ಧಾರವಾಡ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1: ಧಾರವಾಡ ತಾಲೂಕಿನ ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಊರಿನ ಹದಗೆಟ್ಟ ರಸ್ತೆಯ ದುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲು ಮಾಡಿದ ‘ರೀಲ್ಸ್’ ವಿಡಿಯೋ ಇದೀಗ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. “ದಯವಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟವನ್ನಾದರೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ” ಎಂದು ಆತ ಕೈಮುಗಿದು ಮಾಡಿದ ಕಣ್ಣೀರ ಮನವಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗ್ರಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಾಸ್ತವ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಯುವಜನತೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಬಳಸದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಘಟನೆ ಜ್ವಲಂತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದಶಕಗಳಿಂದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ರಸ್ತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿದ ಬಾಲಕನ ಕಾರ್ಯ, ಸಿಟಿಜನ್ ಜರ್ನಲಿಸಂನ ನೈಜ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ತಳಮಟ್ಟದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು, ತಕ್ಷಣವೇ ಪರಿಹಾರ ಕಲ್ಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದು ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿತ್ಯವೂ ಹದಗೆಟ್ಟ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವ ಕೈಯಲ್ಲಿಡಿದು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ರೈತರು ಹಾಗೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬವಣೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಯಂತಾಗುವ ಇಂತಹ ರಸ್ತೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುದ್ದಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ವಾಸ್ತವ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗೂ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಮಗ್ರ ನೋಟ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಕೆಸರು ಗದ್ದೆಯಂತಾದ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪರದಾಟ
ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಆಯಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. ರಸ್ತೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಗುಂಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಸರಿನಿಂದಾಗಿ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಸಂಚಾರವಿರಲಿ, ಜನರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತಹ ಶೋಚನೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ತೆರಳಬೇಕಾದ ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ಮತ್ತು ಆಯಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ರಸ್ತೆಯ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾರಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯದ ಈ ನರಕಯಾತನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದ ಗ್ರಾಮದ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕನೊಬ್ಬ, ರಸ್ತೆಯ ಗುಂಡಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತು ಮೊಬೈಲ್ ಮೂಲಕ ವಿಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಆ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಬಾಲಕ, “ದಯವಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಕಷ್ಟವನ್ನಾದರೂ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ” ಎಂದು ಕೈಮುಗಿದು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣೀರ ಮೊರೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದ. ೨೦೨೬ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ವಿಡಿಯೋ ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ವೈರಲ್ ಆಗುವ ಮೂಲಕ ಇಡೀ ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿತು.
ಬಾಲಕನ ಈ ಮನವಿಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೂಲಭೂತ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿದೆ. ಕೇವಲ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಯಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ವಿಡಿಯೋ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಯುವಕರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುತ್ತಿರುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ.
ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ದಿಢೀರ್ ಸ್ಪಂದನೆ ಮತ್ತು ಪಿಡಿಒ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಾಗಬೇಕಾದರೆ ಎಂಎಲ್ಎ ಅಥವಾ ಎಂಪಿ ಅನುದಾನ ಬರಬೇಕು, ಟೆಂಡರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಬೂಬು ಹೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಆದರೆ, ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. ಬಾಲಕನ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಮನವಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವರದಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ (ಪಿಡಿಒ) ಮಾಳಣ್ಣನವರ ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು.
ಯಾವುದೇ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಅನುದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯದೆ, ಪಿಡಿಒ ಮಾಳಣ್ಣನವರ ಅವರು ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಲಭ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಸ್ತೆ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಮಗಾರಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು. ಜೆಸಿಬಿ ಹಾಗೂ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತರಿಸಿ, ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಗುಂಡಿಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಹಾಕಿ ಮುಚ್ಚಿ, ಸುಗಮ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅನುದಾನವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರೆ ಎಂತಹ ತುರ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನಾದರೂ ಬಗೆಹರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.
ಪಿಡಿಒ ಅವರ ಈ ತ್ವರಿತ ಸ್ಪಂದನೆಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಹಾಗೂ ಜಾಲತಾಣದ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ‘ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮಗುವಿನ ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ಕೊನೆಗೂ ನ್ಯಾಯ ಸಿಕ್ಕಿದೆ’ ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ನೆಮ್ಮದಿಯ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆಡಳಿತ ಯಂತ್ರವು ಜನರ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನೈಜ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ತೋರಿದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಶಕ್ತಿ
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯುವಜನಾಂಗ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೊಬೈಲ್ ಗೀಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ರೀಲ್ಸ್ ಮಾಡುತ್ತಾ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಕಳವಳ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ರೀಲ್ಸ್ ಹುಚ್ಚಿಗೆ ಬಿದ್ದು ನದಿ, ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುರಂತ ಘಟನೆಗಳೂ ವರದಿಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ, ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಈ ಬಾಲಕ ಮಾತ್ರ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಾಗೂ ತಿದ್ದುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದೆ. ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್, ಫೇಸ್ಬುಕ್ ನಂತಹ ವೇದಿಕೆಗಳು, ‘ಸಿಟಿಜನ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ’ನ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ತಲುಪಲಾಗದ ಕುಗ್ರಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇಂದು ಒಂದೇ ಒಂದು ವೈರಲ್ ವಿಡಿಯೋ ಮೂಲಕ ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮೊಗಸಾಲೆಯನ್ನು ತಲುಪುವಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ.
ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿರುವ ಇಂತಹ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ. ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಕೇವಲ ಚುನಾವಣೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗುವ ಪರಂಪರೆಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಲು, ಇಂತಹ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಜಾಗೃತಿ ಅತಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಊರಿನ ಯುವಕರೂ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟರೆ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಪಾರದರ್ಶಕ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ದುಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು
ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ರಸ್ತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದದ್ದಲ್ಲ; ಇದು ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕೆಆರ್ಆರ್ ಡಿಎ) ಮುಖಾಂತರ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲ ಬಂತೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಶೇಕಡಾ ಅರವತ್ತರಷ್ಟು ಹಳ್ಳಿಗಳ ರಸ್ತೆಗಳು ಕೆಸರುಮಯವಾಗಿ ವಾಹನ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.
ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ‘ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮ ನಮ್ಮ ರಸ್ತೆ’, ‘ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ’ (ಪಿಎಂಜಿಎಸ್ ವೈ) ಹಾಗೂ ‘ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ’ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಬಜೆಟ್ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಕಳಪೆ ಕಾಮಗಾರಿ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಪರ್ಸೆಂಟೇಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಪಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಕಿತ್ತುಹೋಗುತ್ತಿವೆ.
ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಒಮ್ಮೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರೇ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರುವ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಲಿಸ್ಟ್ ಗೆ ಸೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹಾರೋಬೆಳವಡಿಯಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನತೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಿದೆ.
ಹದಿನೈದನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅನುದಾನದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು
ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರಸ್ತೆ ದುರಸ್ತಿಯಂತಹ ತುರ್ತು ಕಾಮಗಾರಿಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ೧೫ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅನುದಾನವೇ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಬರಬೇಕಾದ ಈ ಅನುದಾನದ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಳಂಬವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಕೈಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದಂತಾಗಿದೆ. ಅನುದಾನದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಂತಹ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹರಸಾಹಸ ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಮಾರು ಆರು ಸಾವಿರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬರಬೇಕಿದ್ದ ₹೨,೧೩೩ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ೧೫ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅನುದಾನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ವಿಷಯ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೦೨೧ರಿಂದ ಜಿಲ್ಲಾ ಹಾಗೂ ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯದೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ. ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಲ್ಲದ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅನುದಾನ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಅನುದಾನ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿತ್ತು.
ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಚುನಾವಣೆಗಳು ವಿಳಂಬವಾದರೆ, ಅದರ ನೇರ ಹೊಡೆತ ಬೀಳುವುದು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅನುದಾನ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಸಣ್ಣ ಗುಂಡಿ ಮುಚ್ಚಲೂ ಶಾಸಕರ ಪ್ರದೇಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ಕಾಯಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ತೊಡಕಿನ ನಡುವೆಯೂ ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ ಪಿಡಿಒ ಅವರು ತೋರಿದ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರತೆ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಇತರರಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
‘ಪ್ರಗತಿ ಪಥ’ ಮತ್ತು ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಪಥ’: ಬಜೆಟ್ ಭರವಸೆಗಳು
ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೫-೨೬ನೇ ಸಾಲಿನ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ‘ಪ್ರಗತಿ ಪಥ’ ಮತ್ತು ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಪಥ’ ಎಂಬ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಪರ್ಕ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ. ಏಷ್ಯನ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (ಎಡಿಬಿ) ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದಾಗಿದೆ.
‘ಪ್ರಗತಿ ಪಥ’ ಯೋಜನೆಯು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಪಥ’ ಯೋಜನೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ನೀಡಲಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಡ್ರೋನ್ ಸರ್ವೆ ಹಾಗೂ ಜಿಐಎಸ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ಇರಿಸಿ, ಕಾಮಗಾರಿಯ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಘೋಷಣೆಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
| ಯೋಜನೆಯ ಹೆಸರು | ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಉದ್ದ | ಅಂದಾಜು ಬಜೆಟ್ | ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಿ |
|---|---|---|---|
| ಪ್ರಗತಿ ಪಥ ಯೋಜನೆ | ೭,೧೧೦ ಕಿ.ಮೀ. | ₹ ೫,೧೯೦ ಕೋಟಿ | ರಾಜ್ಯದ ೧೮೯ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು (ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಲಾ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ) |
| ಕಲ್ಯಾಣ ಪಥ ಯೋಜನೆ | ೧,೧೫೦ ಕಿ.ಮೀ. | ₹ ೧,೦೦೦ ಕೋಟಿ | ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ೩೮ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಂಪರ್ಕ ವೃದ್ಧಿ |
ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಕರಿನೆರಳು
ಯೋಜನೆಗಳು ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಿದ್ದರೂ, ಅನುದಾನ ಎಷ್ಟೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬಾರದಿರಲು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಕಾಮಗಾರಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೇಳೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸದಿರುವುದು, ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಡಾಂಬರು ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಬಳಕೆ ರಸ್ತೆಗಳ ಆಯಸ್ಸನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ‘ಪರ್ಸೆಂಟೇಜ್’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಸ್ತೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನುಂಗಿಹಾಕುತ್ತಿದೆ.
ರಸ್ತೆ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆ ಹಂತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಿಲ್ ಪಾವತಿಯ ಹಂತದವರೆಗೆ ಹತ್ತಾರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಲಂಚಾವತಾರವನ್ನು ತಡೆಯದ ಹೊರತು, ‘ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮ ನಮ್ಮ ರಸ್ತೆ’ಯಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ರಸ್ತೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ತೃತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಕಾಮಗಾರಿಯ ಬೋರ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುವುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ಗ್ರಾಮದ ಜನರು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಂತಹ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾರೋಬೆಳವಡಿಯ ಬಾಲಕನಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಮಸ್ಥನೂ ತನ್ನ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಳಪೆ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಭ್ರಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಬೇಕಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯರು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ.
ಮುಂದೇನು?
ಒಂದು ವೈರಲ್ ವಿಡಿಯೋ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಪಿಡಿಒ ಅವರ ತ್ವರಿತ ಸ್ಪಂದನೆಯಿಂದ ಹಾರೋಬೆಳವಡಿಯ ರಸ್ತೆಗೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಆದರೆ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಹಾಕಿ ಕೇವಲ ಗುಂಡಿ ಮುಚ್ಚುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಮಳೆಗಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಂತಾಗದಿರಲು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಶಾಶ್ವತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.
ಹಾರೋಬೆಳವಡಿ-ಆಯಟ್ಟಿ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಶಾಸಕರ ಪ್ರದೇಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ‘ಪ್ರಗತಿ ಪಥ’ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸೇರಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಶಾಶ್ವತ ಡಾಂಬರೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಗುಂಡಿ ಮುಚ್ಚುವ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹಣ ಪೋಲು ಮಾಡುವ ಬದಲು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಳಗೊಂಡ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ವಿಳಂಬ ಮಾಡದೆ ಕೂಡಲೇ ಅನುದಾನ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಬೇಕು.
ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟು ರೀಲ್ಸ್ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನವೇ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ರಸ್ತೆ ಹಾಗೂ ನೀರಿನಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲು ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಿವೆನ್ಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್’ ಅನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕಿದೆ. ದೂರುಗಳ ತ್ವರಿತ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಪಿಡಿಒಗಳನ್ನು ನೇರ ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಖಾತೆಗೆ ಜಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಹಾರೋಬೆಳವಡಿಯ ಬಾಲಕ ಕೇವಲ ತನ್ನ ಊರಿನ ಕಷ್ಟವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದಶಕಗಳಿಂದ ಕಡೆಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜಡತ್ವವನ್ನೂ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವಜನತೆ ಇದೇ ರೀತಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತರಾದರೆ, ನೈಜ ‘ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ಯ’ದ ಕನಸು ನನಸಾಗಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಈ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ಹಾಗೂ ಭ್ರಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಲಿ ಎಂಬುದೇ ನಾಡಿನ ಆಶಯ.
ಮೂಲಗಳು
- karnatakavoice.com — Mpmla pdo student
- suddikannada.in — Karnataka news 571
- vijaykarnataka.com — Karnataka pragati patha and kalyana patha road scheme
- kodagu.nic.in
- kannadaprabha.com — Karnataka budget 2020 grameena sumarg yojane announced to provide good roads in
- uttarakannada.nic.in — %E0%B2%AA%E0%B2%BF %E0%B2%8E%E0%B2%AE%E0%B3%8D %E0%B2%9C%E0%B2%BF %E0%B2%8E%E0%B
- vijayavani.net — A good platform for social media users
- kannada.asianetnews.com — Zilla panchayat vice president shivanand karigar talks over coronavirus qalwr3
- nhsrcindia.org
- cdnbbsr.s3waas.gov.in
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ
- ನಂದಿನಿ ದರ ಏರಿಕೆ ಯಾರಿಗಾಗಿ? ರೈತರಿಗೆ ₹35 ಮಾತ್ರ: ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಯಾರಿಗೆ?
- ಭೀಮೆಯ ನೀರಿಗೆ ಏನು ಸೇರುತ್ತಿದೆ? ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರಿನ ಆರೋಪ: ಜನ-ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜೀವಜಲಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ!
- ₹80 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಹುದ್ದೆ? ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ ನೇಮಕಾತಿ ಹಗರಣ: ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಆರೋಪ!
- Beyond Baahubali: How KGF Became the True Game Changer of Pan-India Cinema
ನಿಮ್ಮದೊಂದು ಉತ್ತರ