ಚಿಗರಿ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್: ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯ ಸಕ್ಸಸ್ ಸ್ಟೋರಿಯೋ ಅಥವಾ ನಮ್ಮೂರ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನರಕವೋ? ಒಂದು ಅನ್‌ಫಿಲ್ಟರ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್

ಚಿಗರಿ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್: ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯ ಸಕ್ಸಸ್ ಸ್ಟೋರಿಯೋ ಅಥವಾ ನಮ್ಮೂರ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನರಕವೋ? ಒಂದು ಅನ್‌ಫಿಲ್ಟರ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್

ನಮಸ್ಕಾರ ಕನ್ನಡಿಗರೇ. ಇವತ್ತು ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ ಮಾತಾಡೋಕೆ ಹೊರಟಿರೋ ವಿಷಯ ನಮ್ಮ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಅವಳಿ ನಗರಗಳಾದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಬಗ್ಗೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಅಂದ್ರೆ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಹಬ್, ಧಾರವಾಡ ಅಂದ್ರೆ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಚರಲ್ ಮತ್ತು ಎಜುಕೇಷನ್ ಹಬ್. ಈ ಎರಡು ಊರುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ದಿನಾಲೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ ಓಡಾಡ್ತಾರೆ. ನಮ್ಮ ಐಟಿ ಆಫೀಸ್ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್, ಕೋರ್ಟ್ ಲಾಯರ್‌ಗಳು, ಮಾರ್ಕೆಟ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ೨೨.೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಪಿಬಿ ರೋಡ್ (PB Road) ಮೇಲೆ ಅಪ್ ಅಂಡ್ ಡೌನ್ ಮಾಡಲೇಬೇಕು.¹

ಈ ಓಡಾಟನ ಸ್ಮೂತ್ ಮಾಡೋಕೆ, ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡೋಕೆ, ಊರನ್ನ ‘ಸ್ಮಾರ್ಟ್’ ಮಾಡೋಕೆ ಅಂತ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ತಂದಿದ್ದೇ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಬಸ್ ರ್‍ಯಾಪಿಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (HD-BRTS), ಅಂದ್ರೆ ನಾವು-ನೀವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯೋ ನಮ್ಮ ‘ಚಿಗರಿ’ ಬಸ್ಸುಗಳು. ಒಂದು ಕಡೆ ಎಸಿ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂತು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಇಲ್ಲದೆ ಝೂಮ್ ಅಂತ ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ಹೋಗೋ ಟೆಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಇದೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಸಕ್ಸಸ್ ಸ್ಟೋರಿ. ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಡತದಲ್ಲಿ, ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೆವೆಲ್ ಸಾಧನೆ. ಆದ್ರೆ, ಅದೇ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬೈಕ್, ಆಟೋ, ಕಾರು ತಗೊಂಡು ಧೂಳು-ಗುಂಡಿ-ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳೋ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ, ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣದಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನಾಧಾರವಾದ ಅಂಗಡಿ ಮುಂಗಟ್ಟುಗಳನ್ನ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಮಂದಿಗೆ, ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಒಂದು ಅಕ್ಷರಶಃ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನರಕ.

ಈ ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಯ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನಮ್ಮ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಅರ್ಬನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (Urban Planning) ಮುಖವಾಡವನ್ನೇ ಕಳಚಿ ಹಾಕಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ವರ್ಕ್ ಆಗ್ತಿದ್ಯಾ? ಅಥವಾ ಇದೊಂದು ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಯಡವಟ್ಟಾ? ಬನ್ನಿ, ಒಬ್ಬ ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡಿಗನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಫಿಲ್ಟರ್ ಇಲ್ಲದೆ ಇದರ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಟಮ್ ಮಾಡೋಣ.

ದಿ ಬಿಗ್ ಡ್ರೀಮ್: ೯೭೦ ಕೋಟಿಯ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ‘ಚಿಗರಿ’ಯ ಜನ್ಮ

೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಈ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಶುರುವಾದಾಗ, ನಮ್ಮ ಜನರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದ ಕನಸು ತುಂಬಾನೇ ದೊಡ್ಡದಿತ್ತು. ನಾವೆಲ್ಲಾ ಏನೋ ದೊಡ್ಡ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆಗುತ್ತೆ, ನಮ್ಮ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಷ್ಟಗಳೆಲ್ಲಾ ತೀರಿಹೋಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ವಿ. ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ (SUTP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮಧ್ಯೆ ೨೨.೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಬಸ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡೋ ಪ್ಲಾನ್ ರೆಡಿ ಆಯ್ತು.¹ ಸುಮ್ಮನೆ ದುಡ್ಡಿನ ಲೆಕ್ಕ ನೋಡಿ; ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ (GEF), ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ JNNURM ಸ್ಕೀಮ್, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ₹೯೭೦.೮೭ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ (ಅಥವಾ ೧೧೭.೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್‌ಡಿ) ಫಂಡ್ ಮಾಡಿದ್ರು.¹

ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರೈವೇಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಬಿಟ್ಟು ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡೋದು, ಅಂದ್ರೆ ಮೋಡಲ್ ಶಿಫ್ಟ್ (Modal Shift) ಮಾಡೋದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಆಗಿತ್ತು. ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧.೭೫ ಲಕ್ಷ ಜನ ಈ ರೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡ್ತಾರೆ, ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಇದೊಂದು ವರದಾನ ಆಗುತ್ತೆ ಅನ್ನೋದು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.¹

ಮೂಲ: ಎಚ್‌ಡಿ-ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್.⁴

ಇದು ಕೇವಲ ರಸ್ತೆ ಕಟ್ಟೋ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಿವಿಲ್ ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ (೩೫%) ಮತ್ತು ಜಾಗ ಅಕ್ವೈರ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಕೆ (೩೭%) ಅಂತ ಬಜೆಟ್‌ನ ಬಹುಪಾಲು ದುಡ್ಡು ಖರ್ಚಾಯ್ತು.⁴ ಕೊನೆಗೂ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಅಫಿಷಿಯಲ್ ಆಗಿ ನಮ್ಮ ಜನರಿಗೆ ಓಪನ್ ಆಯ್ತು.⁴ ಇವರ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್, ಡಿಸೈನ್ ನೋಡಿ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ "ಬೆಸ್ಟ್ ಮಾಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಅವಾರ್ಡ್" ಕೂಡ ಸಿಕ್ತು.⁵ ಈ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಜನರಿಗೂ ಒಂಥರಾ ಹೆಮ್ಮೆ ಅನಿಸಿತ್ತು. ಆದ್ರೆ ಈ ಹೆಮ್ಮೆ ಎಷ್ಟು ದಿನ ಉಳಿಯುತ್ತೆ ಅನ್ನೋದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಚಿಗರಿ ಒಳಗಡೆ ಕೂತವರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗ: ದ ಸಕ್ಸಸ್ ಸ್ಟೋರಿ

ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫ್ಲಾಪ್ ಅಂತ ನಾನು ಹೇಳಲ್ಲ. ಚಿಗರಿ ಬಸ್ಸಿನ ಒಳಗಡೆ ಹತ್ತಿ ಕೂತವರಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಇದೊಂದು ಸ್ವರ್ಗ. ಒಂದು ರಿಪೋರ್ಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೨೨ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ೯೬ ಬಸ್ಸುಗಳು, ದಿನಕ್ಕೆ ೧೧೦೦ ಟ್ರಿಪ್ಸ್ ಮಾಡ್ತಾ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೨೧.೩೩ ಮಿಲಿಯನ್ ರೈಡ್ಸ್ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಮಾಡಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ ೪.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್‌ಡಿ ರೆವೆನ್ಯೂ ಜನರೇಟ್ ಮಾಡಿವೆ.⁴

ನಮ್ಮ ಐಟಿ ಆಫೀಸ್ ಹುಡುಗರು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್, ಮತ್ತು ದಿನಾಲೂ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗೋ ಜನರಿಗೆ ಈ ಬಸ್ಸುಗಳು ಟೈಮ್ ಉಳಿಸ್ತಿವೆ. ಮೊದಲೆಲ್ಲಾ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ೧ ಗಂಟೆ ಬೇಕಿತ್ತು. ಈಗ ಚಿಗರಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೩೫ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಮಲ್ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೫೫ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಆರಾಮಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು.⁶ ೩ ನಿಮಿಷಕ್ಕೊಂದು ಬಸ್ ಸಿಗುತ್ತೆ.⁶

• ರೈಡರ್ಶಿಪ್ (Ridership): ಪ್ರತಿದಿನ ೧ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಇದರಲ್ಲಿ ಓಡಾಡ್ತಾರೆ.⁷
• ಜನರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (Public Sentiment): ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್ ಸರ್ವೇ (Passenger Perception Survey) ಪ್ರಕಾರ, ಜನರು ಸ್ಟಾಫ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್, ಬಸ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ, ಸೇಫ್ಟಿ, ಮತ್ತು ಕ್ಲೀನ್‌ಲಿನೆಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಹ್ಯಾಪಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.⁹ ೫೫% ಜನ ಕ್ಯಾಶ್ ಬಳಸಿದ್ರೆ, ೪೫% ಜನ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಬಳಸ್ತಾರೆ.⁹
• ಮಹಿಳೆಯರ ಸೇಫ್ಟಿ: ಎಸಿ ಬಸ್ಸುಗಳು, ಕ್ಲೀನ್ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಗಾರ್ಡ್‌ಗಳಿರೋದ್ರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಸೇಫ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಆಪ್ಷನ್ ಆಗಿದೆ.¹⁰

ಆದ್ರೆ, ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಶುರುವಾಗೋದೇ ನೀವು ಬಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಚೆ ಬಂದು, ರೋಡ್ ಮೇಲೆ ಬೈಕ್ ಅಥವಾ ಕಾರ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಮಾಡಿದಾಗ!

ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಹಾಕಿದ ರಸ್ತೆಗಳು: ಚಿಗರಿಗೆ ರಾಜಮಾರ್ಗ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ನರಕ

ಈ ಇಡೀ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ಕಾರಣ ಆಗಿರೋದೇ ಇದರ ಡಿಸೈನ್. ೨೨.೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ೧೮.೮೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ "ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಲೇನ್" (Dedicated BRTS lanes) ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂದ್ರೆ ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಹಾಕಿ, ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ತರಹ ಕೇವಲ ಚಿಗರಿ ಬಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ರಿಸರ್ವ್ ಮಾಡಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.⁴

ಇನ್ನು ಪ್ರೈವೇಟ್ ಬಸ್ಸುಗಳು, ಕಾರು, ಬೈಕ್, ಲಾರಿ ಮತ್ತು ಆಟೋಗಳಿಗೆ ಓಡಾಡೋಕೆ "ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಲೇನ್" (Mixed Traffic Lane – MTL) ಅಂತ ಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.¹¹ ಇಲ್ಲೇ ಅಸಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನರಕ ಶುರುವಾಗೋದು. ಈ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಲೇನ್‌ಗಳ ಮೇಂಟೆನೆನ್ಸ್ (maintenance) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಬಂದ್ರೆ ಸಾಕು, ಈ ಲೇನ್‌ಗಳು ನರಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗ್ತವೆ. ವಾಟರ್ ಲಾಗಿಂಗ್ (Water logging) ಸಮಸ್ಯೆ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಇದೆ.¹² ರಸ್ತೆಗಳು ಗುಂಡಿ ಬಿದ್ದಿವೆ, ಮ್ಯಾನ್‌ಹೋಲ್ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕವರ್‌ಗಳು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಅಡಿ ಕುಸಿದುಹೋಗಿವೆ.¹¹

ಒಂದ್ಸಲ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ನಮ್ಮೂರ ಟೂ-ವೀಲರ್ ಸವಾರರು, ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ಟೆನ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಗೋ ಜನ ಈ ಗುಂಡಿ ಬಿದ್ದ ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಬೆನ್ನು ಮೂಳೆ ಮುರಿದುಕೊಳ್ಳೋ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಎಚ್‌ಡಿ-ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಲೇನ್ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡೋಕೆ ಅಂತ ₹೬ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಪ್ರಪೋಸಲ್ ಕಳಿಸಿದ್ರೂ, ಫಂಡ್ಸ್ ರಿಲೀಸ್ ಆಗಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಬೇಸಿಕ್ ರಿಪೇರಿ ಕೆಲಸನೂ ನಡೆದಿಲ್ಲ.¹¹

ವಿಪರ್ಯಾಸ ಅಂದ್ರೆ, ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಎಂಎಲ್‌ಎಗಳು, ವಿಐಪಿಗಳು, ಡಿಸಿಗಳು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕಾರುಗಳು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಇಲ್ಲದೆ, ಸ್ಮೂತ್ ಆಗಿರೋ ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಐಪಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ತರಹ ಝೂಮ್ ಅಂತ ಓಡಾಡ್ತಾವೆ.¹¹ ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಹೊರಗಡೆ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಡುತ್ತಿರುವ ಕಷ್ಟ, ಆ ಗುಂಡಿಗಳು, ಆ ಧೂಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸ್ತಿಲ್ಲ ಅಂತ ಸ್ಥಳೀಯರು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸ್ತಾರೆ.¹¹ ನಾವೇ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಟ್ಟಿ, ನಾವೇ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನರಳಬೇಕು, ಆದ್ರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಅದೇ ದುಡ್ಡಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಫ್ರೀ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಐಪಿಗಳಾಗಿ ಓಡಾಡಬೇಕು. ಇದೇನ್ ನ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮಿ? ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಸುರಿದು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಕದ ರಸ್ತೆಯ ಗುಂಡಿ ಮುಚ್ಚೋಕೆ ದುಡ್ಡಿಲ್ಲ ಅನ್ನೋದು ಎಂಥಾ ಐರನಿ (irony) ಅಲ್ವಾ?

ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಸ್ಟಾಪ್: ಅನಧಿಕೃತ ಸ್ಟಾಪ್‌ಗಳಿಂದ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಮೀರಿದ ಕಥೆ

ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಲೇನ್ ಆಲ್ರೆಡಿ ಕಿರಿದಾಗಿದೆ, ಗುಂಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ನಮ್ಮ ಎನ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂಕೆಆರ್‌ಟಿಸಿ (NWKRTC) ಬಸ್ಸುಗಳು, ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಂಗ್-ರೂಟ್ ಬಸ್ಸುಗಳು ಕೂಡ ಓಡಾಡಬೇಕು. ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಕಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಹಳೆ ಬಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಬಸ್ ಬೇ (bus bay) ಅಥವಾ ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಪುಲ್-ಇನ್ ಸ್ಟಾಪ್‌ಗಳು (pull-in areas) ಉಳಿದಿಲ್ಲ.¹⁴

ಬೃಂದಾವನ್ ಸರ್ಕಲ್, ಪಿಬಿ ರೋಡ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಸರ್ಕಲ್, ಬಂಕಾಪುರ ಚೌಕ್, ಹೊಸೂರ್ ಕ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಈ ಬಸ್ಸುಗಳು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಿ ನಿಲ್ಲಿಸ್ತಾರೆ.¹⁴ ನಮ್ಮ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಎಸಿಪಿ ಎಷ್ಟೇ ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಕೊಟ್ಟರೂ, ಫೈನ್ ಹಾಕಿದ್ರೂ, ಬಸ್ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಲ.¹⁴ ಇದರಿಂದ ಆಗೋ ಅನಾಹುತಗಳೇನು ಗೊತ್ತಾ?

• ಲೇನ್ ಬ್ಲಾಕೇಜ್ (Lane Obstruction): ಬಸ್ಸುಗಳು ದಿಢೀರ್ ಅಂತ ರಸ್ತೆ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತಾಗ, ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬರೋ ಕಾರ್, ಆಟೋ ಮತ್ತು ಬೈಕ್‌ಗಳು ಸಡನ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಬೇಕು. ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಓವರ್‌ಟೇಕ್ ಮಾಡೋಕೂ ಜಾಗ ಇರಲ್ಲ.¹⁴
• ರಿಪಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ (Ripple Effect): ಪೀಕ್ ಅವರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (Peak hours) ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಮೂರು ಬಸ್ಸುಗಳು ಲೈನ್ ಆಗಿ ನಿಂತರೆ, ಹಿಂದಿನ ಇಡೀ ಸಿಗ್ನಲ್ ವರೆಗೂ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಆಗುತ್ತೆ. ಜನರ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಟೈಮ್ ಡಬಲ್ ಆಗುತ್ತೆ.¹⁴
• ಸೇಫ್ಟಿ ರಿಸ್ಕ್ (Safety Hazard): ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಜೀವ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬರೋ ವೆಹಿಕಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿಕೊಂಡು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಸ್ ಹತ್ತಬೇಕು ಮತ್ತು ಇಳಿಯಬೇಕು. ಫುಟ್‌ಪಾತ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಪಾದಚಾರಿಗಳು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುವಂತಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆ ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ರಿಸ್ಕ್ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಜಾಸ್ತಿ ಆಗಿದೆ.¹⁴

ಇಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಯಾರದ್ದು? ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳದ್ದಾ? ಅಥವಾ ಆ ಬಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ನಿಲ್ಲೋಕೆ ಜಾಗವೇ ಕೊಡದೆ, ಇಡೀ ರಸ್ತೆಯನ್ನ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಹಾಕಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಆ ಪ್ಲಾನರ್‌ಗಳದ್ದಾ?

ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಬಾಟಲ್‌ನೆಕ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳು (Major Traffic Bottlenecks)

ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಶುರುವಾದಾಗಿನಿಂದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಜನರಿಗೆ ಹಗಲುಗನಸಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿವೆ:

ಈ ಟೇಬಲ್ ನೋಡಿದ್ರೆ ನಿಮಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುತ್ತೆ, ನಮ್ಮ ಊರಿನ ಪ್ರಮುಖ ನರನಾಡಿಗಳೇ ಈ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಬ್ಲಾಕ್ ಆಗಿವೆ.

ರಸ್ತೆ ಬದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಬಿಸಿನೆಸ್ (The Economic Massacre)

ಅರ್ಬನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಂದ್ರೆ ಬರೀ ಸಿಮೆಂಟ್, ಡಾಂಬರು ಹಾಕಿ ರಸ್ತೆ, ಫ್ಲೈಓವರ್ ಕಟ್ಟೋದಲ್ಲ. ಒಂದು ಊರಿನ ಎಕಾನಮಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಲೋಕಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್, ಮತ್ತು ಜನರ ಜೀವನೋಪಾಯ ಕೂಡ ಅದರೊಳಗೆ ಬರುತ್ತೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಮಾಡುವಾಗ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಯ್ತು. ಸಿಟಿ ಲಿಮಿಟ್ಸ್ ಒಳಗೆ ೩೫ ಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ೪೪ ಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆ ಅಗಲ ಮಾಡಿದ್ರು.¹⁹ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಬಿ ರೋಡ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಟೀ ಸ್ಟಾಲ್‌ಗಳು, ಧಾರವಾಡ ಪೇಡಾ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜಾಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡವು.

ಇದೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಡವರ, ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಾರಣಹೋಮವೇ ಸರಿ. ೨೦೨೨ರ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಧಾರವಾಡದ ಗಾಂಧಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಜುಬಿಲಿ ಸರ್ಕಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಎಚ್‌ಡಿ-ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ದಿಢೀರ್ ಅಂತ ನೋಟಿಸ್ ಕೊಡ್ತು. "ನೀವು ೨.೫ ಮೀಟರ್ ಫುಟ್‌ಪಾತ್ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿದ್ದೀರಾ, ಟೆಂಪರರಿ ಶೆಡ್, ಬಾರ್ಬ್ಡ್ ವೈರ್ ಫೆನ್ಸಿಂಗ್ ಹಾಕಿದ್ದೀರಾ. ಮಾರ್ಚ್ ೧೫ರ ಒಳಗೆ ನೀವೇ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನ ತೆರವುಗೊಳಿಸಬೇಕು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾವೇ ಪೋಲಿಸ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ತಗೊಂಡು ಬುಲ್ಡೋಜರ್ ತಂದು ಡೆಮಾಲಿಷ್ ಮಾಡ್ತೀವಿ" ಅಂತ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಲಾಯ್ತು.¹⁹

ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವಾದವೇ ಬೇರೆ ಇತ್ತು. ಆಲ್ರೆಡಿ ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣದ ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾವು ಜಾಗ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದೀವಿ. ಈಗ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ೫ ವರ್ಷ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದು, ದಿಢೀರ್ ಅಂತ ನೋಟಿಸ್ ಕೊಟ್ರೆ ನಮ್ಮ ಗತಿಯೇನು? ಬಡ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನೋಟಿಸ್ ಕೊಟ್ಟು, ಪ್ರಭಾವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ರು. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಶುರು ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ೩೫ ಮೀಟರ್ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಪಾತ್ ಸೇರಿದೆ ಅಂತ ಹೇಳಿ, ಈಗ ದಿಢೀರ್ ಅಂತ ಫುಟ್‌ಪಾತ್ ಜಾಗ ಬಿಟ್ಟು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕ್ತಿದೀವಿ ಅನ್ನೋದು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನ್ಯಾಯ? ¹⁹ ಪ್ರೈಮ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಮಾಡ್ತೀವಿ ಅಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದರು.¹⁹

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆ ಅಂದ್ರೆ ಲಿಡ್ಕರ್ (Lidkar) ಶೂ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಕಿಯೋಸ್ಕ್ (Kiosks) ಅಂಗಡಿಗಳು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಹಳೆ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಹತ್ತಿರ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಲೇನ್ ಮಾಡುವಾಗ ೮ ಕಿಯೋಸ್ಕ್ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು (೭ ಶೂ ರಿಪೇರಿ ಮತ್ತು ೧ ಹಣ್ಣಿನ ಅಂಗಡಿ) ಶಿಫ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಯ್ತು.²¹ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ₹೫೦೦೦ ದುಡಿಯುವ ಈ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯ ಕಸಿದುಕೊಂಡಂತಾಯ್ತು. ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರೂಲ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಅವರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ (Livelihood assistance – ₹೨೧,೯೬೨ ಮತ್ತು Shifting allowance – ₹೭,೩೨೧) ಕೊಡಬೇಕು ಅಂತ ಮೀಟಿಂಗ್‌ಗಳು ನಡೆದರೂ, ಆಕ್ಚುವಲ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಸ್ಟಮರ್ ಬೇಸ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಷ್ಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟಲ್ಲ.²¹

ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (HDSCL) ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪಿಕರ್ ರೋಡ್, ಲ್ಯಾವಿಂಗ್ಟನ್ ರೋಡ್ ಡೆವಲಪ್ ಮಾಡುವಾಗ, ಆ ಇಡೀ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿದ್ರು.²² ೮೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗಡಿಗಳಿದ್ದ ಕೊಪ್ಪಿಕರ್ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಕಸ್ಟಮರ್ಸ್ ಬರೋದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ರು. ಮದುವೆ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲೂ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಇಲ್ಲದೆ, ಕರೋನಾದಿಂದ ಆಲ್ರೆಡಿ ಏಟು ತಿಂದಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂತು.²² ಇವೆಲ್ಲ ನೋಡಿದ್ರೆ, ಒಂದು ಊರನ್ನ "ಸ್ಮಾರ್ಟ್" ಮಾಡೋ ಭರದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಎಕೋಸಿಸ್ಟಮ್ (Business Ecosystem) ಅನ್ನೇ ಸಾಯಿಸ್ತಿದ್ದಾರಾ ಅನ್ನೋ ಡೌಟ್ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನಿಗೂ ಕಾಡುತ್ತೆ.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಮಾಡಿದ ಹೊಸ ರಸ್ತೆಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಫುಟ್‌ಪಾತ್ ಮೇಲೆ ಅನಧಿಕೃತ ತಳ್ಳುಗಾಡಿಗಳು, ತರಕಾರಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಟೀ ಸ್ಟಾಲ್‌ಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತುತ್ತಿವೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (HDMC) ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ, ಪಾದಚಾರಿಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಶುರುವಾಗಿದೆ.²³ ಕಸ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಎಲ್ಲವೂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತೆ. ಇದರಿಂದ ಜನರು ರಸ್ತೆ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವಂತಾಗಿ, ಟೂ-ವೀಲರ್ಸ್ ಸಡನ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕುವಂತಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ರಿಸ್ಕ್ ಮತ್ತೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.²³

ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಯಡವಟ್ಟುಗಳು (Unscientific Urban Planning)

ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಡೆವಲಪ್ಡ್ ದೇಶದ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಮಾಡೆಲ್ ತಂದು ನಮ್ಮ ಊರಿನ ರಸ್ತೆಗೆ, ನಮ್ಮ ಲೋಕಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಫಿಟ್ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಅದು ವರ್ಕ್ ಆಗಲ್ಲ ಅನ್ನೋದಕ್ಕೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸಾಂಪಲ್. ರೆಡ್ಡಿಟ್ (Reddit) ಮತ್ತು ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಯುವಕರು, ಟೆಕ್ಕಿಗಳು ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಆಕ್ರೋಶ ಹೊರಹಾಕ್ತಾರೆ. "ಪುಣೆ, ಜೈಪುರ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಲ್ರೆಡಿ ಫೇಲ್ ಆಗಿರೋ ಮಾಡೆಲ್ ತಂದು ನಮ್ಮ ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸುಖಾಸುಮ್ಮನೆ ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನ ಕಡಿದು ಹಾಕಿದ್ರು. ಸೈಡ್ ರೋಡ್ ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಿರಿದಾಗಿದೆ, ಆ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿ ರಸ್ತೆ ಅಗಲ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆನೇ ಇರಲ್ಲ" ಅಂತ ಕಮೆಂಟ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ.¹² ಒಬ್ಬ ಯುವಕ ಬರೀತಾನೆ, "ಇದು ಕೇವಲ ಎಂಡ್-ಟು-ಎಂಡ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಮಾಡೋರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಯೂಸ್, ಸಿಟಿ ಒಳಗೆ ಇದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಲಾಭವಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನರಕ".¹²

ಈಗ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಇಟ್ಟು, ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಆಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನ ನೋಡೋಣ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಕಾಂಪ್ರಹೆನ್ಸಿವ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಪ್ಲಾನ್ (CTTP) ಮತ್ತು ಸಿಟಿ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ಲಾನ್ ೨೦೪೧ (CDP 2041) ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನ ತೆಗೆದು ನೋಡಿದ್ರೆ ಕೆಲವು ಆಘಾತಕಾರಿ ಸತ್ಯಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ.¹⁵

೧. ವಿ/ಸಿ ರೇಶಿಯೋ (V/C Ratio): ರಸ್ತೆಯ ವಾಲ್ಯೂಮ್-ಬೈ-ಕೆಪ್ಯಾಸಿಟಿ (Volume by Capacity ratio) ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ, ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ತಂದರೂ ಕೂಡ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಮೀರಲಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅನ್‌ಅಕ್ಸೆಪ್ಟಬಲ್ ವಿ/ಸಿ ರೇಶಿಯೋ (Unacceptable V/C ratio) ಇರಲಿದೆ ಅಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.¹⁵ ಇದರ ಅರ್ಥ, ಕೇವಲ ಬಸ್ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಸಾಲದು, ಪ್ರೈವೇಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಮಾಡೋಕೆ ಗ್ರೇಡ್ ಸೆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆಗಳು ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಡೆವಲಪ್ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು.

೨. ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ (Mixed Traffic Complexity): ಭಾರತದ ರಸ್ತೆಗಳು ಯುರೋಪ್ ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕದ ರಸ್ತೆಗಳಂತಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪಾದಚಾರಿಗಳು, ಸೈಕಲ್, ಟೂ-ವೀಲರ್, ಆಟೋ, ಕಾರ್, ಎತ್ತಿನಗಾಡಿ, ಮತ್ತು ಲೋಕಲ್ ಬಸ್ಸುಗಳು ಕಾಂಪಿಟೀಷನ್ ಮಾಡ್ತವೆ. ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳಿರುವ (conflict points) ಈ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಬಸ್ಸಿಗೊಂದು ಸಪರೇಟ್ ಲೇನ್ ಕೊಟ್ಟು, ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಕಿರಿದಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದ್ದು ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ.¹⁵ ಇದು "ಸ್ಪೇಷಿಯಲ್ ಇನ್‌ಜಸ್ಟಿಸ್" (Spatial injustice) ಅಂದ್ರೆ ಜಾಗದ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಅನ್ಯಾಯ.

೩. ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಪರೇಷನ್ಸ್: ನಮ್ಮ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಹಬ್. ಎಪಿಎಂಸಿ, ಟಿಂಬರ್ ಯಾರ್ಡ್, ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಆಗ್ತವೆ. ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್, ಲೋಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಲೋಡಿಂಗ್ ಆಪರೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ (Loading and unloading operations) ಈ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಲೇನ್‌ಗಳಿಂದ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ.¹⁵ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಮಾಡೋಕೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲ, ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಡೋಕೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲ ಅಂದ್ರೆ ಆ ಊರಿನ ಎಕಾನಮಿ ಬೆಳೆಯೋದು ಹೇಗೆ?

೪. ಮೋಡಲ್ ಶಿಫ್ಟ್ ಎನ್ನುವ ಭ್ರಮೆ (The Illusion of Modal Shift): ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಜನ ಪ್ರೈವೇಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಬಿಟ್ಟು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ್ರು ಅನ್ನೋದು ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ. ಒಂದು ಸರ್ವೇ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೫೦% ಜನ ತಾವು ಪ್ರೈವೇಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಬಳಸೋದು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದೀವಿ ಅಂತ ಹೇಳಿರಬಹುದು.²⁶ ಆದ್ರೆ, ಅಸಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಬೇರೆಯೇ ಇದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೧೪% ರೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೈವೇಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ (two-wheelers and cars) ಸಂಖ್ಯೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗ್ತಾನೇ ಇದೆ.³ ಐಟಿ ಎಂಪ್ಲಾಯಿಸ್, ಟೆಕ್ಕಿಗಳು, ವೀಕೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಂಪಿಂಗ್ ಮಾಡೋರು ಬಸ್ ಹತ್ತಬಹುದು. ಆದ್ರೆ ಡೈಲಿ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮಾಡೋರು, ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಜೊತೆ ಓಡಾಡೋರಿಗೆ, ಸೇಲ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡೋರಿಗೆ ಸ್ವಂತ ವೆಹಿಕಲ್ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಓಡಾಡೋ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ನರಕವೇ ಸರಿ.

೫. ಸಬ್-ಅರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೆ ಅವಕಾಶ (Sub-urban Railway Opportunity): ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಬದಲು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮಧ್ಯೆ ಲೋಕಲ್ ಟ್ರೈನ್ ಅಥವಾ ಸಬ್-ಅರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೆ ಡೆವಲಪ್ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ರಸ್ತೆ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೆಶರ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆಗ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಆಲ್ರೆಡಿ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್‌ಗಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಅಗೆದು, ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಹಾಕಿ ರಂಪಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಬಂದರೆ ಈ ಊರಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಥೆ ಮುಗಿದೇ ಹೋಯ್ತು, ಇಡೀ ಊರು ಚೋಕ್ (choke) ಆಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಯುವಜನತೆ ಬಡಿದುಕೊಳ್ತಾರೆ.¹²

ಫ್ಲೈಓವರ್ ಮತ್ತು ಡೈವರ್ಷನ್ ಕಾಮಿಡಿ (The Flyover Comedy)

ಇಲ್ಲಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಧ್ವಾನವಾಗಿದೆ ಅಂದ್ರೆ, ಹೊಸೂರ್ ಕ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಚ್ ಪಿಡಬ್ಲ್ಯೂಡಿ (NH PWD) ವತಿಯಿಂದ ಹೊಸ ಫ್ಲೈಓವರ್ ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಮಾಡೋಕೆ ಅಂತ, ಆಲ್ರೆಡಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಬೆಲೆಯ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಬಸ್ ಶೆಲ್ಟರ್‌ ಅನ್ನೇ ಡೆಮಾಲಿಷ್ ಮಾಡೋಕೆ ಮುಂದಾದ್ರು.¹⁶ ಈ ಸ್ಟೇಷನ್ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್‌ಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೆವೆನ್ಯೂ ತಂದುಕೊಡೋ ಸ್ಟೇಷನ್. ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಹೋಗೋ ನೂರಾರು ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ಸ್ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬಸ್ ಹತ್ತೋದು. ಸರಿಯಾದ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡದೆ, ಆಲ್ರೆಡಿ ನೀಲಿಗಿನ್ ರೋಡ್ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಟಾಪ್ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಲಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರೋ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್‌ಗೆ, ಈ ರೀತಿ ಶೆಲ್ಟರ್ ಒಡೆದು ಹಾಕಿದ್ರೆ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲಾಸ್ ಆಗಲ್ವಾ? ¹⁶ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಟ್ಟಿರೋ ಪಬ್ಲಿಕ್ ದುಡ್ಡಿಗೆ ಬೆಲೆಯೇ ಇಲ್ವಾ?

ಇನ್ನೊಂದು ಘಟನೆ ಉಣಕಲ್ ಕ್ರಾಸ್ (Unkal Cross) ಹತ್ತಿರ. ಡ್ರೈನೇಜ್ ಕೆಲಸ ನಡೀತಿದೆ ಅಂತ, ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾರಿಗೂ ಇಂಟಿಮೇಷನ್ ಕೊಡದೆ, ಪೋಲಿಸರಿಗೂ ಹೇಳದೆ, ಪಬ್ಲಿಕ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಮಾಡದೆ ದಿಢೀರ್ ಅಂತ ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಉಣಕಲ್ ಫ್ಲೈಓವರ್ ಮೇಲೆ ಡೈವರ್ಟ್ ಮಾಡಿದ್ರು.¹⁸ ಟಿಂಬರ್ ಯಾರ್ಡ್, ಸಾಯಿನಗರ, ಮುನೇಶ್ವರ ಬ್ಲಾಕ್, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಕಾಲೋನಿ, ಶಿವಳ್ಳಿ, ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿ ಜನ ಬಸ್ ಹತ್ತೋಕೆ, ಬಸ್ ಚೇಂಜ್ ಮಾಡೋಕೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು? ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಈ ತರಹದ "ಡೋಂಟ್ ಕೇರ್" ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಜನರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಇರಿಟೇಷನ್ ತರಿಸಿದೆ.¹⁸ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಜೊತೆ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟ್ ಮಾಡದೆ, ತಮಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ರಸ್ತೆ ಕ್ಲೋಸ್ ಮಾಡೋದು ಯಾವ ಸೀಮೆಯ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್?

ಪರಿಸರ ಉಳಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ಮಾರಣಹೋಮ, ಮತ್ತು ಸೇಫ್ಟಿಯ ಡಬಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ (Environmental Hypocrisy & Safety Hazards)

ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿ (GEF) ಫಂಡ್ ಮಾಡಿರೋ ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ, ಎಮಿಷನ್ (Carbon emission) ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಅಂತ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ನೋಡೋಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ.¹

ಆದರೆ, ೨೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮಾಡುವಾಗ ಕಡಿದು ಹಾಕಿದ ೫೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೃಹತ್ ಮರಗಳ ಕಥೆಯೇನು? ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಕೊಡೋ ಮರಗಳನ್ನ ಕಡಿದು, ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಸುರಿದು, ಆಮೇಲೆ ಎಸಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ಅದನ್ನ "ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್" (Sustainable Environment) ಅಂತ ಕರೆಯೋದು ಎಂಥಾ ವಿಪರ್ಯಾಸ.²⁴ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಗರಿ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ (Electric vehicles) ಮಾಡ್ತೀವಿ ಅಂತ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಬಿಯಿಂದ, ಅವಸರ ಅವಸರವಾಗಿ ಡೀಸೆಲ್ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನೇ ತಂದು ಹಾಕಿದ್ರು ಅನ್ನೋ ಆರೋಪಗಳೂ ಇವೆ.²⁴ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಬಸ್ಸುಗಳೇನೋ ಫಾಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗ್ತವೆ, ಆದ್ರೆ ಸೈಡ್‌ನಲ್ಲಿರೋ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಆಗಿ, ಕಾರು ಮತ್ತು ಬೈಕ್‌ಗಳು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಇಂಜಿನ್ ಆನ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಿಂತರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸ್ ಆಗೋ ಹೊಗೆ, ಏರ್ ಪೊಲ್ಯೂಷನ್ (Air pollution) ಯಾರ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತೆ?

ಅಲ್ಲದೆ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ (Solid Waste Management) ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕೂಡ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದೆ. ಕಸವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರೋಸೆಸ್ ಮಾಡದೆ, ಕರ್ವಾರ್ ರೋಡ್ ಮತ್ತು ಹೊಸಯಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿರೋ ಡಂಪಿಂಗ್ ಯಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಓಪನ್ ಆಗಿ ಹಾಕೋದ್ರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಅಸ್ತಮಾ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಮಲೇರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಲರ್ಜಿ ರೋಗಗಳು ಬರ್ತಿವೆ.²⁷ ಶೇಕಡಾ ೬೦% ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಇದೆ ಅಂತ ಸ್ಟಡಿ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಹೇಳುತ್ತೆ.²⁹ ಈ ಕಸದ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಪಕ್ಕದ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ, ಗ್ರೀನ್ ಸಿಟಿ ಅಂತ ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡರೆ ಸಾಲದು, ಬೇಸಿಕ್ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಸರಿಯಾಗಿರಬೇಕು.

ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್, ಸ್ಕೈವಾಕ್ ಮತ್ತು ಸೇಫ್ಟಿ ಭ್ರಮೆ (The Safety Mirage)

ಸೇಫ್ಟಿ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡೋದಾದ್ರೆ, ಈ ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ಓಡಾಡೋದು ಜೀವದ ಜೊತೆ ಆಟ ಆಡಿದ ಹಾಗೆ. ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಲೇನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಮಾಡುವಾಗ, ಸ್ಟಾಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ ಉಣಕಲ್ ಫ್ಲೈಓವರ್ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಭೀಕರ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಆಯ್ತು. ಫ್ಲೈಓವರ್ ಮೇಲೆ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಎಂಟ್ರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ರಾಂಗ್ ರೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕಾರೊಂದು ಚಿಗರಿ ಬಸ್ಸಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ಧಾರವಾಡದ ೫೮ ವರ್ಷದ ಗಿರೀಶ್ ಬಣವಿ ಅನ್ನೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟರು.³⁰ ಕಾರಿನ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಕ್ಯಾಮೆರಾದಲ್ಲಿ ಈ ದೃಶ್ಯ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿತ್ತು.³⁰

ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಸೇಫ್ಟಿ ಅಂತ ಹೇಳಿ, ಎಪಿಎಂಸಿ ೩ನೇ ಗೇಟ್ (APMC 3rd Gate) ಮತ್ತು ಕಿಮ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ (KIMS Hospital) ಬಳಿ ತಲಾ ೧ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಸ್ಕೈವಾಕ್ (Skywalk / FOBs) ಕಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ರು.⁸ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗ್ಲಿ ಅಂತ ಕಿಮ್ಸ್ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಕೈವಾಕ್‌ಗೆ ಲಿಫ್ಟ್ ಕೂಡ ಪ್ಲಾನ್ ಮಾಡಿದ್ರು.⁸ ಆದ್ರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಕೈವಾಕ್‌ಗಳನ್ನ ಎಷ್ಟು ಜನ ಯೂಸ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ? "ಯೂಸ್‌ಲೆಸ್ ಎಫ್‌ಒಬಿಗಳು" (Unused FOBs) ಅಂತ ಜನರೇ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಮೆಂಟ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ.²⁵ ಜನರಿಗೆ ಆ ಲಿಫ್ಟ್ ಕಾಯೋಕೆ, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಿ ರೋಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಮಾಡೋ ಪೇಷನ್ಸ್ ಇಲ್ಲ. ಅವರು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಹಾರಿ, ಬಸ್ ಬರೋ ಟೈಮಲ್ಲಿ ರಿಸ್ಕ್ ತಗೊಂಡು ಕ್ರಾಸ್ ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಇದು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಜನರ ಸಿವಿಕ್ ಸೆನ್ಸ್ ಎರಡರ ಫೇಲ್ಯೂರ್.

ರಸ್ತೆ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ, ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಬಂದ ನಂತರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಫ್ಯಾಟಲ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳು (Fatal accidents – ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು) ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಹಾಗೇ ಇವೆ ಅಂತ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೆ.²⁶ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಆದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಸ್ಪೀಡ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಅಂತ ಆಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಹೋರಾಟ ಮಾಡ್ತಾರೆ, ಆದ್ರೆ ಮೂಲ ಡಿಸೈನ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಹಾಗೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.³¹

ರಾಜಕೀಯ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಕಿರಿಕಿರಿ (Political & Administrative Arrogance)

ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸ್ವತಃ ನಮ್ಮ ಎಂಎಲ್‌ಎಗಳು, ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶಾಸಕ ಅರವಿಂದ್ ಬೆಲ್ಲದ್ ಅವರು, "ಇದೊಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್. ಬಸ್ಸುಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬ್ರೇಕ್ ಡೌನ್ ಆಗ್ತಿವೆ, ಮೇಂಟೆನೆನ್ಸ್ ಸರಿ ಇಲ್ಲ. ಖಾಲಿ ಬಿದ್ದಿರೋ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೋಲ್/ಫೀಸ್ ಕಲೆಕ್ಟ್ ಮಾಡಿಯಾದರೂ ಪ್ರೈವೇಟ್ ವೆಹಿಕಲ್‌ಗಳಿಗೆ, ಕಾರ್‌ಗಳಿಗೆ ಎಂಟ್ರಿ ಕೊಡಿ, ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಲೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಜಾಮ್ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತೆ" ಅಂತ ಸಜೆಷನ್ ಕೊಟ್ಟಿದ್ರು.³² ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಜುಲೈ ೧೫ರಂದು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಚ್ ಕೂಡ ಪ್ಲಾನ್ ಮಾಡಿದ್ರು.³³ ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಎಸ್‌ಯುಸಿಐ (SUCI) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ರು.³⁴ ಟೋಲ್ ಕಟ್ಟಿಯಾದರೂ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಿಂದ ಪಾರಾಗೋಣ ಅನ್ನೋದು ಎಷ್ಟೋ ಜನರ ಆಸೆ.

ಇನ್ನು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (HDMC) ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್‌ಗಳ ಕೋಪ ಅಂತೂ ಆಕಾಶ ಮುಟ್ಟಿತ್ತು. ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯ ಜನರ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ದುಡ್ಡಿನಿಂದ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಸೆಸ್ (Urban transport cess) ಅಂತ ಒಟ್ಟು ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನ ೨% ರಷ್ಟು ಹಣನ ಈ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಕಂಪನಿಗೆ (NWKRTC) ಕೊಡ್ತಾರೆ.³⁵ ಆದರೆ, ಜನರ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳೋಕೆ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್‌ನ ಎಂಡಿ (MD) ಅವರನ್ನು ಜನರಲ್ ಬಾಡಿ ಮೀಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಕರೆದರೆ, ಅವರು ಬರಲ್ಲ, ಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲ್ಲ.³⁵

ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳು ಮುರಿದು ಬಿದ್ದಿವೆ, ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗ್ತಿವೆ, ಬೂಮ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗಳು ವರ್ಕ್ ಆಗ್ತಿಲ್ಲ ³⁵, ಪಬ್ಲಿಕ್ ನರಳ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದ್ರೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಡೋಂಟ್ ಕೇರ್ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ ತೋರಿಸ್ತಾರೆ ಅಂತ ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್ ಶಿವು ಹಿರೇಮಠ್ ಗವರ್ನರ್‌ಗೆ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಮಾಡೋ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋದ್ರು.³⁵ "ಮೊದಲು ಎಂಡಿ ಅವರು ಮೀಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಬಂದು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿವರೆಗೂ ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಕೆಯಿಂದ ಆ ೨% ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ದುಡ್ಡನ್ನ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್‌ಗೆ ಕೊಡಬಾರದು" ಅಂತ ಮೇಯರ್ ಜ್ಯೋತಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಆರ್ಡರ್ ಪಾಸ್ ಮಾಡಿದ್ರು.³⁵ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಪೇಯರ್ ದುಡ್ಡು ತಗೊಂಡು, ಅದೇ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಪೇಯರ್‌ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ರೆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಕೊಡದ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇರದ ಇಂತಹ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಎಂಥಾ ಕನ್ನಡಿಗನಿಗಾದರೂ ರಕ್ತ ಕುದಿಯೋದು ಗ್ಯಾರಂಟಿ. ಯಾವುದೇ ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಎಂಡಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪನಿಶ್ಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ ತರಹ ನೋಡ್ತಾರೆ, ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಉಳಿಯಲ್ಲ ಅನ್ನೋದು ಜನರ ಆರೋಪ.²⁴

ದ ಫೈನಲ್ ವರ್ಡಿಕ್ಟ್ (The Final Conclusion)

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ‘ಚಿಗರಿ’ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಒಂದು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ "ಟೆಕ್ಸ್ಟ್-ಬುಕ್ ಸಕ್ಸಸ್, ರಿಯಲ್-ವರ್ಲ್ಡ್ ಫೇಲ್ಯೂರ್" (Textbook success, real-world failure) ಎಕ್ಸಾಂಪಲ್. ಸರ್ಕಾರಿ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಅರ್ಬನ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಫೈಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಅವಾರ್ಡ್ ಫಂಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್. ಹೌದು, ನಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ಎಸಿ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ೩೫ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಹೋಗೋದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ.⁶ ಬಸ್ ಯೂಸ್ ಮಾಡೋರಿಗೆ ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ವರದಾನ.²⁶

ಆದರೆ, ಒಂದು ಯಶಸ್ವಿ ಅರ್ಬನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅನ್ನೋದು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ಉಳಿದ ಇಡೀ ಊರಿನ ಜನರನ್ನು ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವಂತಿರಬಾರದು. ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್ ಬಸ್ ಲೇನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ತರಹ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಪಕ್ಕದ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್ ಲೇನ್, ನಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ಓಡಾಡೋ ಲೇನ್, ಗುಂಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಝೋನ್ ಆಗಿರೋದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಣಕ. ಹೊಸ ಫ್ಲೈಓವರ್ ಕಟ್ಟೋ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಆಲ್ರೆಡಿ ಕಟ್ಟಿದ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಒಡೆಯೋದು ¹⁶, ರಸ್ತೆ ಅಗಲೀಕರಣದ ಹೆಸರಲ್ಲಿ, ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಬಡ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ, ಲಿಡ್ಕರ್ ಅಂಗಡಿಯವರ ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆಯೋದು ²⁰, ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಡೈವರ್ಟ್ ಮಾಡೋದು ¹⁸– ಇವೆಲ್ಲಾ ನೋಡಿದ್ರೆ ಈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಹಿಂದೆ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಮಿಡಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷನ್ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತೆ.

ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿ, ಆ ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತ ಮಾಡಿ, ಕೇವಲ ಬಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಐಟಿಎಸ್ (ITS) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಪ್ರಿಯಾರಿಟಿ ಸಿಗ್ನಲ್ (Priority Signal) ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಇದೇ ೯೭೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಇಡೀ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಅಂತ ನನಗನಿಸುತ್ತೆ. ಬಸ್ಸು ಫಾಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಹೋಗಬೇಕು ಅನ್ನೋ ಒಂದೇ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ, ಇಡೀ ಊರಿನ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಎಕೋಸಿಸ್ಟಮ್, ಪಾರ್ಕಿಂಗ್, ಸೇಫ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ದೈನಂದಿನ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದ ಬಿಆರ್‌ಟಿಎಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಸಕ್ಸಸ್ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಗ್ರೌಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಬಿ ರೋಡ್ ಮೇಲೆ ದಿನಾಲೂ ಬೈಕ್ ಓಡಿಸೋ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನ್ನಡಿಗನ ಬೆನ್ನಿಗೆ, ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಒದ್ದಾಡೋ ಆಟೋ ಡ್ರೈವರ್‌ಗೆ, ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಲೋಕಲ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಬದುಕಿಗೆ ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಒಂದು ಬಿಡಿಸಲಾಗದ ‘ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನರಕ’. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅಹಂಕಾರದ ಮೈಂಡ್‌ಸೆಟ್ ಬದಲಾಗಿ, ಇಡೀ ಊರಿನ ಜನರಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ವಾಹನ ಸವಾರರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಜಾಗ ಸಿಗುವಂತಹ ನಿಜವಾದ ‘ಸ್ಮಾರ್ಟ್’ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಬರಲಿ ಅನ್ನೋದೇ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನ ಆಶಯ. ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ನಿಮ್ಮ ಒಪಿನಿಯನ್ ಏನು ಅಂತ ಕಾಮೆಂಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ!

Works cited

1. Hubli-Dharwad Bus Rapid Transit System – Wikipedia, accessed on March 5, 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/Hubli-Dharwad_Bus_Rapid_Transit_System
2. Hubli Dharwad CTTP – Executive Summary PDF | PDF | Public Transport – Scribd, accessed on March 5, 2026, https://www.scribd.com/document/153591460/Hubli-Dharwad-CTTP-Executive-Summary-pdf
3. Hubli-Dharwad BRTS – Indian Infrastructure, accessed on March 5, 2026, https://emindiainfrastructure.com/2016/04/01/hubli-dharwad-brts/
4. HUBBALLI DHARWAD BUS RAPID TRANSIT SYSTEM, accessed on March 5, 2026, https://www.itf-oecd.org/sites/default/files/itf_dtee_aze_regionalevent_12.pdf
5. New urban infrastructure should be low-carbon, green and climate-resilient -VP; Calls for promoting Electric Vehicles; Need to spread awareness about road safety, especially among youngsters – PIB, accessed on March 5, 2026, https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1601642
6. Visualising public transport accessibility to inform urban planning policy in Hubli-Dharwad, India – PMC, accessed on March 5, 2026, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8609270/
7. Hubballi-Dharwad – Global BRTData, accessed on March 5, 2026, https://brtdata.org/location/asia/india/hubballi-dharwad
8. Skywalk To Be Built At 2 Spots Along Brts Corridor | Hubballi News – Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/skywalk-to-be-built-at-2-spots-along-brts-corridor/articleshow/93466856.cms
9. Analyzing User Satisfaction of BRTS through IST and Sentiment Analysis: A Case Study of Hubballi-Dharwad BRTS – Urban Mobility India, accessed on March 5, 2026, https://www.urbanmobilityindia.in/Upload/Conference/1_ApoorvaRao_08022024.pdf
10. India: New Bus Rapid Transit System makes travel faster, safer and more convenient in Hubballi-Dharwad – World Bank Blogs, accessed on March 5, 2026, https://blogs.worldbank.org/en/endpovertyinsouthasia/india-new-bus-rapid-transit-system-makes-travel-faster-safer-and-more
11. Neglected BRTS mixed lanes in bad shape; trouble motorists …, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/neglected-brts-mixed-lanes-in-bad-shape-trouble-motorists/articleshow/127023272.cms
12. Futurology : BRTS failed in many cities .. : r/Hubli_Dharwad – Reddit, accessed on March 5, 2026, https://www.reddit.com/r/Hubli_Dharwad/comments/1oma843/futurology_brts_failed_in_many_cities/
13. PB Road in poor shape, motorists suffer | Hubballi News – The Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/pb-road-in-poor-shape-motorists-suffer/articleshow/125000709.cms
14. Traffic congestion worsens due to unauthorised bus stoppages …, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/traffic-congestion-worsens-due-to-unauthorised-bus-stoppages/articleshow/127846297.cms
15. traffic simulation with ptv vissim for efficient junction designs in hubli-dharwad – Urban Mobility India, accessed on March 5, 2026, https://www.urbanmobilityindia.in/Upload/Conference/3f5816d2-41b8-489d-a856-018ca7709659.pdf
16. Hosur cross BRTS bus shelter to be dismantled for flyover work | Hubballi News, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/hosur-cross-brts-bus-shelter-to-be-dismantled-for-flyover-work/articleshow/125771640.cms
17. CMP Bengaluru – Final Report | PDF | Transport – Scribd, accessed on March 5, 2026, https://www.scribd.com/document/537833655/CMP-Bengaluru-Final-Report
18. Bus passengers miffed as BRTS diverts traffic to flyover | Hubballi News – Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/bus-passengers-miffed-as-brts-diverts-traffic-to-flyover/articleshow/64454799.cms
19. Hubballi-Dharwad BRTS: Landowners cry foul over notices for encroachments – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/hubballi-dharwad-brts-landowners-cry-foul-over-notices-for-encroachments/article65217852.ece
20. BRTS asks shopowners to clear structures encroaching on pavement | Hubballi News, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/brts-asks-shopowners-to-clear-structures-encroaching-on-pavement/articleshow/90189299.cms
21. World Bank Document, accessed on March 5, 2026, https://documents1.worldbank.org/curated/en/767631541449730638/pdf/131844-RP-P110371-PUBLIC-Disclosed-11-5-2018.pdf
22. Hdscl: Ongoing Work On Roads In Hubballi Cbd Hurts Business – Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/ongoing-work-on-roads-in-hubballi-cbd-hurts-business/articleshow/89651439.cms
23. Illegal petty shops, pushcarts multiply amid allegations of HDMC neglect | Hubballi News, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/illegal-petty-shops-pushcarts-multiply-amid-allegations-of-hdmc-neglect/articleshow/127642546.cms
24. Anyone know who stupid is the urban development planner in hubi : r/Hubli_Dharwad – Reddit, accessed on March 5, 2026, https://www.reddit.com/r/Hubli_Dharwad/comments/1h91rax/anyone_know_who_stupid_is_the_urban_development/
25. What are the advantages and disadvantages of BRTS in Hubli? – Quora, accessed on March 5, 2026, https://www.quora.com/What-are-the-advantages-and-disadvantages-of-BRTS-in-Hubli
26. Impact of HDBRTS on Road Congestion, Safety, and Environment – IJPS, accessed on March 5, 2026, https://ijps.in/admin1/upload/27%20S%20V%20Hanagodimath%2001435.pdf
27. An Approach Of Sustainable Urban Development In India – ijstr, accessed on March 5, 2026, https://www.ijstr.org/final-print/dec2019/-An-Approach-Of-Sustainable-Urban-Development-In-India.pdf
28. INDIA SMART CITY MISSION, accessed on March 5, 2026, http://164.100.161.224/upload/uploadfiles/files/Hubali_Dharwad_SCP.pdf
29. Impact of Dumping of Municipal Solid Waste on Households Near Dumping Yard in Karnataka, India, accessed on March 5, 2026, https://www.ijcmas.com/7-8-2018/Shilpa%20P.%20Chowti,%20et%20al.pdf
30. Man dies as car rams Chigari bus – The Hindu, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/man-dies-as-car-rams-chigari-bus/article70471600.ece
31. After accidents, activists want BRTS to reduce speed | Hubballi News – The Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/after-accidents-activists-want-brts-to-reduce-speed/articleshow/69762228.cms
32. Get digital access to The New Indian Express Hubballi – August 13, accessed on March 5, 2026, https://www.magzter.com/en/IN/Express-Network-Private-Limited/The-New-Indian-Express-Hubballi/Newspaper/2169049
33. ‘Hubballi-Dharwad BRTS project engineer should be hanged’: MLA Arvind Bellad, accessed on March 5, 2026, https://newsable.asianetnews.com/karnataka-news/hubballi-dharwad-brts-project-engineer-should-be-hanged-mla-arvind-bellad-vkp-sg7864
34. Bellad suggests allowing other vehicles to use BRTS corridor for a fee, SUCI-C condemns it, accessed on March 5, 2026, https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/bellad-suggests-allowing-other-vehicles-to-use-brts-corridor-for-a-fee-suci-c-condemns-it/article69044076.ece
35. Corporators summon HDBRTS MD; seek apology | Hubballi News – The Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/corporators-summon-hdbrts-md-seek-apology/articleshow/123509124.cms
36. HD-BRTS corridor faces challenges as boom barricades stop working | Hubballi News – The Times of India, accessed on March 5, 2026, https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/hd-brts-corridor-faces-challenges-as-boom-barricades-stop-working/articleshow/117001008.cms