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನ ಬಲಿ ತಗೊಳ್ಳೋ ಲೆವೆಲ್‌ನ ಬಿಸಿಲು. ಒಂದೇ ದಿನದ ಹೀಟ್‌ವೇವ್‌ಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಸಾಯ್ತಾರೆ ಅಂತ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಹೇಳ್ತಿವೆ.¹ ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12 ಗಂಟೆ ಮೇಲೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಬಂದ್ರೆ ಚರ್ಮ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗುವಂಥಾ ಫೀಲ್ ಆಗುತ್ತೆ.

ಈ ಹೈ ಟೆಂಪರೇಚರ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯುಮಿಡಿಟಿ (Humidity) ಯಿಂದಾಗಿ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಲೆ ಭೀಕರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀಳ್ತಾ ಇದೆ. ಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಲ್ಲೇ ಸಾವಿರಾರು ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿಗಳು ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪ ತಾಳಲಾರದೆ ಸಾಯುತ್ತಿವೆ.⁴ ಒಂದು ಹಸು ಸತ್ತರೆ, ಆ ರೈತನ ಇಡೀ ವರ್ಷದ ಎಕಾನಮಿ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಆಗುತ್ತೆ. ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ (Startup) ಫೇಲ್ ಆದ್ರೆ ವಿವಿಸಿ (VC) ಕಡೆಯಿಂದ ಫಂಡಿಂಗ್ ಸಿಗುತ್ತೆ. ಆದ್ರೆ ರೈತನ ಹಸು ಸತ್ತರೆ ಅವನಿಗೆ ಯಾರು ಫಂಡಿಂಗ್ ಕೊಡ್ತಾರೆ? ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೇವಲ “ಅಡ್ವೈಸರಿ” (Advisory) ರಿಲೀಸ್ ಮಾಡಿ, ‘ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹೊರಗೆ ಬರಬೇಡಿ, ತಣ್ಣಗಿರೋ ನೀರು ಕುಡಿಯಿರಿ’ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಳ್ತಾರೆ.⁶ ಆದ್ರೆ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ, ಕುಡಿಯೋಕೆ ನೀರೇ ಇಲ್ಲದೆ ಜನ ಏನ್ ಮಾಡಬೇಕು ಅನ್ನೋ ಲಾಂಗ್-ಟರ್ಮ್ ಪ್ಲಾನ್ ಯಾವ ಆಫೀಸರ್ ಹತ್ರನೂ ಇಲ್ಲ.

2. ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿದ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ಗಳು: 1000 ಅಡಿ ಅಗೆದರೂ ಸಿಗದ ನೀರು

ನಮ್ಮ ಯಾದಗಿರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಶುರುವಾಗೋದೇ ಇಲ್ಲಿಂದ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಳೆಯಾದಾಗ ಕೆರೆ ಕುಂಟೆ ತುಂಬುತ್ತವೆ ಅಂತ ನಾವು ಖುಷಿ ಪಡಬಹುದು, ಆದ್ರೆ ಬೇಸಿಗೆ ಬರ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಡ್ರೈ. 2024-2025ರ ಬೇಸಿಗೆ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರೋಬ್ಬರಿ 91 ರಿಂದ 92 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ತೀವ್ರ ಹಾಹಾಕಾರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.⁷

ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ (Groundwater level) ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಂಗೇರಿ ಅಥವಾ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ 800 ರಿಂದ 1000 ಅಡಿ ಬೋರ್‌ವೆಲ್ ಕೊರೆದರೂ ನೀರು ಸಿಗಲ್ವೋ, ಸೇಮ್ ಟು ಸೇಮ್ ಅದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.⁸ ಅಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಸಿಇಒ (CEO) ಲವಿಶ್ ಒರಡಿಯಾ ಅವರು ಪ್ರೆಸ್ ಮೀಟ್ ಮಾಡಿ, “ನಾವು ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಕೊಡ್ತೀವಿ, ಬಾಡಿಗೆ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ತಗೊಳ್ತೀವಿ, 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಫಂಡ್ ಯೂಸ್ ಮಾಡ್ತೀವಿ” ಅಂತ ತುಂಬಾ ಕಾನ್ಫಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಕೊಡ್ತಾರೆ.⁷

ಕೇಳೋಕೆ ಇದು ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ, ಪೇಪರ್ ಮೇಲೂ ಸಖತ್ತಾಗಿದೆ. ಆದ್ರೆ ಗ್ರೌಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಬೇರೆನೇ ಇದೆ. ಬಾಡಿಗೆ ಬೋರ್‌ವೆಲ್ ತಗೊಳ್ಳೋಕೆ ಆ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೀರಿರಬೇಕಲ್ಲ ಗುರು? ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರಿಲ್ಲ ಅಂದಾಗ, ಇವರು ಎಲ್ಲಿಂದ ನೀರು ತಂದು ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗೆ ಹಾಕ್ತಾರೆ? ಇದೊಂದು ಡೆಡ್-ಎಂಡ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್. ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಮಾಫಿಯಾ ಮಾತ್ರ ಇದರಿಂದ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡ್ತಾ ಇದೆ. ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಬಿಂದಿಗೆ ನೀರು ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ಪುಣ್ಯ ಅನ್ನೋ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.

3. ಕಲುಷಿತ ನೀರು: ಇದು ಕೊಲೆಯೋ, ದುರಂತವೋ?

ನೀರು ಸಿಗದೆ ಇದ್ದಾಗ ಜನ ಏನು ಮಾಡ್ತಾರೆ? ಜೀವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಕೆ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಗಲೀಜು ನೀರನ್ನೇ ಕುಡಿಯೋಕೆ ಶುರು ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಜೇನಕೆರೆ (Jenakere) ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಕುಡಿಯೋಕೆ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೆರೆಯ ಗಲೀಜು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಮಿಶ್ರಿತ ನೀರನ್ನೇ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೂಡ ಕುಡಿಯಲು ಅಸಹ್ಯ ಪಡುವ ನೀರನ್ನು ನಮ್ಮ ಜನ ಕುಡಿತಾ ಇದಾರೆ. ಇಡೀ ಊರಿಗೆ ಒಂದೇ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಬಂದ್ರೆ, ಆ ನೀರಿಗಾಗಿ ಜನ ರಸ್ತೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.⁹

ಇನ್ನೂ ಘೋರವಾದ ವಿಷ್ಯ ಹೇಳ್ತೀನಿ ಕೇಳಿ. ಯಾದಗಿರಿಯ ತಿಪ್ಪನಟಗಿ (Tippantagi) ಮತ್ತು ಅನಪುರ (Anapura) ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಲುಷಿತ ನೀರು ಸೇವಿಸಿ 3 ರಿಂದ 5 ಜನ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.¹⁰ ವಾಂತಿ, ಭೇದಿಯಿಂದ ಬಡಪಾಯಿಗಳು ನರಳಿ ನರಳಿ ಸಾಯ್ತಾ ಇದಾರೆ. ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಲೀಕ್ ಆಗಿ ಚರಂಡಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಮಿಕ್ಸ್ ಆಗ್ತಾ ಇದೆ.¹⁴ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಕಲುಷಿತ ನೀರು ಕುಡಿದು 2024ರಲ್ಲಿ 66 ಸಾವಿರ ಅತಿಸಾರ (Diarrhea) ಕೇಸ್‌ಗಳು ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆಗಿವೆ.¹⁴

ಇದನ್ನ ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ ಕೂತಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕೇವಲ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಅಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಸಿಸ್ಟಮಿಕ್ ಮರ್ಡರ್ (Systemic Murder). ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಗೆ ಬಡವರ ಪ್ರಾಣ ಬೆಲೆ ತೆರುತ್ತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ದುಡ್ಡು ಏನಾಗ್ತಾ ಇದೆ ಅಂತ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಲೇಬೇಕಾದ ಟೈಮ್ ಇದು.

4. ಶೋಕೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್.ಓ (RO) ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಾಯುಕ್ತರ ಚಾಟಿ

ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಕೊಡಬೇಕು ಅಂತ ಸರ್ಕಾರ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಆರ್.ಓ (RO) ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದೆ. ಆದ್ರೆ ಲೋಕಾಯುಕ್ತ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಬಿ.ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ್ (Justice B.S. Patil) ಅವರು ಯಾದಗಿರಿಗೆ ವಿಸಿಟ್ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಹೊರಬಿದ್ದ ಸತ್ಯ ಕೇಳಿದ್ರೆ ಯಾರಿಗಾದ್ರೂ ರಕ್ತ ಕುದಿಯುತ್ತೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 471 ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 247 ಘಟಕಗಳು ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಆಗಿ ಡೆಡ್ (Defunct) ಆಗಿವೆ!.¹⁶ ಅಂದ್ರೆ 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಿಲ್ಲ.

ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನು ಗೊತ್ತಾ? ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಟೆಂಡರ್ (Tender) ಪಾಸ್ ಮಾಡಿ, ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗೆ (Contractor) ದುಡ್ಡು ಕೊಟ್ಟು ಪ್ಲಾಂಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡೋವರೆಗೂ ಮಾತ್ರ ಪ್ಲಾನ್ ಇರುತ್ತೆ. ಆಮೇಲೆ ಅದರ ಮೈಂಟೆನೆನ್ಸ್ (Maintenance) ಬಗ್ಗೆ ಯಾರೂ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಲ. ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಬರೀ 3000 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಡ್ತಾರೆ ಮೈಂಟೇನ್ ಮಾಡೋಕೆ.¹⁶ ಒಂದು ಮೋಟಾರ್ ಸುಟ್ಟು ಹೋದ್ರೆ ಅಥವಾ ಫಿಲ್ಟರ್ ಹಾಳಾದ್ರೆ ಅದನ್ನ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡೋಕೆ ಆ 3000 ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಲುತ್ತೆ? ಈಗ ಆ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳೆಲ್ಲಾ ಊರವರ ಕಸ ಹಾಕೋ ತಿಪ್ಪೆಗುಂಡಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಲೋಕಾಯುಕ್ತರು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಲೆಫ್ಟ್-ರೈಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ತಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. “ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಸರ್ಕಾರದ ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿ ಹೋಯ್ತು? ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಏನ್ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರೆ?” ಅಂತ ಲೋಕಾಯುಕ್ತರು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಯಾದಗಿರಿಯ ಯಾವೊಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬಳಿಯೂ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ.¹⁷ ರಿಪೇರಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ 10 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ (KKRDB) 18.33 ಕೋಟಿ ಫಂಡ್ ಕೇಳ್ತಾ ಇದಾರೆ.¹⁶ ಇದು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಒಂದು ನೆವರ್-ಎಂಡಿಂಗ್ ಲೂಪ್ (Never-ending loop) ಆಗೋಗಿದೆ ಬಾಸ್. ಫಂಡ್ ಬರ್ತದೆ, ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ನುಂಗುತ್ತಾನೆ, ಪ್ಲಾಂಟ್ ಹಾಳಾಗುತ್ತೆ, ಮತ್ತೆ ರಿಪೇರಿಗೆ ಫಂಡ್ ಕೇಳ್ತಾರೆ!

5. ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ‘ಸೀರೆ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್’: ನಮ್ಮ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಆಸ್ಕರ್ ಕೊಡಬೇಕು!

ಇದೆಲ್ಲದರ ಮಧ್ಯೆ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಲೆವೆಲ್ ನೋಡಿ. ಇದು ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್ (Sandalwood) ನ ಯಾವುದಾದ್ರೂ ಕಾಮಿಡಿ ಸಿನಿಮಾದ ಕಥೆ ಅನ್ಸುತ್ತೆ, ಆದ್ರೆ ಇದು ನಮ್ಮ ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಿರೋ ಅಪ್ಪಟ ರಿಯಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್.

ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ‘ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್’ (JJM) ಮತ್ತು ನರೇಗಾ (MNREGA) ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾದಗಿರಿಯ ಮಲ್ಹಾರ್ (Malhar) ನಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನೀವು ಶಾಕ್ ಆಗ್ತೀರಾ. ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ತೋರಿಸಿ ಬಿಲ್ ಪಾಸ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಗಂಡಸರಿಗೆ ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿರುವ ಫೋಟೋ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋಗಳು ಬಯಲಾಗಿವೆ!.¹⁸

ಸುಮಾರು 1.9 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ನಕಲಿ ಬಿಲ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನುಂಗಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.¹⁹ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ “ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಗಂಗೆ” ಅಂತ ಭರ್ಜರಿ ಜಾಹೀರಾತು ಕೊಡ್ತಾರೆ ²¹, ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ಬಜೆಟ್ ಅನೌನ್ಸ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಆದ್ರೆ ಗ್ರೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೈಪ್‌ಗಳೇ ಇರಲ್ಲ. ಇದ್ದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಬರಲ್ಲ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುತ್ತೆ.²² ಗಂಡಸರಿಗೆ ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ ದುಡ್ಡು ಹೊಡೆಯುವಷ್ಟು ನಮ್ಮ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಅಂದ್ರೆ, ನಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಕೊಳೆತು ನಾರುತ್ತಿದೆ ಅನ್ನೋದಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಎಕ್ಸಾಂಪಲ್ ಬೇಕಾ?

6. ಬಸವಸಾಗರ ಡ್ಯಾಮ್ ಕಾಮಿಡಿ: ಡ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ನೀರು, ಆದ್ರೆ ಕೆನಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೀ ಹೂಳು!

ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಪುರ (ಬಸವಸಾಗರ) ಡ್ಯಾಮ್ ಇದೆ. ಜೂನ್-ಜುಲೈ ಟೈಮಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾದಾಗ ಡ್ಯಾಮ್ ಫುಲ್ ಆಗಿ 25 ಗೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಓಪನ್ ಮಾಡಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ 75,000 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ ನೀರು ಬಿಡ್ತಾರೆ.²³ “ನೋಡಿ, ಡ್ಯಾಮ್ ತುಂಬಿದೆ, ನಮ್ಮ ರೈತರಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಇಲ್ಲ” ಅಂತ ನ್ಯೂಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ನ್ಯೂಸ್ ಓಡ್ತಾವೆ.

ಆದ್ರೆ ಅಸಲಿ ಕಥೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗುತ್ತೆ. ಡ್ಯಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರಿದ್ರೂ, ಕೆನಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯಲ್ಲ. ಯಾಕೆ? ಕೃಷ್ಣಾ ಭಾಗ್ಯ ಜಲ ನಿಗಮ (KBJNL) ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ನೇರ ಕಾರಣ. ವಡಗೇರಾ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕೆನಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಹೂಳು (Silt) ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ, ಗಿಡಗಂಟಿಗಳು ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೀರಿನ ಫ್ಲೋ ಕಟ್ ಆಗೋಗಿದೆ.²⁴ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ರೈತರು (Head-end farmers) ತಮ್ಮ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ನೀರು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ನೀರನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಕೆಳಭಾಗದ ರೈತರಿಗೆ (Tail-end farmers) ಒಂದು ಹನಿ ನೀರು ಹೋಗಲ್ಲ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಹೂಳು ತೆಗೆಯಲು ಫಂಡ್ ಬಂದ್ರೂ, ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್ ಆದ್ರೂ ನಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಟೆಂಡರ್ (Tender) ಪ್ರೋಸೆಸ್ ಶುರು ಮಾಡಿರಲ್ಲ.²⁴ ಬರೀ ಮೈಂಟೆನೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಪ್ರತಿದಿನ 4000 ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ ನೀರು ವೇಸ್ಟ್ ಆಗ್ತಾ ಇದೆ ಅಂತ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಹೇಳ್ತಿವೆ.²⁵ ಇತ್ತ ಜನರಿಗೆ ಕುಡಿಯೋಕೆ ಹನಿ ನೀರಿಲ್ಲ, ಅತ್ತ ಬೆಳೆದ ಭತ್ತದ ಬೆಳೆ ಒಣಗಿ ಹೋಗ್ತಾ ಇದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಕೊಟ್ಟ ಶಾಪ ಅಲ್ಲ ಸ್ವಾಮಿ, ಇದು ನಮ್ಮ ಭ್ರಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕೊಟ್ಟ ಶಾಪ. ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿ ಮುಚ್ಚೋಕೆ ಬಿಬಿಎಂಪಿ (BBMP) ಹೇಗೆ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ನಾಟಕ ಆಡುತ್ತೋ, ಹಾಗೆ ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಾಲ್ ಕ್ಲೀನ್ ಮಾಡೋಕೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಾಟಕ ಆಡ್ತಾರೆ.

7. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್: ರೈತರ ಕರೆಂಟ್ ಕಷ್ಟ ಕೇಳೋರಿಲ್ಲ!

ನೀರಿಲ್ಲ ಅಂತ ಒಂದು ಕಡೆ ಅಳ್ತಾ ಇದ್ರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಕರೆಂಟ್ (Power) ಇಲ್ಲದೆ ಜನ ಹುಚ್ಚರಾಗ್ತಾ ಇದಾರೆ. ಜಲಬೆಂಚಿ (Jalibenchi) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಸ್ಟ್ ಉದಾಹರಣೆ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಹಳೆಯ ಔಟ್‌ಡೇಟೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ (Transformer) ಒಂದರಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಆಗಿ, ಹೈ-ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಪವರ್ ಸರ್ಜ್ (Power Surge) ಆಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮ? ಇಡೀ ಊರಿನ ಕರೆಂಟ್ ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 100 ಮನೆಗಳ ಟಿವಿ, ಫ್ರಿಡ್ಜ್, ಫ್ಯಾನ್ ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗಿವೆ.²⁶ ಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾರು ಸತ್ತಿಲ್ಲ. ಜೆಸ್ಕಾಂ (GESCOM) ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಹಳೆಯ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಬದಲಾಯಿಸದೆ ಇರೋದೇ ಈ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಊರಿನ ಜನ ಬಾಯಿ ಬಡ್ಕೊಂಡ್ರೂ ಆ ಹಳೇ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ ಚೇಂಜ್ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇನ್ನು ರೈತರ ಪಾಡಂತೂ ದೇವರಿಗೇ ಪ್ರೀತಿ. ಪಂಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ (IP Sets) ಸರಿಯಾಗಿ ಕರೆಂಟ್ ಕೊಡ್ತಿಲ್ಲ. ಬರೀ 3 ಗಂಟೆ ಮಾತ್ರ ತ್ರೀ-ಫೇಸ್ (3-Phase) ಕರೆಂಟ್ ಕೊಡ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅನಧಿಕೃತ ಲೋಡ್ ಶೆಡ್ಡಿಂಗ್ (Load Shedding) ನಿಂದಾಗಿ ಭತ್ತದ ಬೆಳೆಗಳು ಒಣಗಲು ಶುರುವಾಗಿವೆ.²⁹ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರಿದ್ರೂ, ಅದನ್ನ ಎತ್ತೋಕೆ ಕರೆಂಟ್ ಇಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಹೊಲಕ್ಕೆ ಕರೆಂಟ್ ಬರುತ್ತೆ ಅಂತ ನೀರು ಹಾಯಿಸಲು ಹೋಗಿ ನಮ್ಮ ರೈತರು ಹಾವು ಕಚ್ಚಿ, ಶಾಕ್ ಹೊಡೆದು ಸಾಯ್ತಾ ಇದಾರೆ.

ನಮಗೆಲ್ಲ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ 10 ನಿಮಿಷ ಪವರ್ ಕಟ್ ಆದ್ರೆ ಟ್ವಿಟರ್ (Twitter) ನಲ್ಲಿ ಬೆಸ್ಕಾಂ (BESCOM) ಗೆ ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಿ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡ್ತೀವಿ, “Work from home ಎಫೆಕ್ಟ್ ಆಗ್ತಾ ಇದೆ” ಅಂತ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಮಾಡ್ತೀವಿ. ಆದ್ರೆ ಯಾದಗಿರಿಯ ರೈತನಿಗೆ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡೋಕೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಫೋನು ಇಲ್ಲ, ಅವನ ಕೂಗು ವಿಧಾನಸೌಧದ ಎಸಿ ರೂಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಕೇಳಿಸೋದು ಇಲ್ಲ.

8. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ ನೀರಿಲ್ಲ: ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಜಾಗದಲ್ಲೇ ಜೀವಜಲದ ಬರ!

ಬರೀ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲ, ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೇನು ಗೊತ್ತಾ? ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಹನಿ ನೀರಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ನೀವು ನಂಬ್ತೀರಾ? ಹೌದು, ಇದು ನಂಬಲೇಬೇಕಾದ ಸತ್ಯ. ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಸಿಎಂ “300-ಬೆಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮಾಡ್ತೀವಿ, 1000 ಕೋಟಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ತರ್ತೀವಿ” ಅಂತ ಭರ್ಜರಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ರು.³⁰

ಆದ್ರೆ ಇವತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಡ್ಮಿಟ್ ಆಗಿರೋ ಬಡ ರೋಗಿಗಳು ಹೊರಗಡೆ ಹೋಗಿ ಬಾಟಲ್ ನೀರು (Bottled Water) ಕಾಸು ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.³¹ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿರೋ ಎರಡು ಆರ್.ಓ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಬರ್ತಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನ ಕೇಳಿದ್ರೆ, “ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಕಾಮಗಾರಿ ನಡೀತಾ ಇದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ ಮಾಡ್ಕೊಳ್ಳಿ, ನಾವು ಕ್ಯಾನ್ ವಾಟರ್ ಇಟ್ಟಿದ್ದೀವಿ” ಅಂತ ಹಸಿ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳ್ತಾರೆ.³¹

ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಎಷ್ಟು ಡೆಡ್ ಆಗಿದೆ ಅನ್ನೋದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಬರೋದು ಯಾರು? ದಿನಗೂಲಿ ಮಾಡೋ ಬಡವರು. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ 50-100 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ನೀರು ತರೋಕೆ ಆಗುತ್ತಾ? ರೋಗಿಗೆ ಮದ್ದು ಕೊಡುವ ಮುನ್ನ, ಕುಡಿಯೋಕೆ ಶುದ್ಧ ನೀರು ಕೊಡಕ್ಕಾಗದ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನಾವೇನು ಮಾಡೋಣ? ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಕೈ ತೊಳೆಯೋಕೂ ನೀರಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಯಾಕೆ ಇರಬೇಕು?

9. ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರದ ‘ಟೋಲ್ ಫ್ರೀ’ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಪೇಪರ್ ಪ್ಲಾನ್‌ಗಳು

ಬೇಸಿಗೆ ಶುರುವಾದ ತಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾಡೋ ಫಸ್ಟ್ ಕೆಲಸ ಅಂದ್ರೆ ಎಸಿ ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೀಟಿಂಗ್ ಮಾಡೋದು. ಆಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರೂಮ್ (Control Room) ಓಪನ್ ಮಾಡೋದು ಮತ್ತು ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್ (Helpline) ನಂಬರ್ ರಿಲೀಸ್ ಮಾಡೋದು.³² “ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಇದ್ರೆ, ಟೋಲ್ ಫ್ರೀ ನಂಬರ್‌ಗೆ ಕಾಲ್ ಮಾಡಿ, ನಾವು ನೋಡಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನ (Nodal Officers) ಅಪಾಯಿಂಟ್ ಮಾಡಿದ್ದೀವಿ, ಅವರು ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಸಾಲ್ವ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ” ಅಂತ ಪೇಪರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್ ಕೊಡ್ತಾರೆ.³³

ಇದೊಂದು ಶುದ್ಧ ನಾಟಕ ಬಾಸ್. ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ನೀರಿಲ್ಲ, ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗೆ ನೀರು ತುಂಬಿಸಲು ಸೋರ್ಸ್ ಇಲ್ಲ, ಆರ್.ಓ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಕೆಟ್ಟು ನಿಂತಿವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಜನ ಕಾಲ್ ಮಾಡಿದ ತಕ್ಷಣ ನೋಡಲ್ ಆಫೀಸರ್ ಏನ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ? ಮಾಯಾಮಂತ್ರ ಮಾಡಿ ನೀರು ತರ್ತಾರಾ? ಟೆಲಿಕಾಂ ಕಸ್ಟಮರ್ ಕೇರ್ (Customer Care) ತರಹ ಕಾಲ್ ರಿಸೀವ್ ಮಾಡಿ, “ನಿಮ್ಮ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಆಗಿದೆ, ಎರಡು ದಿನದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಕಳಿಸ್ತೀವಿ” ಅಂತಾರೆ. ಎರಡು ದಿನ ಬಿಟ್ಟು ಕೇಳಿದ್ರೆ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಬಂದಿಲ್ಲ ಅಂತಾರೆ.

ಸಮಸ್ಯೆ ಇರೋದು ಗ್ರೌಂಡ್ ಲೆವೆಲ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಆದ್ರೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಹಾಕೋ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಾ ಇವೆ. ಲಾಂಗ್-ಟರ್ಮ್ ಪ್ಲಾನ್ (Long-term plan) ಅನ್ನೋದು ಯಾವ ಸರ್ಕಾರದ ಡಿಕ್ಷನರಿಯಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತೆ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ಹರಿಯುತ್ತೆ.

10. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಮುಂಬೈಗೆ ‘ಗುಳೇ’ ಹೊರಟ ಜನ

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಜನರ ಪೇಷನ್ಸ್ (Patience) ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತೆ? ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರಿಗೆ ನಮ್ಮದೇ ಸರ್ಕಾರ ಮಲತಾಯಿ ಧೋರಣೆ ಮಾಡ್ತಾ ಇದೆ ಅನ್ನೋ ಭಾವನೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಬಲವಾಗ್ತಾ ಇದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಪಕ್ಕದ ತೆಲಂಗಾಣಕ್ಕೆ (Telangana) ಯಾವುದೇ ಕಂಡೀಷನ್ ಇಲ್ಲದೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡ್ತಾರೆ, ಆದ್ರೆ ನಮ್ಮದೇ ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಕಲಬುರಗಿ ರೈತರಿಗೆ ನೀರು ಕೇಳಿದ್ರೆ ರೂಲ್ಸ್ ಮಾತಾಡ್ತಾರೆ ಅನ್ನೋ ಆಕ್ರೋಶ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿದೆ.³⁴

ಏಪ್ರಿಲ್-ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 6 ಟಿಎಂಸಿ (TMC) ನೀರು ಬಿಡಬೇಕು ಅಂತ ರೈತರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಯಾದಗಿರಿ ಬಂದ್ (Bandh) ಮಾಡಿದ್ರು. ಆದ್ರೆ ಸಿಎಂ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಯ್ನಾ/ಉಜ್ಜನಿ ಡ್ಯಾಮ್‌ಗಳಿಂದ ನೀರು ಕೇಳಿ ಪತ್ರ ಬರೆದು, ಫೈನಲ್ ಆಗಿ ಭದ್ರಾ ಡ್ಯಾಮ್‌ನಿಂದ ಕೇವಲ 2 ಟಿಎಂಸಿ ನೀರು ಬಿಟ್ಟು ಇದನ್ನ ‘ಯುಗಾದಿ ಗಿಫ್ಟ್’ ಅಂತ ಕರೆದ್ರು.³⁴ ರೈತರ ಬೆಳೆ ಒಣಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕುಡಿಯೋಕೆ ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಪರದಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ 2 ಟಿಎಂಸಿ ನೀರು ಯಾವ ಮೂಲೆಗೆ ಸಾಲುತ್ತೆ?

ಇದೇ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ‘ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯ’ದ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಶುರುವಾಗಿದೆ. ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ರಾಜುಗೌಡ (Raju Gowda) ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಈ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗೆ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕಾ ಗಂಟೆ (Wake-up call).³⁴ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯ ಕೇಳೋದು ಯಾರಿಗೂ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ, ನಾವೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಕರುನಾಡಿನ ಮಕ್ಕಳು. ಆದ್ರೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಟ್ರೀಟ್ ಮಾಡ್ತಿರೋ ರೀತಿ ನೋಡಿದ್ರೆ, ಜನ ರೋಸಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅನ್ನೋದು ಕೇವಲ ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು, ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾ?

ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಬದುಕಲು ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾದಗಿರಿಯ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಪುಣೆ, ಮುಂಬೈ, ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ‘ಗುಳೇ’ (Gule / Migration) ಹೋಗ್ತಾ ಇದಾರೆ. ಊರಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯೋಕೆ ನೀರಿಲ್ಲ, ಕೃಷಿ ಮಾಡೋಕೆ ನೀರಿಲ್ಲ, ನರೇಗಾ (MNREGA) ಕೆಲಸ ಕೇಳಿದ್ರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ನಕಲಿ ಬಿಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಜನ ಏನ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ? ಇಡೀ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗುಳೇ ಹೋಗಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಭಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ (Brick kilns) ವರ್ಷಕ್ಕೆ 20,000 ರೂಪಾಯಿ ಕೂಲಿಗೆ ಜೀತದ ಆಳಿನ ತರಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತಾ ಇದಾರೆ.³⁵ “ಊರಲ್ಲಿ ಇದ್ರೆ ಇಡೀ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತೆ” ಅಂತ ಖಾನಾಪುರದ ಸೋಮಣ್ಣ ಮಲ್ಕಣ್ಣ ಹೇಳುವ ಮಾತು ನಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ದುರಂತದ ಕನ್ನಡಿ.³⁵ ನಾವು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ (Pan-India) ಲೆವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾವೇ ತೋಪು ಅಂತ ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ನಮ್ಮದೇ ಕನ್ನಡಿಗರು ಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅನ್ನೋದು ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನ ಸಂಗತಿ.

ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು (The Concluding Verdict)

ನೋಡಿ ಬಾಸ್, ಯಾದಗಿರಿಯ ಬೇಸಿಗೆ ಬರೀ ಋತುಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆ ಅಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೈಫಲ್ಯದ ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ (High-definition display). ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬಿಸಿಲು ಹೆಚ್ಚಾಗ್ತಾ ಇದೆ, ಅಂತರ್ಜಲ ಕುಸಿತಾ ಇದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಚರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನಷ್ಟು ದಪ್ಪ ಆಗ್ತಾ ಇದೆ.

ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ (Smart City), ಬುಲೆಟ್ ಟ್ರೈನ್ (Bullet Train), ಐಟಿ ಹಬ್ (IT Hub) ಅಂತ ಭಾಷಣ ಬಿಗಿಯುವ ಮುನ್ನ, ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಕುಡಿಯೋಕೆ ವಿಷವಿಲ್ಲದ ನೀರು, ರೈತನ ಪಂಪ್‌ಸೆಟ್‌ಗೆ ಕರೆಂಟ್ ಕೊಡೋಕೆ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನಮ್ಮದು. ಕೆರೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಲೀಕೇಜ್ ಸರಿಪಡಿಸದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೀರೆ ಉಡಿಸಿ ನರೇಗಾ ದುಡ್ಡು ಹೊಡೆಯುವ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಮೈಂಟೆನೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದೆ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಆರ್.ಓ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು, ಹೂಳು ತುಂಬಿದ ಕೆನಾಲ್‌ಗಳು, ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್‌ಗಳು—ಇದು ಯಾದಗಿರಿಯ ಇವತ್ತಿನ ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಆಗೋಗಿದೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ (Tax) ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನೂ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ; ನಮ್ಮ ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗ್ತಾ ಇದೆ? 1000 ಅಡಿ ಬೋರ್‌ವೆಲ್ ಕೊರೆದರೂ ಸಿಗದ ನೀರನ್ನು, ಟೋಲ್ ಫ್ರೀ ನಂಬರ್ ಕೊಟ್ಟು ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್ ಓಪನ್ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಸಿಗುತ್ತಾ? ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಯಾದಗಿರಿಗೆ ಬೇಕಿರೋದು ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲ, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಆದ ಲಾಂಗ್-ಟರ್ಮ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪ್ಲಾನ್.

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಇಂಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಕೆನಾಲ್‌ಗಳ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವುದು, ಕೆರೆಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಡೆಡ್ ಆಗಿರೋ ಆರ್.ಓ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೇಸ್—ಇದು ತಕ್ಷಣ ಆಗಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ. ಇದು ಆಗದೇ ಇದ್ದರೆ, ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾದಗಿರಿ ಮನುಷ್ಯರು ವಾಸಿಸಲು ನಾಲಾಯಕ್ ಆದ ‘ಡೆಡ್ ಝೋನ್’ ಆಗುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.

ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ. ನಾವು ಕೇವಲ ವೀಕೆಂಡ್ ಪಾರ್ಟಿ, ಟೆಕ್ಕಿ ಲೈಫ್, ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ, ನಮ್ಮದೇ ಕರುನಾಡಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನರಕ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮ ಜನರ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಲೇಬೇಕು. ಕನ್ನಡಿಗರೇ, ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯ ಮೀರಿದೆ!

Works cited

1. Climate Change in the Indian Mind, Spring 2025, accessed on March 5, 2026, https://climatecommunication.yale.edu/publications/climate-change-in-the-indian-mind-spring-2025/toc/3
2. Year-ender 2025: A recap of extreme weather events in Karnataka – Deccan Herald, accessed on March 5, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/year-ender-2025-a-recap-of-extreme-weather-events-in-karnataka-3839081
3. Yadgiri Climate Change Severity Score | 17-Years Analysis – AQI.in, accessed on March 5, 2026, https://www.aqi.in/in/climate-change/india/karnataka/yadgiri
4. Small Farmers Feeling Climate Change Heat Find Little Support From the State – Pakistan, accessed on March 5, 2026, https://reliefweb.int/report/pakistan/small-farmers-feeling-climate-change-heat-find-little-support-state
5. Beating the Heat Wave: Protecting Poultry in South Asia from 2024’s Scorching Temperatures – ZAGRO, accessed on March 5, 2026, https://www.zagro.com/beating-the-heat-wave-protecting-poultry-in-south-asia-from-2024-s-scorching-temperatures
6. KARNATAKA STATE HEAT WAVE ACTION PLAN 2024-25, accessed on March 5, 2026, https://heathealth.info/wp-content/uploads/Karnataka-heat-action-plan-.pdf
7. 91 Yadgir villages may face drinking water scarcity during summer months – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/92-yadgir-villages-may-face-drinking-water-scarcity-during-summer-months/article69322028.ece
8. Case Study 4 | PDF | Water | Groundwater – Scribd, accessed on March 5, 2026, https://www.scribd.com/document/892044733/case-study-4-1
9. Water Scarcity Ravages at Jenakere Village of Yadgir Taluk, People …, accessed on March 5, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=UzokkbilMlg
10. ಯಾದಗಿರಿ ದುರಂತ: ಆರೋ ಪ್ಲಾಂಟ್ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಬಡಪಾಯಿಗಳ ಬಲಿ! | Yadgir Contaminated Water | Suvarna News – YouTube, accessed on March 5, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=VO3a1m_qB7g
11. Report sought on Yadgir water contamination case | Bengaluru News – The Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/report-sought-on-water-contamination-case-in-yadgir/articleshow/98054797.cms
12. Yadgir Water Contamination: ಯಾದಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕಲುಷಿತ ನೀರು ಕುಡಿದು …, accessed on March 5, 2026, https://kannada.asianetnews.com/karnataka-districts/suspected-contaminated-water-leads-to-three-deaths-in-yadgir-gow/articleshow-r8d6h3g
13. Three dead after drinking ‘contaminated water’ in Yadgir district – Hindustan Times, accessed on March 5, 2026, https://www.hindustantimes.com/india-news/three-dead-after-drinking-contaminated-water-in-yadgir-district-101751915550134.html
14. ಸುರಕ್ಷಿತ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯಾಗಲಿ | drinking water – Vartha Bharati, accessed on March 5, 2026, https://www.varthabharati.in/sampaadakeeya/drinking-water-2117646
15. ಯಾದಗಿರಿ: ಜನತೆಗೆ ಮರೀಚಿಕೆಯಾದ ಶುದ್ಧ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು – Public TV, accessed on March 5, 2026, https://publictv.in/yadgir-people-demand-for-pure-drinking-water-as-they-are-supplied-water-mixed-with-drainage/
16. Lokayukta raps Karnataka government over defunct drinking water …, accessed on March 5, 2026, https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2025/Nov/12/lokayukta-raps-karnataka-government-over-defunct-drinking-water-units-in-yadgir-district
17. Karnataka Lokayukta B.S. Patil asks where is the development in Yadgir district, seeks explanation on use of government funds – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-lokayukta-bs-patil-asks-where-is-the-development-in-yadgir-district-seeks-explanation-on-use-of-government-funds/article70479362.ece
18. MNREGA Scam Exposed in Yadgir | ನ್ಯೂಸ್18 ವರದಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಪರಿಷತ್! – YouTube, accessed on March 5, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=NAsMIKhhHPc
19. Yadgir officials booked in Jal Jeevan Mission scam – SALAR NEWS, accessed on March 5, 2026, https://www.salarnews.in/state-news/details/45313
20. 3,000 crore Jal Jeevan Mission scam exposed – Indian National Congress, accessed on March 5, 2026, https://inc.in/congress-sandesh/aicc-diary/3-000-crore-jal-jeevan-mission-scam-exposed
21. Know how Jal Jeevan Mission will benefit over 700 rural habitations & 3 towns in Yadgiri, Karnataka – YouTube, accessed on March 5, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=149NRpJ7s6s
22. ZP officer inspects Jal Jeevan Mission works in Yadgir – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/zp-officer-inspects-jal-jeevan-mission-works-in-yadgir/article69838843.ece
23. Basavasagar dam reaches full capacity; all gates opened | Hubballi News – Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/basavasagar-dam-reaches-full-capacity-all-gates-opened/articleshow/122031057.cms
24. Farmers struggle with low water flow in Yadgir district | Hubballi News – Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/farmers-struggle-with-low-water-flow-in-yadgir-district/articleshow/111766854.cms
25. 4,000 cusec water wasted everyday in drought-hit Yadgir – Deccan Herald, accessed on March 5, 2026, https://www.deccanherald.com/india/karnataka/4000-cusec-water-wasted-everyday-in-drought-hit-yadgir-238887.html
26. Sparks, Smoke, Panic: Power Chaos In Karnataka Village Damages 100 Homes – NDTV, accessed on March 5, 2026, https://www.ndtv.com/india-news/sparks-smoke-panic-power-chaos-in-karnataka-village-damages-100-homes-8121006
27. Sparks, Smoke, Panic: Power Chaos In Karnataka Village Damages 100 Homes – YouTube, accessed on March 5, 2026, https://www.youtube.com/shorts/i-geqJZ0CYI
28. Massive Power Surge Wreaks Havoc In Karnataka Village, Damages 100 Homes – ABP Live, accessed on March 5, 2026, https://news.abplive.com/news/india/karnataka-electric-fault-massive-power-surge-wreaks-havoc-in-yadgir-village-damages-100-homes-1763944
29. ವಿದ್ಯುತ್ ಕಣ್ಣಾ ಮುಚ್ಚಾಲೆ: ಅನಧಿಕೃತ ಲೋಡ್ ಶೆಡ್ಡಿಂಗ್​ನಿಂದ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೈತರು ಕಂಗಾಲು – Kannada News | Farmers In Yadgir District Hit By Unauthorized Load shedding, accessed on March 5, 2026, https://tv9kannada.com/karnataka/yadagiri/farmers-in-yadgir-district-hit-by-unauthorized-load-shedding-rks-698242.html
30. CM announces new drinking water project for Yadgir – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/cm-announces-new-drinking-water-project-for-yadgir/article28104093.ece
31. ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹನಿ ನೀರಿಗೂ ಹಾಹಾಕಾರ; ಹಣಕೊಟ್ಟು ಬಾಟಲಿ ನೀರು ಖರೀದಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ – Kannada News | Water crisis in Yadgir District Hospital patient Demand to provide water facility kannada news, accessed on March 5, 2026, https://tv9kannada.com/karnataka/yadagiri/water-crisis-in-yadgir-district-hospital-patient-demand-to-provide-water-facility-kannada-news-ayb-855489.html
32. Yadgir ZP appoints nodal officers, sets up helplines to attend to complaints on drinking water issues – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/yadgir-zp-appoints-nodal-officers-sets-up-helplines-to-attend-to-complaints-on-drinking-water-issues/article70687861.ece
33. Control rooms and helpline centres opened in Yadgir to attend to drinking water crisis in the district – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/control-rooms-and-helpline-centres-opened-in-yadgir-to-attend-to-drinking-water-crisis-in-the-district/article69337321.ece
34. Kalyana Karnataka Water Crisis: Water crisis sparks protests …, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/water-crisis-sparks-protests-in-kalyana-karnataka-demand-for-separate-state/articleshow/119876395.cms
35. When summer comes, can migration be far behind? – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/when-summer-comes-can-migration-be-far-behind/article4526493.ece