ಬಿಡದಿಯಲ್ಲಿ ರೈತರ ಕಿಚ್ಚು : ಟೌನ್ ಶಿಪ್ ವಿರುದ್ದ ಹೋರಾಟ

ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಕಿಚ್ಚು

ಬಿಡದಿ-ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯೆ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೈತರು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿ ರಸ್ತೆ ತಡೆ ಮತ್ತು ಧರಣಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೨೬ರಂದು ಐದನೇ ದಿನದ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಂಚಾರ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಪೊಲೀಸರು, ಪ್ರತಿಭಟನಾ ನಿರತ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದರು. ರೈತರು ಹಾಕಿದ್ದ ಪೆಂಡಾಲ್ ಮತ್ತು ಟಾರ್ಪಾಲಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದ ಪೊಲೀಸರು, ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಎಳೆದಾಡಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ತುಂಬಿ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಪೊಲೀಸ್ ಭವನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಇದು ಅನ್ನದಾತರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವ ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.  

ಪೊಲೀಸ್ ಭವನದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರು, ತಾವು ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳಂತೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದರು. ಹತಾಶರಾದ ಅನೇಕ ರೈತರು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಭಿಕ್ಷುಕರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಬದಲು ತಮಗೆ ‘ದಯಾಮರಣ’ ಕರುಣಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಆಳವಾದ ನೋವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡರು. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಯಶವಂತ್ ವಿ. ಗುರುಕರ್ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ ರೋಹನ್ ಜಗದೀಶ್ ಅವರು ಸಂಧಾನಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಛಲ ಬಿಡದ ರೈತರು ಲಿಖಿತ ಆದೇಶವಿಲ್ಲದೆ ಜಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದರು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹೇಗೆ ತೀವ್ರ ಮಾನವೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.  

ಹೆಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ದಿಢೀರ್ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಡೆಡ್‌ಲೈನ್

ಘಟನೆಯ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಜೆಡಿಎಸ್ ಯುವ ಘಟಕದ ನಾಯಕ ನಿಖಿಲ್ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಎ. ಮಂಜುನಾಥ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಪೊಲೀಸ್ ಭವನಕ್ಕೆ ದೌಡಾಯಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಹೆಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರ ವಾಗ್ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಬಟ್ಟೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ಪೊಲೀಸರು ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಂಡಾಗ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ‘ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ’ನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿ ರೈತರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ದೌರ್ಜನ್ಯವು ದೈವದ್ರೋಹಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ರಾಕ್ಷಸೀ ಕೃತ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಜರಿದರು.  

ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಎಸ್. ಪಿ. ರೋಹನ್ ಜಗದೀಶ್ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಡಿಐಜಿಪಿ ಗಿರೀಶ್ ಅವರಿಗೂ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಖಡಕ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ರವಾನಿಸಿದರು. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯವೆಸಗಿದ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಒಳಗೆ ಸಸ್ಪೆಂಡ್ ಮಾಡಬೇಕು, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ಹತ್ತರಿಂದ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಉಗ್ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವರು ಗುಡುಗಿದರು. ಬಳಿಕ, ರೈತರಿಗೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಬಿಡದಿಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ರೈತರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೋರಾಟವೊಂದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ನಾಯಕರ ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಅದು ಹೇಗೆ ಬೃಹತ್ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.  

ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಸಮಗ್ರ ಉಪನಗರ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕನಸೋ, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಜಾಲವೋ?

ಗ್ರೇಟರ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್ (ಜಿಬಿಐಟಿ) ಯೋಜನೆಯು ಮೂಲತಃ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾದರೂ, ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನನೆಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ. ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರ ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರದ ಆರುನೂರ ಐವತ್ತು ಎಕರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ‘ಎಐ’ ಆಧಾರಿತ ನಗರವನ್ನು ‘ವರ್ಕ್-ಲಿವ್-ಪ್ಲೇ’ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಕನಸು ಇದಾಗಿದೆ. ಮೂರುನೂರು ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಕಾರಿಡಾರ್, ತೊಂಬತ್ತು ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  

ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ರಾಮನಗರ ಮತ್ತು ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಸಾವಿರದ ನಾಲ್ಕುನೂರ ಎಂಬತ್ತೊಂದು ಎಕರೆ ಭೂಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿ ಮೂರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಐದುನೂರ ಹದಿನೆಂಟು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜೂನ್ ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೈತರಿಗೆ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪೂಲಿಂಗ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ನಲವತ್ತರಿಂದ ಐವತ್ತರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ನಿವೇಶನವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಥವಾ ಭಾರಿ ಮೊತ್ತದ ನಗದು ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.  

(ಮೂಲ: ಸರ್ಕಾರದ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು)  

ಭೂಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಶೇಕಡಾ ಹತ್ತರಷ್ಟು ಪರಿಹಾರ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರೈತರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆತಂಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸದೆ, ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯದೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಜಮೀನನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ನಗರೀಕರಣದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರು ಇದನ್ನು ‘ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮಾಫಿಯಾ’ದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಕಾಪಾಡುವ ಹುನ್ನಾರ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  

ಬೆದರಿದ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ: ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಹಾರ

ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಂಜರು ಭೂಮಿ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಬೈರಮಂಗಲ, ಕಂಚುಗಾರನಹಳ್ಳಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಲೆನಾಡನ್ನು ನಾಚಿಸುವಂತಹ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಫಲವತ್ತಾದ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ರೈತರು ಕೇವಲ ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಎಂಭತ್ತಮೂರು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಅಡಿಕೆ ಮರಗಳು, ಎಂಭತ್ತೇಳು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾವಿನ ಮರಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂರು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಬಾಳೆ ಗಿಡಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿವೆ. ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದ ರಾಮನಗರಕ್ಕೆ ಈ ಭಾಗದಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಷ್ಮೆ ಗೂಡುಗಳು ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.  

ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಈ ಭಾಗದ ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ. ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಹಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಅಂದಾಜು ಆರು ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ಹಾಲು ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ನಿಶ್ಚಿತ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಲಿದೆ.  

ಇಲ್ಲಿರುವ ಶೇಕಡಾ ಎಂಭತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಹಿಡುವಳಿದಾರರಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಎಕರೆಯಿಂದ ಎರಡು ಎಕರೆ ಜಮೀನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪರಿಹಾರವು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ‘ಪರಿಹಾರದ ವಿಪರ್ಯಾಸ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕಗಂಟಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಹಣವು ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಖರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ತಲೆತಲಾಂತರದಿಂದ ನಿರಂತರ ಆದಾಯ ತರುವ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯು ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಶಾಶ್ವತ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಳವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭದ್ರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ರೈತರು “ನಮಗೆ ಹಣ ಬೇಡ, ನಮ್ಮ ಮಣ್ಣು ಬೇಕು” ಎಂದು ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  

ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಆತಂಕ

ಬಿಡದಿ ‘ಟೌನ್‌ಶಿಪ್’ ಯೋಜನೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯವೂ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ ನೀರು ನೇರವಾಗಿ ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಬೈರಮಂಗಲ ಕೆರೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದು, ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂತರ್ಜಲ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಬೈರಮಂಗಲ ಕೆರೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರುನೂರ ತೊಂಬತ್ತೊಂದು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ನೂರು ಎಂಎಲ್‌ಡಿ (MLD) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೊಸ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ (STP) ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ.  

ಆದರೆ, ‘ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮಲೆನಾಡು’ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ಸೌಂದರ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನದಿಯ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯದೆ, ಕೇವಲ ಬೈರಮಂಗಲ ಕೆರೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ವಿಷಪೂರಿತ ನೀರನ್ನು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕನಕಪುರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹರಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ತಂತ್ರವು ಅನ್ಯಾಯದ ಪರಮಾವಧಿ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೆಡೆ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿದು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ನೈಜ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುವ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ ಯತ್ನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪರಿಸರ ದ್ರೋಹವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.  

ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಪಾದಯಾತ್ರೆಗಳ ಕದನ

ಈ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ವಿವಾದವು ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳಾದ ಜೆಡಿಎಸ್-ಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ನಡುವಿನ ನೇರ ಹಣಾಹಣಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಡಿಎಸ್ ಯುವ ಘಟಕದ ನಾಯಕ ನಿಖಿಲ್ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೈರಮಂಗಲದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಫ್ರೀಡಂ ಪಾರ್ಕ್‌ವರೆಗೆ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ಬೃಹತ್ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಕಣಿಮಿಣಿಕೆ ಟೋಲ್ ಬಳಿ ಪಾದಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪೊಲೀಸರು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ನಡುವೆ ಹೈಡ್ರಾಮಾ ನಡೆದಿತ್ತು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಹೆಚ್. ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡರು ಮತ್ತು ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ ಆರ್. ಅಶೋಕ್ ಕೂಡ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು, ರೈತರ ಜಮೀನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದರು.  

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ. ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅವರು ಬಲವಂತದ ಭೂಸ್ವಾಧೀನದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. “ಯಾವುದೇ ರೈತರಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಒಂದಿಂಚು ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಶೇಕಡಾ ಎಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಎಂಭತ್ತರಷ್ಟು ರೈತರು ಭೂಮಿ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದು, ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಜಮೀನು ನೀಡುವವರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಲಾಗುವುದು” ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಬಲವಂತವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಲಿಖಿತ ಆದೇಶ ನೀಡುವಂತೆ ರೈತರು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಬಾಯಿಮಾತಿನ ಭರವಸೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲ. ಇದೇ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಸಿಎಂ ಡಿ. ಕೆ. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ನಡುವೆ ಪತ್ರ ಸಮರವೂ ನಡೆದಿದ್ದು, ವಿಧಾನಸೌಧದ ಬದಲು ರೈತರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲೇ ಬಹಿರಂಗ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಲಿ ಎಂದು ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ್ದರು.  

ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಸಮರ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿ ರಚನೆ

ರೈತರ ಸತತ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ, ಯೋಜನೆಯ ಸಾಧಕ-ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನಿವೃತ್ತ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಗುಹನಾಥನ್ ನರೇಂದರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸದಸ್ಯರ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ನಿವೃತ್ತ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಎಸ್.ವಿ. ರಂಗನಾಥ್, ನಿವೃತ್ತ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಎಸ್.ಆರ್. ಉಮಾಶಂಕರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನ ಕುಮಾರ್ ಈ ಸಮಿತಿಯ ಇತರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಅಪನಂಬಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಮಿತಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.  

ಕಾನೂನು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೈತರಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಜಯ ಲಭಿಸಿದೆ. ಜುಲೈ ಹದಿಮೂರರಂದು ಮಂಡಲಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭೂಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲು ಬಂದಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪೊರಕೆ ಹಿಡಿದು ತಡೆದಿದ್ದ ಆರು ಮಂದಿ ರೈತರ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸರು ‘ಕೊಲೆ ಯತ್ನ’ದಂತಹ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ರೈತರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್, ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲು ಬಂದಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನದ ಚಾಲಕನಿಂದ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟು ತನಿಖೆಗೆ ಮಧ್ಯಂತರ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ನೀಡಿದೆ.  

ಇದಲ್ಲದೆ, ನಿವೃತ್ತ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿ. ಗೋಪಾಲಗೌಡ ಅವರು ರೈತರ ಪರವಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಬಹಿರಂಗ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಸಾವಿರದ ಹದಿಮೂರರ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದ ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ’ವನ್ನು (SIA) ತಪ್ಪಿಸುವ ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದ, ಈ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ (KUDA) ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ತಂದು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿರುವುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಅವರು ಷರಾ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ತೊಡಕಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ.  

ಮುಂದೇನಾಗಲಿದೆ?

ಬಿಡದಿ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್ ಯೋಜನೆಯು ಇದೀಗ ಕೇವಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಇದು ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರ, ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಬಹುಕೋನೀಯ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಲಿವೆ:

೧. ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲಿನ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮ: ರೈತರ ಮೇಲೆ ದೌರ್ಜನ್ಯವೆಸಗಿದ ಪೊಲೀಸರ ಅಮಾನತಿಗೆ ಹೆಚ್. ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ನೀಡಿರುವ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಡೆಡ್‌ಲೈನ್ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರವು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಹೆದ್ದಾರಿ ಬಂದ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉಗ್ರ ಹೋರಾಟ ಭುಗಿಲೇಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.
೨. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ವರದಿ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಆದೇಶ: ಜಸ್ಟಿಸ್ ಗುಹನಾಥನ್ ನರೇಂದರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮಿತಿಯು ಸಲ್ಲಿಸಲಿರುವ ವರದಿಯು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅಳಿವು-ಉಳಿವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಲವಂತದ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸರ್ಕಾರದ ಮೌಖಿಕ ಭರವಸೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಲಿಖಿತ ಆದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುವವರೆಗೂ ರೈತರು ಹೋರಾಟ ಕೈಬಿಡುವ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ.
೩. ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಮಾನ: ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಅರ್ಜಿಗಳ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಲಿದೆ. ‘ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ’ ನಡೆಸದೆ ಹೊರಡಿಸಿರುವ ಆದೇಶ ರದ್ದಾದರೆ, ಇಡೀ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಭಾರಿ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಲಿದೆ.
೪. ನಿರಂತರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘರ್ಷ: ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ‘ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರ್ಸಸ್ ಅನ್ನದಾತ’ ಎಂಬ ವಿಷಯವು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಲಿದ್ದು, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿದೆ.

ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ನಗರ ತಲೆಎತ್ತಿದರೂ, ಅದು ನೈಜ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಿಡದಿ ಹೋರಾಟ ಸಾರುತ್ತಿರುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಮೂಲಗಳು

1. https://karnataka.thefederal.com/category/state/byramangala-farmers-protest-police-action-hd-kumaraswamy-attack-257269

2. https://tv9kannada.com/karnataka/ramanagara/bidadi-farmers-protest-intensifies-hd-kumaraswamy-visits-site-demands-suspension-of-police-personnel-1243001.html

3. https://www.vijayavani.net/district/bengalurudakshina/police-detained-farmers-in-bidadi

4. ಬಿಡದಿ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ ಜಟಾಪಟಿ | ಹಳೇ ಹೆದ್ದಾರಿ ತಡೆದು ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ – ಪೊಲೀಸರೊಂದಿಗೆ ವಾಗ್ವಾದ; ಕಟ್ಟೆಯೊಡೆದ ಆಕ್ರೋಶ

5. ಬಿಡದಿ ರೈತರ ಉಪವಾಸ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ – ಎಸ್‌ಪಿ, ಐಜಿಗೆ ಹೆಚ್‌ಡಿಕೆ ತರಾಟೆ

6. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/bidadi-township-farmers-begin-a-fast-hd-kumaraswamy-lashes-out-karnataka-monstrous-government/articleshow/134393781.cms

7. https://www.vijayavani.net/district/bengalurudakshina/police-detained-farmers-in-bidadi

8. https://kannada.asianetnews.com/karnataka-districts/bidadi-township-final-notification-for-land-acquisition-of-498-acres-in-3-out-of-9-villages-mrq/articleshow-g2gf48k

9. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/bidadi-township-project-government-issues-final-notification-for-acquisition-of-518-acres-of-land-in-3-villages-how-much-compensation/articleshow/131680670.cms

10. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/bidadi-township-project-government-issues-final-notification-for-acquisition-of-518-acres-of-land-in-3-villages-how-much-compensation/articleshow/131680670.cms

11. https://www.facebook.com/iamNikhilGowda/posts/%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%A6%E0%B2%BF-%E0%B2%9F%E0%B3%8C%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B3%8D-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B2%BF-%E0%B2%AC%E0%B3%83%E0%B2%B9%E0%B2%A4%E0%B3%8D-%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%AD%E0%B3%82%E0%B2%AE%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%81%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B2%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%B0-/1618756289615275/

12. https://karnataka.thefederal.com/category/karnataka/bidadi-township-project-dkeshi-dodda-gowdas-fight-farmers-woes-under-fear-of-land-acquisition-what-is-township-planning-game-209541

13. https://karavalimaruta.com/5-%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%A6%E0%B2%BF-%E0%B2%B9%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%AA%E0%B3%8A/

14. https://tv9kannada.com/karnataka/ramanagara/bidadi-farmers-protest-intensifies-hd-kumaraswamy-visits-site-demands-suspension-of-police-personnel-1243001.html

15. https://karavalimaruta.com/5-%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%A6%E0%B2%BF-%E0%B2%B9%E0%B3%8B%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%AA%E0%B3%8A/

16. https://tv9kannada.com/karnataka/ramanagara/bidadi-farmers-protest-intensifies-hd-kumaraswamy-visits-site-demands-suspension-of-police-personnel-1243001.html

17. https://kannada.timesnownews.com/news/four-peoples-committee-formed-to-study-bidadi-township-project-issue-article-155950769

18. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/bidadi-township-farmers-begin-a-fast-hd-kumaraswamy-lashes-out-karnataka-monstrous-government/articleshow/134393781.cms

19. https://eekshana.com/bidadi-township-farmers-hunger-strike-protest-farmers-hospitalized/

20. https://newsfirstprime.com/bengaluru/bidadi-township-row-karnataka-forms-panel-under-retired-hc-judge-to-review-project-12243647

21. https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/farmers-protesting-bidadi-township-project-detained-after-road-blockade/article71510101.ece

22. https://www.thenewsminute.com/karnataka/karnataka-forms-ex-chief-justice-led-panel-to-review-bidadi-township

23. https://www.thenewsminute.com/karnataka/bidadi-township-50-60-farmers-detained-during-indefinite-hunger-strike

24. https://www.indiatoday.in/cities/story/karnataka-govt-appoints-retired-chief-justice-led-panel-to-review-bidadi-township-2966870-2026-08-09

25. https://www.thenewsminute.com/karnataka/bidadi-township-50-60-farmers-detained-during-indefinite-hunger-strike

26. Fertile Lands for a Sterile Project: Report on Bidadi AI City

27. From resting place to industrial hub: The changing face of Bidadi

28. https://peoplesdispatch.org/2026/05/19/we-will-give-our-chest-to-your-bullets-but-will-not-cede-an-inch-of-our-land-farmers-resist-city-expansion-in-southern-india/

29. ‘Give us poison instead’: Inside the 460-day protest against Bidadi AI township championed by CM DK Shivakumar

30. AI city vs agriculture: Farmers rally against government’s 9,000-acre Bidadi township project

31. Fertile Lands for a Sterile Project: Report on Bidadi AI City

32. https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/cover-story/the-vegetables-you-eat-are-poisonous/articleshow/57925533.cms

33. Byramangala lake set for revival as Karnataka clears Rs 391 crore rejuvenation plan

34. https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/391-crore-byramangalareservoir-reboot-plan-of-karnataka-government-ignores-root-causes-polluting-vrishabhavati-river-in-bengaluru-report/article70738320.ece

35. https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/blocking-sewage-restoring-water-how-bengaluru-is-reviving-byramangala-lake/photostory/126054535.cms

36. Study questions ₹391-crore reboot of Byramangala Lake amid Vrishabhavathi pollution

37. https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/karnataka-to-establish-greater-bengaluru-integrated-township-indias-first-ai-powered-city-at-bidadi-10230848/

38. State of the Vrishabhavathi River (2016 – 2025)

39. https://www.etvbharat.com/kn/state/bidadi-township-project-cm-dk-shivakumar-invites-union-minister-hd-kumaraswamy-for-discussion-kas26062300461

40. *ದೌರ್ಜನ್ಯ ಎಸಗಿದ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸಸ್ಪೆಂಡ್ ಮಾಡಿ; ಎರಡು ದಿನದ ಡೆಡ್ ಲೈನ್ ಕೊಟ್ಟ HDK*

41. https://www.vijayavani.net/news/state/bidadi-township-dispute-letter-exchange-between-the-two-leaders

42. https://www.vijayavani.net/news/state/bidadi-township-dispute-letter-exchange-between-the-two-leaders

43. Karnataka High Court Stays Probe Against Farmers In Bidadi Township Survey Row

44. https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/bidadi-project-probe-against-protesting-farmers-halted/articleshow/133518634.cms

45. https://newsfirstprime.com/bengaluru/bidadi-township-land-acquisition-karnataka-govt-tells-hc-it-will-place-award-before-court-12435005

46. https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/after-540-days-of-protests-karnataka-cm-invites-those-opposing-bidadi-township-for-talks/article71388195.ece

47. https://web.matrixnews.in/news/N1391c57c008a5ba6bc67bb03a7412fab

48. https://www.facebook.com/powertvnews/posts/bidadi-township-protest-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%A6%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%B0%E0%B2%A3-%E0%B2%AA%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0-%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%A6-%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A4%E0%B2%B0%E0%B3%81bidaditownship-ch/1633081852186674/

49. https://tv9kannada.com/karnataka/ramanagara/bidadi-farmers-protest-intensifies-hd-kumaraswamy-visits-site-demands-suspension-of-police-personnel-1243001.html

50. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/jds-padayatra-today-aug-9-against-bidadi-township-a-38-km-walk-from-bairamangala-to-freedom-park-bengaluru/articleshow/133061562.cms

51. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/jds-padayatra-today-aug-9-against-bidadi-township-a-38-km-walk-from-bairamangala-to-freedom-park-bengaluru/articleshow/133061562.cms

52. https://vijaykarnataka.com/news/karnataka/jds-padayatra-against-bidadi-town-ship-project/articleshow/133100311.cms

53. https://vijaykarnataka.com/news/karnataka/jds-padayatra-against-bidadi-town-ship-project/articleshow/133100311.cms

54. https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/retired-sc-judge-gopala-gowda-terms-bidadi-township-notification-void/article71258852.ece

55. https://theprint.in/india/committee-to-review-gbit-project-no-forcible-land-acquisition-karnataka-cm-shivakumar/2987289/

56. https://salarnews.in/state-news/details/49286

57. https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2026/Aug/08/bidadi-township-plan-unconstitutional-gbda-unlawful-justice-gopala-gowda-panel

58. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/protest-against-bidadi-township-hd-kumaraswamy-intervenes-farmers-end-hunger-strike/articleshow/134508245.cms

59. https://www.kannadaprabha.in/karnataka-news/efforts-by-the-dc-and-sp-to-persuade-the-farmers-fail/articleshow-qahr92m

60. https://www.kannadaprabha.in/karnataka-news/farmers-hold-massive-protest-against-bidadi-township/articleshow-decz332

61. https://vijaykarnataka.com/news/ramanagara/protest-against-bidadi-township-hd-kumaraswamy-intervenes-farmers-end-hunger-strike/articleshow/134508245.cms

Subscribe to Our Newsletter

Stay updated with the latest stories and articles.

Name *

First

Last

Name Email

Email *

Submit