ಶೇ. ೫೬ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹೊಡೆತ: ಪ್ರಮುಖ ಸೆಕ್ಷನ್‌ಗಳು ರದ್ದು, ಎಸ್‌ಸಿ ೧೫%, ಎಸ್‌ಟಿ ೩%ಕ್ಕೆ

1. ಸಾರಾಂಶ

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (ಎಸ್‌ಸಿ) ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇಕಡ 15 ರಿಂದ 17ಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (ಎಸ್‌ಟಿ) ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇಕಡ 3 ರಿಂದ 7ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದ 2022ರ ಮಹತ್ವದ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸೆಕ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿಭು ಬಾಖ್ರು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ.ಎಸ್. ಹೇಮಲೇಖಾ ಅವರಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು, ಒಟ್ಟು ಲಂಬ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇಕಡ 56ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿರುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 14, 15 ಮತ್ತು 16ರ ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳ ನೇರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಒಂಬತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂವಿಧಾನ ಪೀಠವು 1992ರ ‘ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದ್ದ ಶೇಕಡ 50ರ ಕಡ್ಡಾಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಲು ಯಾವುದೇ ಅಸಾಧಾರಣ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.

ಈ ಕಾನೂನು ತೀರ್ಪು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಸಂವಿಧಾನದ 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕವಚವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ಈ ಕಾನೂನಿನಿಂದಾಗಿ ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೋಸ್ಟರ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರವೇಶಗಳು ದಿಢೀರನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ (ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ) ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಪ್ರೊಬೇಷನರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಹುದ್ದೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಜನರು ಈಗ ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಮೀಸಲಾತಿ ಹೆಚ್ಚಳದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಕಾಸ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎನ್. ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಆಯೋಗದ ದತ್ತಾಂಶಗಳು, ಶಾಸಕಾಂಗದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಲೋಪಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಯೋಗಗಳ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸದ ಸರ್ಕಾರದ ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪತನಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ನೈಜ ಸಾಕಾರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದೃಢ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಳಹದಿ ಎಷ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

2. ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ಇತಿಹಾಸವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 4, 1958ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶದ (GAD (OM) 46 GRR 57) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಸ್‌ಸಿಗೆ ಶೇಕಡ 15 ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಟಿಗೆ ಶೇಕಡ 3ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ತದನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1976ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದೆ 108ರ ಮೂಲಕ ಆಯಾ ಪಂಗಡಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಮೀಸಲಾತಿಯ ಹಕ್ಕುದಾರರಾದ ಜನಸಮುದಾಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾರ್ಚ್ 30, 2002ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶದವರೆಗೆ (SWD 225 BCA 2000) ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಶೇಕಡ 50ರ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿಗೆ ಶೇಕಡ 15, ಎಸ್‌ಟಿಗೆ ಶೇಕಡ 3 ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಶೇಕಡ 32ರಷ್ಟು ಕೋಟಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೋಟಾ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ನಾಯಕ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ದಲಿತ ಸಂಘಟನೆಗಳ ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಜುಲೈ 22, 2019ರಂದು ಸರ್ಕಾರವು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎನ್. ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಏಕಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಈ ಆಯೋಗವು ಜುಲೈ 2, 2020ರಂದು ವರದಿ ನೀಡಿ, ಎಸ್‌ಸಿ ಕೋಟಾವನ್ನು ಶೇಕಡ 17ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಟಿ ಕೋಟಾವನ್ನು ಶೇಕಡ 7ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ನಂತರ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸುಭಾಷ್ ಬಿ. ಅಡಿ ಸಮಿತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿ ಅಂದಿನ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022ರಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿತು.

ಈ ವಿಷಯದ ಕಾನೂನು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ:

• ಲಂಬ ಮೀಸಲಾತಿ (Vertical Reservation): ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 16(4) ಮತ್ತು 15(4)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೋಟಾಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೀಸಲಾತಿ.
• 50 ಪ್ರತಿಶತ ಮಿತಿ (50 Percent Ceiling): ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 1963ರ ‘ಎಂ.ಆರ್. ಬಾಲಾಜಿ’ ಮತ್ತು 1992ರ ‘ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ’ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯು ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು ಎಂಬ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿಯಮ.
• ಸಂವಿಧಾನದ 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ (Ninth Schedule): ಪರಿಚ್ಛೇದ 31-ಬಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ರದ್ದುಪಡಿಸದಂತೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಂಸದೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚ. 1994ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ತನ್ನ ಶೇಕಡ 69ರ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 76ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಾಮರ್ಶೆಯಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.
• ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ (Adequate Representation): ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 16(4)ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ಇದರರ್ಥ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಇರಬೇಕೆ ವಿನಃ, ಅದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಖರವಾದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಅನುಪಾತಕ್ಕೆ (Proportional Representation) ಸಮನಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಕಡ್ಡಾಯ ನಿಯಮವಲ್ಲ.

3. ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಯಮಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಟುಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿನ ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಅಥವಾ ಹುದ್ದೆಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2022 ಅನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ರೂಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಹಾದಿಯೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಲೋಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23, 2022ರಂದು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ (Ordinance 07 of 2022) ಹೊರಡಿಸಿ, ನವೆಂಬರ್ 1, 2022ರಿಂದ ಪೂರ್ವಾನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ನಂತರ 2023ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ 2023ರ ಕಾಯ್ದೆ ಸಂಖ್ಯೆ 01 ಎಂದು ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ಶಾಸನದ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸುಧಾರಣಾ ಇಲಾಖೆಯು (ಡಿಪಿಎಆರ್) ನೇಮಕಾತಿ ರೋಸ್ಟರ್ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 100 ಬಿಂದುಗಳ ಪೈಕಿ ಎಸ್‌ಸಿಗೆ 17 ಬಿಂದುಗಳು, ಎಸ್‌ಟಿಗೆ 7 ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ 32 ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಬಿಂದುಗಳು 56ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ್ದರಿಂದ, ಮುಕ್ತ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಹತೆಯ (ಜಿಎಂ) ಕೋಟಾ ಶೇಕಡ 50 ರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಶೇಕಡ 44ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಈ ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ, ಕೆಇಎ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.

ಆದರೆ ಈ ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಮೂರು ಗಂಭೀರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಮಾದಗಳನ್ನು ಎಸಗಿತು:

ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಮಾದವೆಂದರೆ, 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕೊರತೆ. ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರ ಬಹುಮತದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಗತ್ಯ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಶೇಕಡ 56ರ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಜುಲೈ 25, 2026ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ಉತ್ತರ ನೀಡಿ, ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ (Sub-judice) 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಮಾದವೆಂದರೆ, ಪರಿಚ್ಛೇದ 338(9) ಮತ್ತು 338ಎ(9)ರ ಉಲ್ಲಂಘನೆ. ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿ ರೂಪಿಸುವ ಮುನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಸ್‌ಸಿ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಸ್‌ಟಿ ಆಯೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಯ್ದೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಯೋಗಗಳಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿತ್ತು. ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನಂತರ ಬರೆದ ಪತ್ರವು ಸಂವಿಧಾನಬದ್ಧ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಾಟಿ ಬೀಸಿತು.

ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಮಾದವೆಂದರೆ, ಆರ್ಥಿಕ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗಗಳ (ಈಡಬ್ಲ್ಯೂಎಸ್) ತೀರ್ಪಿನ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆ. 103ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಂದ ಶೇಕಡ 10ರ ಈಡಬ್ಲ್ಯೂಎಸ್ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ, 50ರ ಮಿತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುರಿದುಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿತು. ಆದರೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಈ ವಾದವನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಈಡಬ್ಲ್ಯೂಎಸ್ ಕೋಟಾವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಹತೆಯ ವರ್ಗದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾನದಂಡದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇ ವಿನಃ, ಅದು ಪರಿಚ್ಛೇದ 15(4) ಮತ್ತು 16(4)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು 50ರ ಮಿತಿ ಮೀರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.

4. ಪಾಲುದಾರರು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು

ಈ ಶಾಸನದ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ರದ್ದತಿ ಆದೇಶವು ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪಾಲುದಾರರ ಮೇಲೆ ಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ:

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ ಸಮುದಾಯಗಳು: ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶೇಕಡ 24ರಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಭಾರಿ ನಿರಾಶೆ ತಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸಮುದಾಯವು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆಸಿದ ಪಾದಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ ದೊರೆತ ಶೇಕಡ 7ರ ಕೋಟಾ ಈಗ ಮತ್ತೆ ಶೇಕಡ 3ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೋಟಾದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಆದೇಶ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅಥವಾ ಮೆರಿಟ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಹತೆಯ (ಜಿಎಂ) ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿದಾರರು: ಮುಕ್ತ ಕೋಟಾ ಶೇಕಡ 50 ರಿಂದ 44ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದ್ದರಿಂದ ಮೆರಿಟ್ ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ತೀವ್ರ ವಂಚನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ ಜನರಲ್ ಮೆರಿಟ್ ಸೀಟುಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ನೆಮ್ಮದಿಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಹತೆಗೆ ದೊರೆತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಜಯ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರ: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಹಾಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂದಿನ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಸರದ ತೀರ್ಮಾನವೇ ಈ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ ದಲಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವಿದೆ. ಇತ್ತ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವು ನೇಮಕಾತಿ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತಂಭನಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಬಿಜೆಪಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರದ ನಾಯಕರು: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ವರದಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಪಕ್ಷಗಳ ಒಮ್ಮತದೊಂದಿಗೆ ಶಾಸನ ತರಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಾದ ಮಂಡಿಸಬೇಕು, ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಾಗಿ ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಒಳಮೀಸಲಾತಿ ಹೋರಾಟಗಾರರು: ಎಸ್‌ಸಿ ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗಿನ ಎಡಗೈ, ಬಲಗೈ, ಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲೆಮಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಮೀಸಲಾತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿತ್ತು. ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಶಿಫಾರಸಿನ 17 ಪ್ರತಿಶತದ ಆಧಾರದಲ್ಲೇ ಒಳಮೀಸಲಾತಿಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಸೂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಮೂಲ ಮೀಸಲಾತಿಯೇ 15ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿರುವುದರಿಂದ ಆಂತರಿಕ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಮೀಕರಣವೂ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿದೆ.

5. ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳ ಜಾಡು

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮಿತಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಸಮಗ್ರ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟಾಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವು 2022ರ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಿತಿ, 2022ರ ರದ್ದಾದ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2026ರ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರದ ನಿಖರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರವರ್ಗ	2022ರ ಪೂರ್ವದ ಕೋಟಾ (ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮಾಣ)	2022ರ ಕಾಯ್ದೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ (ರದ್ದಾದ ಪ್ರಮಾಣ)	2026ರ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ	ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ (SC)	ಶೇಕಡ 15	ಶೇಕಡ 17	ಶೇಕಡ 15	ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶೇ. 2 ರದ್ದುಗೊಂಡಿದೆ
ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (ST)	ಶೇಕಡ 3	ಶೇಕಡ 7	ಶೇಕಡ 3	ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶೇ. 4 ರದ್ದುಗೊಂಡಿದೆ
ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು (OBC – ಪ್ರವರ್ಗ 1, 2A, 2B, 3A, 3B)	ಶೇಕಡ 32	ಶೇಕಡ 32	ಶೇಕಡ 32	ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ
ಒಟ್ಟು ಲಂಬ ಮೀಸಲಾತಿ ಕೋಟಾ	ಶೇಕಡ 50	ಶೇಕಡ 56	ಶೇಕಡ 50	ಶೇ. 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಹತೆ (General Merit – ಮುಕ್ತ ಸ್ಪರ್ಧೆ)	ಶೇಕಡ 50	ಶೇಕಡ 44	ಶೇಕಡ 50	ಮುಕ್ತ ಮೆರಿಟ್ ಕೋಟಾ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ

ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಗಳ ಜಾಡು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ:

• ಜುಲೈ 22, 2019: ಉಲ್ಲೇಖ ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ SWD 303 PVY 2015 ರ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎನ್. ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಏಕಸದಸ್ಯ ಆಯೋಗದ ರಚನೆ.
• ಜುಲೈ 2, 2020: ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಆಯೋಗದಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ; ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇಕಡ 17.15 ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇಕಡ 6.95ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿ ಕೋಟಾ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು.
• ಮಾರ್ಚ್ 10, 2021: ಆದೇಶ ಸಂಖ್ಯೆ SWD 84 STP 2021 ರ ಮೂಲಕ ವರದಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸುಭಾಷ್ ಬಿ. ಅಡಿ ಸಮಿತಿ ರಚನೆ.
• ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23, 2022: ಕರ್ನಾಟಕ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ ಸಂಖ್ಯೆ 07/2022 ಹೊರಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಶೇಕಡ 56ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ.
• ಮಾರ್ಚ್ 2023: ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಯ್ದೆ ಸಂಖ್ಯೆ 01/2023 (Karnataka Act No. 01 of 2023) ಶಾಸನಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರ; ನವೆಂಬರ್ 1, 2022 ರಿಂದ ಪೂರ್ವಾನ್ವಯವಾಗಿ ಜಾರಿ.
• ಮೇ 28, 2025: ಕರ್ನಾಟಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (ಕೆಎಟಿ) ವತಿಯಿಂದ ಶೇಕಡ 56ರ ರೋಸ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿಯ 384 ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಪ್ರೊಬೇಷನರ್ ಹುದ್ದೆಗಳ ಅಧಿಸೂಚನೆ ರದ್ದು.
• ಜುಲೈ 25, 2026: ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಇಲಾಖೆಯ ಹೇಳಿಕೆ; ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಕಾರಣ 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾಯ್ದೆ ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದೂಡಿಕೆ.
• ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2026: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಿಭು ಬಾಖ್ರು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ.ಎಸ್. ಹೇಮಲೇಖಾ ಅವರ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠದಿಂದ ಮಹೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಮಿತ್ರಾ (WP No. 200448/2025) ಹಾಗೂ ಸಾಗರ್ ಹೆಚ್.ಆರ್. (WP No. 25515/2025) ಅರ್ಜಿಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 3 ಮತ್ತು 4 ರದ್ದು.

6. ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಆಶಯಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ವಾದಗಳ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ ಮುಖಾಮುಖಿ ನಡೆಯಿತು.

ಸರ್ಕಾರದ ಪರ ಪ್ರಮುಖ ವಾದಗಳು: ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಅವರು, ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 15(4), 16(4) ಮತ್ತು 46ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಶಾಸನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. 1976ರ ನಂತರ ಎಸ್‌ಟಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಂಗಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ ಮೀಸಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾತ್ರ ಶೇಕಡ 3ರಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ತೀವ್ರ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ನಾಗಮೋಹನ್ ದಾಸ್ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷ್ ಅಡಿ ಸಮಿತಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ತೀರಾ ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ವಾದಿಸಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 69ರಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿ ಇರುವ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ‘ಅಸಾಧಾರಣ ಸನ್ನಿವೇಶ’ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಾದಗಳು: ಅರ್ಜಿದಾರರಾದ ಸಮಾಜ ಸೇವಕ ಮಹೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಮಿತ್ರಾ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರ ಸಾಗರ್ ಹೆಚ್.ಆರ್. ಪರ ಹಿರಿಯ ವಕೀಲರು ಬಲವಾದ ಪ್ರತಿವಾದ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 16(4)ರಲ್ಲಿ ‘ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ’ ಎಂದಿದೆಯೇ ಹೊರತು ‘ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ’ ಎಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. 1992ರ ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕರಣದ ಒಂಬತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠದ ತೀರ್ಪು ಶೇಕಡ 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಭಾಗವಾಗಿಸಿದೆ. ಕೇವಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ತೀರ್ಪು ಹೇಳಿರುವ ‘ಅಸಾಧಾರಣ ಸನ್ನಿವೇಶ’ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪರಿಚ್ಛೇದ 338 ಮತ್ತು 338ಎ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗಗಳ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸದೆ ರೂಪಿಸಿದ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಂವಿಧಾನಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪಿನ ಸಾರಾಂಶ: ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಿಭಾಗೀಯ ಪೀಠವು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. 170 ಪುಟಗಳ ಸಮಗ್ರ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಪೀಠವು, ಶೇಕಡ 50ರ ಮಿತಿಯು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿವೇಕದ ನಿಯಮವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾಯುವ ಕಡ್ಡಾಯ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತತ್ವ ಎಂದು ಸಾರಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಅಥವಾ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ರಬ್ಬರ್‌ನಂತೆ ಎಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವುದು ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದು ಮುಕ್ತ ಅರ್ಹತೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಿರಬಾರದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಪೀಠ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.

7. ಓದುಗರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮೇಲಿನ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಈ ತೀರ್ಪು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಯುವಜನರು ಖಾಸಗಿ ಕೋಚಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ₹50 ಸಾವಿರದಿಂದ ₹1 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಶುಲ್ಕ ತೆತ್ತು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ದಿಢೀರನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿರುವುದು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರವು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಬಹುತೇಕ ನೇಮಕಾತಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಗಳಲ್ಲಿ, “ಈ ಆಯ್ಕೆಯು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಗಳ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಷರತ್ತನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಕಾಯ್ದೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಂಗಳು ರದ್ದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಶೇಕಡ 56ರ ರೋಸ್ಟರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೇಮಕಾತಿ ಆದೇಶ ಪಡೆದು ಪ್ರೊಬೇಷನರಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೌಕರರ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ತಪ್ಪಿನಿಂದಾಗಿ ಈಗ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದ ದುಸ್ಥಿತಿ ಬಂದೊದಗಿದೆ.

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಎದುರಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಬೇಕಿದೆ. ಎಸ್‌ಟಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ದೊರೆತಿದ್ದ ಶೇಕಡ 7ರ ಕೋಟಾ ಶೇಕಡ 3ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದರಿಂದ ನೂರಾರು ಬುಡಕಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಸೀಟುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಲಿದ್ದಾರೆ. ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಡೊನೇಶನ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಶುಲ್ಕ ನೀಡಲು ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಆತಂಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

8. ನೈಜ ಅಧ್ಯಯನಗಳು / ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿಗಳು

ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಸಮರ್ಪಕ ಜಾರಿಯು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಮೂರು ನೈಜ ಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು:

ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ 1: ಬಿಬಿಎಂಪಿ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರರ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ (ಸಾಗರ್ ಹೆಚ್.ಆರ್. ಪ್ರಕರಣ) ಬೃಹತ್ ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಬಿಬಿಎಂಪಿ) ಸಹಾಯಕ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಹುದ್ದೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರರಾದ ಸಾಗರ್ ಹೆಚ್.ಆರ್., ಪ್ರಜ್ವಲ್ ಕುಮಾರ್ ಡಿ. ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಗೌಡ ಜಿ.ಎಂ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಹತೆಯಡಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಶೇಕಡ 56ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಹತೆಯ ಮುಕ್ತ ಸೀಟುಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಂಡವು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ತಮಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕ ಪಡೆದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮೀಸಲಾತಿ ಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ, ಇವರು ಅರ್ಹತೆ ಇದ್ದರೂ ಹೊರಗುಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ನೊಂದ ಈ ಪದವೀಧರರು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿ (WP No. 25515/2025) ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಸಂವಿಧಾನದ 14 ಮತ್ತು 16ನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.

ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ 2: ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ 384 ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಪ್ರೊಬೇಷನರ್ ನೇಮಕಾತಿ ರದ್ದತಿ (ಬಿ.ಎನ್. ಮಧು ಪ್ರಕರಣ) ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗವು ಫೆಬ್ರವರಿ 26, 2024ರಂದು 384 ಗ್ರೂಪ್ ‘ಎ’ ಮತ್ತು ‘ಬಿ’ ಗೆಜೆಟೆಡ್ ಪ್ರೊಬೇಷನರ್ (ಕೆಎಎಸ್) ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿತ್ತು. ಈ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಶೇಕಡ 56ರ ಮೀಸಲಾತಿ ಆದೇಶದ ಅನ್ವಯ ರೋಸ್ಟರ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಬಿ.ಎನ್. ಮಧು ಎಂಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗೆ (ಕೆಎಟಿ) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕೆಎಟಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ.ಆರ್. ಬೂದಿಹಾಳ್ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸದಸ್ಯ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಔರಾದ್ಕರ್ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿರುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಮೇ 28, 2025ರಂದು ಇಡೀ 384 ಕೆಎಎಸ್ ಹುದ್ದೆಗಳ ನೇಮಕಾತಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯನ್ನೇ ಕೆಎಟಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಅರೆಬೆಂದ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಮೊದಲ ಹೊಡೆತವಾಗಿತ್ತು.

ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ 3: ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಟಿ ಸಮುದಾಯದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಕರ್ನಾಟಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ನೀಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಶೇಕಡ 7ರ ಮೀಸಲಾತಿಯಂತೆ ಸೀಟು ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ದಾಖಲಾತಿ ನಡೆಸಿತ್ತು. ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಭಾಗದ ನೂರಾರು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಸಮುದಾಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಕೋಟಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನಿಂದಾಗಿ ಎಸ್‌ಟಿ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಮತ್ತೆ ಶೇಕಡ 3ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದ ಪರಿಣಾಮ, ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೀಟು ಪಡೆದು ಕಾಲೇಜು ಸೇರಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರವೇಶ ರದ್ದಾಗುವುದೇ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ (ಸೂಪರ್ ನ್ಯೂಮರರಿ) ಸೀಟುಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಲ್ಲದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೀದಿಗೆ ಬೀಳುವಂತಾಗಿದೆ.

9. ಬಗೆಹರಿಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದಿಕ್ಕು

ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿವೆ:

ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಲೀವ್ ಪಿಟಿಷನ್ (ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಪಿ) ಭವಿಷ್ಯವೇನು? ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೊರೆ ಹೋಗುವುದಾಗಿ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವ ಕೆ.ಎಚ್. ಮುನಿಯಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಶಶಿಕಿರಣ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 2021ರ ‘ಜೈಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ರಾವ್ ಪಾಟೀಲ್’ (ಮರಾಠಾ ಮೀಸಲಾತಿ) ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಮರುದೃಢೀಕರಿಸಿದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಶೇಕಡ 56ರ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ತಕ್ಷಣದ ಮಧ್ಯಂತರ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಸಿಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ತೀರಾ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿವೆ.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಒಳಮೀಸಲಾತಿಯ ಪುನಾರಚನೆಯ ಸವಾಲು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 2024ರ ‘ದೇವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್’ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ ಒಳಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಎಸ್‌ಸಿಯ 17 ಪ್ರತಿಶತ ಕೋಟಾದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎಡಗೈ ಮತ್ತು ಬಲಗೈ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಲಾ 5.25% ಹಾಗೂ ಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ 4.5% ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈಗ ಒಟ್ಟು ಎಸ್‌ಸಿ ಮೀಸಲಾತಿಯೇ ಮತ್ತೆ 15ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿರುವುದರಿಂದ, ಸರ್ಕಾರವು ಹೊಸ ಜನಗಣತಿ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು ಸೂತ್ರವನ್ನು ಇಳಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಕಾದಾಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನೌಕರರ ಸ್ಥಿತಿ. 2022ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ಶೇಕಡ 56ರ ರೋಸ್ಟರ್ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ನೌಕರರನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸಲಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ನೇಮಕಾತಿ ಷರತ್ತಿನಂತೆ ಅವರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರೆ ಭಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಕ್ರೋಶ ಭುಗಿಲೇಳಲಿದೆ. ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಂಸತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದು 50ರ ಮಿತಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಸಡಿಲಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 9ನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚರ್ಚೆ ಈಗ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

10. ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಕೋಶ

• ಇಂದಿರಾ ಸಾಹ್ನಿ ತೀರ್ಪು (1992): ಒಟ್ಟು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಶೇಕಡ 50ರ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತೀರ್ಪು.
• ಒಂಬತ್ತನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್: ಸಂವಿಧಾನದ ಪರಿಚ್ಛೇದ 31-ಬಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಾಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪಟ್ಟಿ.
• ಲಂಬ ಮೀಸಲಾತಿ: ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಎಸ್‌ಸಿ, ಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಒಬಿಸಿ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಪರಿಚ್ಛೇದ 16(4)ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಕೋಟಾ.
• ರೋಸ್ಟರ್ ಬಿಂದು (Roster Point): ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿ ಹಾಗೂ ಮೆರಿಟ್ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹುದ್ದೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ 100 ಬಿಂದುಗಳ ಅಧಿಕೃತ ನಿಯಮಾವಳಿ.
• ಅಲ್ಟ್ರಾ ವೈರ್ಸ್ (Ultra Vires): ಶಾಸಕಾಂಗವು ರೂಪಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಕಾಯ್ದೆ ಅಥವಾ ನಿಯಮವು ಸಂವಿಧಾನದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸುವ ಕಾನೂನು ತತ್ವ.
• ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ: ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವುದೇ ಹೊರತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೋಟಾ ಹಂಚುವುದಲ್ಲ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.
• ಅಸಾಧಾರಣ ಸನ್ನಿವೇಶ: ದುರ್ಗಮ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ 50ರ ಮಿತಿ ಮೀರಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡಿರುವ ಅಪರೂಪದ ವಿನಾಯಿತಿ.
• ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ (PIL): ನಾಗರಿಕರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದಾವೆ.

11. ಆಕರಗಳು

1. High Court of Karnataka Judgment in WP No. 200448/2025 c/w WP No. 25515/2025 (Mahendra Kumar Mitra and Sagar H.R. vs Union of India and State of Karnataka): https://indiankanoon.org/doc/135621567/
2. The Hindu: “Karnataka High Court strikes down law increasing reservation for SCs/STs, declares it unconstitutional”: https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-high-court-strikes-down-law-increasing-reservation-for-scssts-declares-it-unconstitutional/article71575639.ece
3. The Indian Express: “Karnataka High Court quashes SC, ST quota hikes for breaching 50% cap”: https://indianexpress.com/article/legal-news/karnataka-hc-rules-sc-st-quota-hikes-unconstitutional-10918445/
4. Vijaya Karnataka: “Reservation Quota Reduced From 56 To 50 Pc, ಕೆಎಎಸ್‌ಗೆ ಕೆಎಟಿ ಕಂಟಕ – 384 ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನೇಮಕ ಅಧಿಸೂಚನೆ ರದ್ದು”: https://vijaykarnataka.com/news/karnataka/karnataka-administrative-tribunal-cancels-384-kas-gazetted-probationaries-notification-as-the-reservation-quota-reduced-from-56-to-50-percent/articleshow/121634426.cms
5. PRS Legislative Research / Karnataka Gazette: “The Karnataka Scheduled Castes and Scheduled Tribes (Reservation of Seats in Educational Institutions and of Appointments or Posts in the Services under the State) Act, 2022 (Act 01 of 2023)”: https://prsindia.org/files/bills_acts/acts_states/karnataka/2023/Act1of2023Karnataka.pdf